Mualliflar

  • Omonov Olimjon Yunusovich

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.tadqiqotlar.112175

Kalit so‘zlar:

Kalit so’zlar: COVID-19 Gender xususiyatlar gender guruhlar.

Annotasiya

Annotatsiya:  Ushbu  maqolada  COVID-19  kasalligining  tarqalishida 
bemorlarning  gender  xususiyatlarining  o’rni  muhokama  qilinadi.  O’tkazilgan 
tadqiqodlar  davomida  qaysi  jins  vakillarida  COVID-19  kasalligidan  kasallanish 
darajasi yuqoriroqligi to’g’risidagi ma’lumotlar tahlil qilinadi. 


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_1-to’plam_Iyun-2025

190

ISSN:3030-3613

BUXORO VILOYATIDA COVID-19 KASALLIGINI TARQALISHIDA

BEMORLAR GENDER XUSUSIYATLARINING O’RNI.

Omonov Olimjon Yunusovich

omonov.olimjon@bsmi.uz.

orcid.org/0009-0003-8268-7052

Buxoro Davlat Tibbiyot Instituti

Annotatsiya:

Ushbu maqolada COVID-19 kasalligining tarqalishida

bemorlarning gender xususiyatlarining o’rni muhokama qilinadi. O’tkazilgan
tadqiqodlar davomida qaysi jins vakillarida COVID-19 kasalligidan kasallanish
darajasi yuqoriroqligi to’g’risidagi ma’lumotlar tahlil qilinadi.

Kalit so’zlar:

COVID-19, Gender xususiyatlar, gender guruhlar.

Mavzuning dolzarbligi:

Jamoat salomatligi sohasida o’tkazilayotgan

muvaffaqiyatli tadqiqodlar davomida epidemiya vaqtida mavjud kasalliklarning
tarqalishini oldini olishning yangi imkoniyatlari paydo bo’layotganligini kuzatish
mumkin. Yaqindagina butun insoniyat boshidan kechirgan COVID-19 pandemiyasi
ham infeksion kasalliklar tarqalishida juda ko’plab preventiv chora tadbirlar ishlab
chiqish zarurligini ko’rsatdi. Ayni shu chora-tadbirlarni ishlab chiqish jarayonida juda
ko’plab kasallikning ijtimoiy xususiyatlarini hisobga olib borish zarur. |Xususan
kasallik tarqalishida uning gender xususiyatlarini o’rganish kasallik tarqalishini oldini
olishda va preventiv chora tadbirlarni ishlab chiqishda juda dolzarb hisoblanadi. O’z
navbatida shuni aytish mumkinki, ayollar va erkaklar o’rtasida ko'pincha kasallik
tarqalish vaqtida turli xil munosabat bo'ladi. Bunday holat inson organizmimning
biologik jinsiy xususiyatlari, hamda ijtimoiy jihatdan qurilgan gender majburiyatlari
bilan tushuntiriladi. COVID-19 bilan kasallangan bemorlarni jins bo'yicha ajratilgan
ma'lumotlar bilan deyarli barcha mamlakatlarda hujjatlashtirilgan izchil namunalar
shuni ko’rsatadiki, ko’proq erkaklar , xuddi shunday yoshdagi ayollar bilan
solishtirganda, og'ir kasallik va o’lim xavfini boshdan kechiradilar . Bir qancha
davlatlarda o’tkazilgan tajribalar davomida kasallikning gender xususiyatlari turlicha
kechishini kuzatish mumkin. Masalan Kanada sog’liqni saqlash xizmati vakillari
tomonidan tayyorlangan hisobotlarda kasallik uchrash darajasi erkaklarga nisbatan
ayollarda yuqoriroq nisbatda uchrashi to’g’risida ma’lumotlar berildi. Buning asosiy
sababi sifatida esa ayollarning sog'liqni saqlash va parvarish bilan bog'liq kasblarda
erkaklarga nisbatan bir necha barobar ko’proq o’rinlarda ish olib borishi bilan
tushuntirildi. Ya’ni bunday vaziyatda kasallikka chalinganlar bilan ko’proq muloqot
qiluvchilar ayollar bo’lib hisoblanadi. Rossiya federatsiyasida olib borilgan statistik
tahlil natijalariga ko’ra quyidagi xulosalar olindi. Bunga ko’ra Yangi koronavirus


