Mualliflar

  • Nuriddinova Rohila Pazlitdin qizi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.tadqiqotlar.112230

Annotasiya

Annotatsiya: Muayyan ishlab chiqarish xususiyatiga ko‘ra kirlanish hududlari 
aniqlangan maxsus kiyim yangi modellarini loyihalashda tipaviy va unifikatsiyalangan 
detallar  yordamida  loyihalanayotgan  modelda  eng  yaxshi  konstruktiv-dekorativ 
yechimga ega bo‘lgan zarur detallarni qidirish jarayonini optimallashtirishga erishish 
lozim.  Buning  uchun  aniqlangan  himoya  zonalarining  optimal  o‘lchamiga  muvofiq 
mumkin bo‘lgan detallar kombinatsiyalar majmuasini  tashkil qilish vazifasini yechish 
kerak 


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_2-to’plam_Iyun-2025

79

ISSN:3030-3613

АVTOMATLASHTIRILGAN KONSTRUKSIYALASH YORDAMIDA

ERKAKLAR YELKA KIYIMINI ISHLAB CHIQISH USLUBI

Nuriddinova Rohila Pazlitdin qizi

Namangan davlat texnika universiteti


Annotatsiya

: Muayyan ishlab chiqarish xususiyatiga ko‘ra kirlanish hududlari

aniqlangan maxsus kiyim yangi modellarini loyihalashda tipaviy va unifikatsiyalangan
detallar yordamida loyihalanayotgan modelda eng yaxshi konstruktiv-dekorativ
yechimga ega bo‘lgan zarur detallarni qidirish jarayonini optimallashtirishga erishish
lozim. Buning uchun aniqlangan himoya zonalarining optimal o‘lchamiga muvofiq
mumkin bo‘lgan detallar kombinatsiyalar majmuasini tashkil qilish vazifasini yechish
kerak

Annotatsiya

: Based on the quantitative assessment of the degree of

contamination detected in special clothing, it is necessary to solve the problem of
alternative use of protective material impregnated with oleophobic (oil-repellent)
dressing for parts of special clothing with a high degree of contamination. When
designing new models of special clothing with identified contamination zones due to a
specific production feature, it is necessary to optimize the process of searching for the
necessary details that have the best constructive and decorative solution in the model
being designed using typical and unified details. For this, it is necessary to solve the
problem of organizing a set of possible combinations of details in accordance with the
optimal size of the identified protection zones.

Аннотатция:

По данным количественной оценки степени загрязнения

специальной

одежды

необходимо

решить

задачу

альтернативного

использования

защитного

материала,

пропитанного

олеофобным

(маслоотталкивающим) аппретом, для частей специальной одежды с высокой
степенью загрязнения. При проектировании новых моделей специальной
одежды, где зоны загрязнения определяются с учетом конкретных особенностей
производства, необходимо оптимизировать процесс поиска необходимых
деталей, имеющих лучшее конструктивное и декоративное решение в
проектируемой модели, с помощью типичные и унифицированные детали. Для
этого необходимо решить задачу организации набора возможных комбинаций
деталей по оптимальному размеру определяемых зон защиты.


Buyum o‘rnashuvi sifatini oshirish imkonini ta’minlovchi avtomatlashtirilgan

loyihalash uchun bazaviy asos konstruktiv elementlarini qurishning formalizatsiyasi
asosida erkaklar yelkali kiyimini konstruksiyalash uslubi ishlab chiqildi. 2.7-rasmda


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_2-to’plam_Iyun-2025

80

ISSN:3030-3613

erkaklar yelkali kiyimi bazaviy konstruksiya chizmasi keltirilgan. 2.4 –jadvalda
konstruksiya elementlarini qurish formulalari va ketma-ketligi keltirilgan.

Uslubga muvofiq orqa cho‘qqi (15) nuqta va yelka (16) nuqtasi koordinatasi

quyidagicha aniqlanadi:

x

15

= 0,18*Ош

;

y

15

= 0,053*Ош (2.10)

x

16

= (Шп*cosα)+

x

15

;

y

16

=

√Шп

2

− x

16

2

(2.11)

bu yerda

,

Ош

bo‘yin aylanasi, Шп- yelka qiyaligi kengligi.

2.4-jadval

Erkaklar kiyimi bazaviy asoslari konstruktsiyasini qurish ketma ketligi

Kesma

(nuqta)

Hisoblash

formulasi

Kordinata

(X o’qi bo’yicha)

Kordinata

(Y o’qi bo’yicha)

1.

1-2

Впрз + 2

x

2

= 0

y

2

= Впрз + 2

2.

1-3

Дтс

x

3

= 0

y

3

= Дтс

3.

1-4

Ди

x

4

= 0

y

4

= Ди

4.