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_1-to’plam_Iyun-2025

191

ISSN:3030-3613

infektsiyasi erkaklarda ayollarga qaraganda o'lim darajasi yuqoriligi bilan ajralib
turadi. Buning sababi sifatida 1-turdagi interferonning katta miqdorda ishlab
chiqarilishi COVID-19 ga erta javob reaksiyasi sifatida namoyon bo’lishi mumkin.
O’z navbatida O’zbekiston hududida ham COVID-19 kasalligining tarqalishini gender
xususiyatlarini o’rganishda olib borilgan tajribalarning yetarlicha emasligi sababli,
Buxoro viloyati misolida koronavirus infeksiyasi tarqalishini jinsga bog’liq bo’lgan
jihatlarini o’rganib chiqdik.

Tadqiqod maqsadi:

Buxoro viloyatida

COVID-19 kasalligi tarqalishining

gender xususiyatlarini aholi qatlamlariga mos tarzda o’rganish.

Material va metodlar:

2020-2022-yillar davomida Buxoro viloyat kasalxonasi

va viloyat yuqumli kasalliklar shifoxonasida COVID-19 tashxisi bilan davolangan ikki
ming ikki nafar bemorning passport ma’lumotlari.

Olingan natijalar:

COVID-19 kasalligining tarqalishida

aholi gender

xususiyatlarining o’rnini o’rganish maqsadida, barcha davolangan bemorlarni ikki
toifaga ajratib chiqildi. O’z navbatida quyidagi jadvaldan ko’rinib turibdiki erkaklar va
ayollar o’rtasida deyarli teng nisbatda kasallik tarqalishini kuzatish mumkin. Faqatgina
kichik ulushlarda erkaklarda ustunlikni kuzatish mumkin. Quyidagi jadvalga asoslanib
shuni tahlil qilib aytadigan bo’lsak jami bemorlarning 1055 nafarini, foiz nisbatda
olinganda 52,75 %ini erkaklar tashkil qiladigan bo’lsa, mos tarzda qolgan bemorlar
ya’ni 947 nafar bemor ulush hisobida 47.25% bemorlar ayollar hisobiga to’g’ri keladi.

Gender xususiyatlariga ko’ra taqsimlanish

Gender

Soni

Foiz

Ayol

947

47.25%

Erkak

1055

52.75%


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_1-to’plam_Iyun-2025

192

ISSN:3030-3613

Xulosa

: Dunyo davlatlari bilan taqqoslash olib borilganda Buxoro viloyati

hududida kasallik tarqalishining gender xususiyatlari tahlil qilinganda erkaklar va
ayollar o’rtasida kasallik aniqlanish darajasi deyarli teng foizlarda aniqlangan.
Faqatgina erkaklarda biroz ustunlikni kuzatish mumkin. Bu holatning asosiy sababi
sifatida aholi bilan ko’proq muloqot olib boruvchi ish o’rinlarida erkaklar ulushining
nisbatan yuqoriligi bilan izohlash mumkin. Boshqa tarafdan olib qaralganda kasallik
tarqalishining gender xususiyatlarini ochib berish uchun bir qator laborator tahlillarni
o’tkazish uchun katta ehtiyoj bor.

References:

1.

WHO. Weekly epidemiological update on COVID-19 — 25 May 2021. URL:
https://www.who.int/publications/m/item/

weekly-epidemiological-update-on-

covid-19---25-may-2021.

2.

Iba T., Connors J.M., Levy J.H. The coagulopathy, endotheliopathy, and vasculitis
of

COVID-19.

Inflamm

Res

2020;

69(12):

1181–1189,

https://doi.org/10.1007/s00011-020-01401-6.

3.

Wang D., Hu B., Hu C., Zhu F., Liu X., Zhang J., Wang B., Xiang H., Cheng Z.,
Xiong Y., Zhao Y., Li Y., Wang X., Peng Z. Clinical characteristics of 138
hospitalized patients with 2019 novel coronavirus-infected pneumonia in Wuhan,
China. JAMA 2020; 323(11): 1061–1069, https://doi. org/10.1001/jama.2020.1585.

4.

Wu Z., McGoogan J.M. Characteristics of and important lessons from the
coronavirus disease 2019 (COVID-19) outbreak in China: summary of a report of
72,314 cases from the Chinese Center for Disease Control and Prevention. JAMA
2020; 323(13): 1239–1242, https://doi.org/10.1001/ jama.2020.2648.

5.

Tsatsakis A., Calina D., Falzone L., Petrakis D., Mitrut R., Siokas V., Pennisi M.,
Lanza G., Libra M., Doukas S.G., Doukas P.G., Kavali L., Bukhari A., Gadiparthi
C., Vageli D.P., Kofteridis D.P., Spandidos D.A., Paoliello M.M.B., Aschner M.,
Docea A.O. SARS-CoV-2 pathophysiology and its clinical implications: an
integrative overview of the pharmacotherapeutic management of COVID-19. Food
Chem Toxicol 2020; 146: 111769, https://doi.org/10.1016/j. fct.2020.111769.

6.

Pagliaro P. Is macrophages heterogeneity important in determining COVID-19
lethality?

Med

Hypotheses

2020;

143:

110073,

https://doi.org/10.1016/j.mehy.2020.110073.

7.

Sze S., Pan D., Nevill C.R., Gray L.J., Martin C.A., Nazareth J., Minhas J.S., Divall
P., Khunti K., Abrams K.R., Nellums L.B., Pareek M. Ethnicity and clinical
outcomes in COVID-19: a systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine
2020; 29: 100630, https://doi.org/10.1016/j. eclinm.2020.100630.

8.

Zhang J., Wang X., Jia X., Li J., Hu K., Chen G., Wei J., Gong Z., Zhou C., Yu H.,
Yu M., Lei H., Cheng F., Zhang B., Xu Y., Wang G., Dong W. Risk factors for
disease severity, unimprovement, and mortality in COVID-19 patients in Wuhan,
China.

Clin

Microbiol

Infect

2020;

26(6):

767–772,

https://doi.

org/10.1016/j.cmi.2020.04.012.

9.

Liu Y., Mao B., Liang S., Yang J.W., Lu H.W., Chai Y.H., Wang L., Zhang L., Li
Q.H., Zhao L., He Y., Gu X.L., Ji X.B., Li L., Jie Z.J., Li Q., Li X.Y., Lu H.Z.,


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_1-to’plam_Iyun-2025

193

ISSN:3030-3613

Zhang W.H., Song Y.L., Qu J.M., Xu J.F.; Shanghai Clinical Treatment Experts
Group for COVID-19. Association between age and clinical characteristics and
outcomes

of

COVID-19.

Eur

Respir

J

2020;

55(5):

2001112,

https://doi.org/10.1183/13993003.01112-2020.

10.

Liu X., Lv J., Gan L., Zhang Y., Sun F., Meng B., Jheon A., Yan F., Li B., Xuan
Z., Ma X., Wulasihana M. Comparative analysis of clinical characteristics, imaging
and laboratory findings of different age groups with COVID-19. Indian J Med
Microbiol 2020; 38(1): 87–93, https://doi. org/10.4103/ijmm.ijmm_20_133. 11.
Liu K., Chen Y., Lin R., Han K. Clinical features of COVID-19 in elderly patients:
a comparison with young and middle-aged patients. J Infect 2020; 80(6): e14–e18,
https:// doi.org/10.1016/j.jinf.2020.03.005.

11.

Moreno Fernández-Ayala D.J., Navas P., López-Lluch G. Age-related
mitochondrial dysfunction as a key factor in COVID-19 disease. Exp Gerontol
2020; 142: 111147, https:// doi.org/10.1016/j.exger.2020.111147.

12.

McGuire P.J. Mitochondrial dysfunction and the aging immune system. Biology
(Basel) 2019; 8(2): 26, https://doi. org/10.3390/biology8020026.