2-5

Шс+Пшс

x

5

= Шс+Пшс

y

5

=

y

2

5.

5-6

Шпр+Пшр

x

6

=

x

5

+ Шпр+Пшр

y

6

=

y

2

6.

6-7

Шг+Пшг

x

7

=

x

6

+ Шг+Пшг

y

7

=

y

2

7.

7-8

(5-6)/2

x

8

=

x

5

+

(Шпр+Пшр)/2

y

8

=

y

2

8.

9

Туташма

x

9

=

x

7

y

9

=

y

3

9.

10

Туташма

x

10

=

x

8

y

10

=

y

3

10.

11

Туташма

x

11

=

x

7

y

11

=

y

4

11.

12

Туташма

x

12

=

x

8

y

12

=

y

4

12.

1-13

Шс+Пшс

x

13

=

x

5

y

13

=

0

13.

1-14

0,18*Ош

x

14

= 0,18*Ош

y

14

=

0

14.

14-15

0,53*Ош

x

15

=

x

14

y

15

= 0,053*Ош

15.

15-16

Шп

(

α асосида)

x

16

= (Шп*cosα)+

x

15

y

16

=

√Шп

2

− 𝑥

16

2

16.

5-17

(5-13)/4

x

17

=

x

5

y

17

=

y

2

/4

17.

17-18

2 см

x

18

=

x

5

+

2 см

y

18

=

y

17

18.

19

Туташма

x

19

=

x

6

y

19

=

y

3

19.

19-20

Дтп

II

x

20

=

x

19

y

20

= Дтп

II

20.

20-21

Шг+Пшг

x

21

=

x

7

y

21

=

y

20

21.

21-22

0,18*Ош

x

22

=

x

7

- 0,18*Ош

y

22

=

y

20

= Дтп

II

22.

22-23

Шп

(

β асосида)

x

23

= (Шп *cosβ)+

x

22

y

23

=

√Шп

2

− 𝑥

23

2


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_2-to’plam_Iyun-2025

81

ISSN:3030-3613

23.

21-24

0,23*Ош

x

24

=

x

7

y

24

=

y

20

-

0,23*Ош

24.

25

Туташма

x

25

=

x

6

y

25

=

y

17

25.

10-26

1-1.5 см

x

26

=

x

10

+ 1,0 см

y

26

=

y

10

26.

10-27

1-1.5 см

x

27

=

x

10

- 1,0 см

y

27

=

y

10

27.

12-28

3 см гача

x

28

=

x

12

y

28

=

y

12

– 3 см

Old cho‘qqi (22) nuqta va yelka (23) nuqtasi koordinatasi quyidagicha

aniqlanadi:

x

22

=

x

7

- 0,18*Ош

;

y

22

=

y

20

= Дтп

II

(2.12)

x

23

= (Шп*cosβ)+

x

22

;

y

23

=

√Шп

2

− x

23

2

(2.13)

bu yerda,

x

7

= x

7

=

(Шс+Пшс)+( Шпр+Пшпр)+( Шг+Пшг),

Шс – orqa

kengligi, Шпр – o‘miz kengligi, Шг –ko‘krak kengligi, Пшс, Пшпр, Пшг – o‘lcham
belgilariga muvofiq qo‘shimcha qiymatlari, Впрз – orqa o‘miz balandligi.

Konstruksiya egri konturlari qurishni avtomatlashtirish uchinchi tartibli

polinomali splayn interpolyasiya usulini qo‘llash asosida [93,94,95]. ishda ayollar
yelkali kiyimi bazaviy konstruksiya elementlarini qurish yondashuvi kabi amalga
oshiriladi.

Bunda uchinchi tartibli polinomali splayn interpolyasiya funksiyasi quyidagi

tuzilishga ega:

𝑓(𝑥) =

{

𝑎

1

𝑥

3

+ 𝑏

1

𝑥

2

+ 𝑐

1

𝑥 + 𝑑

1

, 𝑖𝑓 𝑥 ∈ [𝑥

1

, 𝑥

2

]

𝑎

2

𝑥

3

+ 𝑏

2

𝑥

2

+ 𝑐

2

𝑥 + 𝑑

2

, 𝑖𝑓 𝑥 ∈ [𝑥

2

, 𝑥

3

]

𝑎

𝑛

𝑥

3

+ 𝑏

𝑛

𝑥

2

+ 𝑐

𝑛

𝑥 + 𝑑

𝑛

, 𝑖𝑓 𝑥 ∈ [𝑥

𝑛

, 𝑥

𝑛+1

].

(2.14)

bu yerda

a

1...n

, b

1..n

, c

1...n

, d

1…n

- erkin koeffisiyentlar;

x

1…n

- nuqtalarning

x

o‘qidagi koordinatalari.