13.

López-Lluch G. Mitochondrial activity and dynamics changes regarding
metabolism in ageing and obesity. Mech Ageing Dev 2017; 162: 108–121,
https://doi.org/10.1016/j. mad.2016.12.005.

14.

Meng Y., Wu P., Lu W., Liu K., Ma K., Huang L., Cai J., Zhang H., Qin Y., Sun
H., Ding W., Gui L., Wu P. Sexspecific clinical characteristics and prognosis of
Coronavirus Disease-19 infection in Wuhan, China: a retrospective study of 168
severe

patients.

PLoS

Pathog

2020;

16(4):

e1008520,

https://doi.org/10.1371/journal.ppat.1008520.

15.

Wenham C, Smith J, Morgan R. COVID-19: the gendered impacts of the outbreak.
Lancet. (2020) 395:846–8. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30526-2

16.

World Health Organization. Taking Sex and Gender into Account in Emerging
Infectious Disease Programme : An Analytical Framework. (2011). Available
online

at:

https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/207693/9789290615323_eng. pdf
(accessed July 23, 2022).

17.

Gebhard C, Regitz-Zagrosek V, Neuhauser HK, Morgan R, Klein SL. Impact of sex
and gender on COVID-19 outcomes in Europe. Biol Sex Differ. (2020) 19:1–13.
doi: 10.1186/s13293-020-00304-9

18.

Scully EP, Haverfield J, Ursin RL, Tannenbaum C, Klein SL. Considering how
biological sex impacts immune responses and COVID-19 outcomes. Nat Rev
Immunol. (2020) 20:442–7. doi: 10.1038/s41577-020-0348-8

19.

Kabeer N, Razavi S, van der Meulen Rodgers Y. Feminist economic perspectives
on

the

COVID-19

pandemic.

Fem

Econ.

(2021)

27:1–29.

doi:

10.1080/13545701.2021.187690

Bibliografik manbalar

References:

WHO. Weekly epidemiological update on COVID-19 — 25 May 2021. URL:

https://www.who.int/publications/m/item/ weekly-epidemiological-update-on-

covid-19---25-may-2021.

Iba T., Connors J.M., Levy J.H. The coagulopathy, endotheliopathy, and vasculitis

of COVID-19. Inflamm Res 2020; 69(12): 1181–1189,

Wang D., Hu B., Hu C., Zhu F., Liu X., Zhang J., Wang B., Xiang H., Cheng Z.,

Xiong Y., Zhao Y., Li Y., Wang X., Peng Z. Clinical characteristics of 138

hospitalized patients with 2019 novel coronavirus-infected pneumonia in Wuhan,

China. JAMA 2020; 323(11): 1061–1069, https://doi. org/10.1001/jama.2020.1585.

Wu Z., McGoogan J.M. Characteristics of and important lessons from the

coronavirus disease 2019 (COVID-19) outbreak in China: summary of a report of

,314 cases from the Chinese Center for Disease Control and Prevention. JAMA

; 323(13): 1239–1242, https://doi.org/10.1001/ jama.2020.2648.

Tsatsakis A., Calina D., Falzone L., Petrakis D., Mitrut R., Siokas V., Pennisi M.,

Lanza G., Libra M., Doukas S.G., Doukas P.G., Kavali L., Bukhari A., Gadiparthi

C., Vageli D.P., Kofteridis D.P., Spandidos D.A., Paoliello M.M.B., Aschner M.,

Docea A.O. SARS-CoV-2 pathophysiology and its clinical implications: an

integrative overview of the pharmacotherapeutic management of COVID-19. Food

Chem Toxicol 2020; 146: 111769, https://doi.org/10.1016/j. fct.2020.111769.

Pagliaro P. Is macrophages heterogeneity important in determining COVID-19

lethality? Med Hypotheses 2020; 143: 110073,

Sze S., Pan D., Nevill C.R., Gray L.J., Martin C.A., Nazareth J., Minhas J.S., Divall

P., Khunti K., Abrams K.R., Nellums L.B., Pareek M. Ethnicity and clinical

outcomes in COVID-19: a systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine

; 29: 100630, https://doi.org/10.1016/j. eclinm.2020.100630.

Zhang J., Wang X., Jia X., Li J., Hu K., Chen G., Wei J., Gong Z., Zhou C., Yu H.,

Yu M., Lei H., Cheng F., Zhang B., Xu Y., Wang G., Dong W. Risk factors for

disease severity, unimprovement, and mortality in COVID-19 patients in Wuhan,

China. Clin Microbiol Infect 2020; 26(6): 767–772, https://doi.

org/10.1016/j.cmi.2020.04.012.

Liu Y., Mao B., Liang S., Yang J.W., Lu H.W., Chai Y.H., Wang L., Zhang L., Li

Q.H., Zhao L., He Y., Gu X.L., Ji X.B., Li L., Jie Z.J., Li Q., Li X.Y., Lu H.Z., Zhang W.H., Song Y.L., Qu J.M., Xu J.F.; Shanghai Clinical Treatment Experts

Group for COVID-19. Association between age and clinical characteristics and

outcomes of COVID-19. Eur Respir J 2020; 55(5): 2001112,

Liu X., Lv J., Gan L., Zhang Y., Sun F., Meng B., Jheon A., Yan F., Li B., Xuan

Z., Ma X., Wulasihana M. Comparative analysis of clinical characteristics, imaging

and laboratory findings of different age groups with COVID-19. Indian J Med

Microbiol 2020; 38(1): 87–93, https://doi. org/10.4103/ijmm.ijmm_20_133. 11.

Liu K., Chen Y., Lin R., Han K. Clinical features of COVID-19 in elderly patients:

a comparison with young and middle-aged patients. J Infect 2020; 80(6): e14–e18,

https:// doi.org/10.1016/j.jinf.2020.03.005.

Moreno Fernández-Ayala D.J., Navas P., López-Lluch G. Age-related

mitochondrial dysfunction as a key factor in COVID-19 disease. Exp Gerontol

; 142: 111147, https:// doi.org/10.1016/j.exger.2020.111147.

McGuire P.J. Mitochondrial dysfunction and the aging immune system. Biology

(Basel) 2019; 8(2): 26, https://doi. org/10.3390/biology8020026.

López-Lluch G. Mitochondrial activity and dynamics changes regarding

metabolism in ageing and obesity. Mech Ageing Dev 2017; 162: 108–121,

https://doi.org/10.1016/j. mad.2016.12.005.

Meng Y., Wu P., Lu W., Liu K., Ma K., Huang L., Cai J., Zhang H., Qin Y., Sun

H., Ding W., Gui L., Wu P. Sexspecific clinical characteristics and prognosis of

Coronavirus Disease-19 infection in Wuhan, China: a retrospective study of 168

severe patients. PLoS Pathog 2020; 16(4): e1008520,

Wenham C, Smith J, Morgan R. COVID-19: the gendered impacts of the outbreak.

Lancet. (2020) 395:846–8. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30526-2

World Health Organization. Taking Sex and Gender into Account in Emerging

Infectious Disease Programme : An Analytical Framework. (2011). Available

online at:

(accessed July 23, 2022).

Gebhard C, Regitz-Zagrosek V, Neuhauser HK, Morgan R, Klein SL. Impact of sex

and gender on COVID-19 outcomes in Europe. Biol Sex Differ. (2020) 19:1–13.

doi: 10.1186/s13293-020-00304-9

Scully EP, Haverfield J, Ursin RL, Tannenbaum C, Klein SL. Considering how

biological sex impacts immune responses and COVID-19 outcomes. Nat Rev

Immunol. (2020) 20:442–7. doi: 10.1038/s41577-020-0348-8

Kabeer N, Razavi S, van der Meulen Rodgers Y. Feminist economic perspectives

on the COVID-19 pandemic. Fem Econ. (2021) 27:1–29. doi:

1080/13545701.2021.187690

Муаллифнинг (муаллифоарнинг) энг кўп ўқилган мақолалари