Taklif etilgan funksiya asosida yeng o‘mizi egri shaklini qurish natijalari

170-100-88 o‘lchamdagi bazaviy asos uchun qo‘yidagicha:


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_2-to’plam_Iyun-2025

82

ISSN:3030-3613

𝑓(𝑥)

=

{

3.5844 ∙ 10

−2

∙ 𝑥

3

− 1.8749 ∙ 10

−58

∙ 𝑥

2

+ 9.5867 ∙ 10

−1

∙ 𝑥 + 0.0000,

−1.1885 ∙ 10

−1

∙ 𝑥

3

+ 1.9816 ∙ 𝑥

2

− 8.3655 ∙ 𝑥 + 1.2043 ∙ 10

1

,

4.5389 ∙ 10

−2

∙ 𝑥

3

− 1.3392 ∙ 𝑥

2

+ 1.4017 ∙ 10

1

∙ 𝑥 − 3.8242 ∙ 10

1

,

−2.7786 ∙ 10

−3

∙ 𝑥

3

+ 1.9083 ∙ 10

−2

∙ 𝑥

2

+ 1.2486 ∙ 𝑥 + 1.7650,

3.5167 ∙ 10

−3

∙ 𝑥

3

− 2.4796 ∙ 10

−1

∙ 𝑥

2

+ 5.0246 ∙ 𝑥 − 1.6033 ∙ 10

1

,

−4.5572 ∙ 10

−3

∙ 𝑥

3

+ 2.0983 ∙ 10

−1

∙ 𝑥

2

− 3.6277 ∙ 𝑥 + 3.8477 ∙ 10

1

,

1.1562 ∙ 10

−2

∙ 𝑥

3

− 8.5503 ∙ 10

−1

∙ 𝑥

2

+ 1.9821 ∙ 10

1

∙ 𝑥 − 1.3363 ∙ 10

2

,

−4.3227 ∙ 10

−3

∙ 𝑥

3

+ 4.2927 ∙ 10

−1

∙ 𝑥

2

− 1.4791 ∙ 10

1

∙ 𝑥 + 1.7730 ∙ 10

2

,

−1.9458 ∙ 10

−3

∙ 𝑥

3

+ 2.0722 ∙ 10

−1

∙ 𝑥

2

− 7.8768 ∙ 10

1

∙ 𝑥 + 1.0552 ∙ 10

2

,

if 𝑥 ∈ [0, 4.27],

if 𝑥
∈ [4.27, 6.74],

if 𝑥 ∈
[6.74, 9.4]

,

if 𝑥 ∈
[9.4, 14.14]

,

if 𝑥 ∈
[14.14, 18.9]

,

if 𝑥
∈ [18.9, 22.02],

if 𝑥
∈ [22.02, 26.95],

if 𝑥
∈ [26.95, 31.14],

if 𝑥
∈ [31.14, 31.5].


Maxsus kiyimlarni manzilli loyihalash uchun avtomatlashtirish tizimining

ishlab chiqilgan matematik ta’minoti asosida uning axborot va dasturiy ta’minotini
yaratish vazifalari MONOGRAFIYAning keyingi boblarida yoritiladi.


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_2-to’plam_Iyun-2025

83

ISSN:3030-3613

2.7-rasm. Erkaklar yelkali kiyimi bazaviy konstruksiya chizmasi

xulosalar

1.

Maxsus kiyim xizmat muddatini bashoratlash imkonini beradigan

ekspluatatsiya sharoitida buyumga yog‘-moylar, kislota va ishqorlarning kiyimga
to‘qilishidan material yuzasi rangining o‘zgarishini (qorayishi)ni nazarda tutilgan
ifloslanish darajasini optik usul yordamida baholash uslubi ishlab chiqildi.

2.

Maxsus kiyimlarning kirlanish darajasini aniqlash uchun AQShning Agilent

firmasining yuqori aniqlikdagi spektrofometrida avtoservis korxonasi turli kasb
ishchilarining xizmat muddati tugallangan buyumlari turli darajadagi kirlanganlik
qismlaridan iborat 165 ta namunaning lyumenesentsiya intensivligi bo‘yicha asbob
ko‘rsatkichlari aniqlandi.

3.

Turli tarkibli matolar kirlanganlik darajasi to‘lqin uzunligining 440 nm

ko‘rsatkichida eng yaqqol namoyon bo‘lganligi va ushbu to‘lqin uzunligida asbob eng
minimal ko‘rsatkichi – 0,236609 va eng maksimal ko‘rsatkichi - 397,1345 ekanligi
qayd etildi. Namunalarning yuqori kirlanganligi lyumenesentsiya intensivligining past
ko‘rsatkichida va aksincha kam kirlanganligi yuqori ko‘rsatkichida aniqlanishi
kuzatildi.


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_2-to’plam_Iyun-2025

84

ISSN:3030-3613

4.

Namunalarning kirlanganlik darajasi va lyumenesentsiya intensivligi

orasidagi bog‘liqlik eng kichik kvadratlar usuli yordamida tajriba natijalari bo‘yicha
kirlanganlik darajasi bahosining og‘ishini minimallashtirish uchun regressiya
tenglamasi olindi va o‘zgaruvchilar orasidagi chiziqli bog‘liqlik aniqlandi. Kiyimning
zararli omillardan kirlanish sohalarini aniqlash va baholash uchun uchun kirlanganlik
darajasining quyidagi miqdoriy ko‘rsatkichlari qabul qilindi: o‘ta kir – o’rtacha kir,
o’rtachadan toza, tozadan kir, toza.

Foydalanilgan adabiyotlar

1.

Н.К.

Воропаева.

Разработка

метод

проектированния

фирменной

производственной одежды дис..док. техн. наук: ТИТЛП, Москва 2004. - 248 с

2.

М.А.Абдукаримова,

Ш.А.Маҳсудов,

Д.А.Хакимова

Кийимларни

конструкциялашнинг автоматлаштирилган усулларини такомиллаштириш
аспектлари // Наманган-муҳандислик технология институти Илмий-техника
журнали, 2020 йил, Том 5-Махсус сон №1. 49-55 б. (05.00.00; №33)

3.

Афиногентова Н.В. Исследование и разработка спецодежды для рабочих

автомобильной промышленности: диссертация кандидата технических наук:
05.19.04. Москва, 2004. -230 стр.

4.

Мамасолиева Ш. Л. Юқори гигиеник ва эксплуататсион хусусиятли махсус

кийим ишлаб чиқариш технологиясини такомиллаштириш. Дис. PhD. (PhD).
Тошкент – 2023.й. 101 б.

5.

Xakimova D.A. VSN 108-15 «Инструксия по изготовлению и исползованию

комплекта защитных одежд для спесиалистов автомобилных дорог», Научно-
исследователский институт автомобилных дорог, Т., 2015 г., 90 с.

6.

Тарасенко С.Л. Обоснование защитных свойств спецодежды горнорабочих с

учетом условий труда: диссертация …кандидата технических наук: 05.19.04.
Макеевка, 2018. -202 стр.

7.

Михайлова В.Н. Методология комплексной оценки качества спецодежды

горнорабочих для защиты от неблагоприятного воздействия пониженных
температур: автореф. дис. канд. техн. наук: 05.19.04. Москва, 2010. -39 стр.

8.

Сорокина Д.Н. Разработка и исследование специальной теплозащитной
одежды с теплоаккумулирующим материалом: автореф. дис. канд. техн. наук:
05.19.04. Шахты, 2012. -22 стр.

9.

Кокина Д.С. Совершенствование процесса и методов проектирования одежды
сотрудников отряда специального назначения: диссертация …кандидата
технических наук: 05.19.04. Москва, 2019. -18 стр.

10.

Попадько Е.А. Разработка технологии проектирования кислотозащитной
одежды для работников химических предприятий: автореф. дис. канд. техн.
наук: 05.19.04. Москва, 2008. -17 стр.


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_2-to’plam_Iyun-2025

85

ISSN:3030-3613

11.

Загоруйко М.В. Бесшапошникова В. И Косыгина А.Н. Анализ ассортимента
огнезащитных текстильных материалов и их классификация с 64.

12.

О. Н. Микрюкова, В. А. Штейнле, С. Н. Иванова, М. В. Загоруйко В. И.
Бесшапошникова В.И. Анализ требований и оценка значимости показателей
качества огнезащитных 63 тканей., с 80-86.

13.

А.Ф. Давыдов, С.В. Кудринский., Фгбоу во 52 определение теплопередачи
при воздействии пламени на ткани для спецодежды работников нефтегазовых
комплексов, на основе разработанного экспресс-метода с 88 93.

Bibliografik manbalar

Foydalanilgan adabiyotlar

Н.К. Воропаева. Разработка метод проектированния фирменной

производственной одежды дис..док. техн. наук: ТИТЛП, Москва 2004. - 248 с

М.А.Абдукаримова, Ш.А.Маҳсудов, Д.А.Хакимова Кийимларни

конструкциялашнинг автоматлаштирилган усулларини такомиллаштириш

аспектлари // Наманган-муҳандислик технология институти Илмий-техника

журнали, 2020 йил, Том 5-Махсус сон №1. 49-55 б. (05.00.00; №33)

Афиногентова Н.В. Исследование и разработка спецодежды для рабочих

автомобильной промышленности: диссертация кандидата технических наук:

19.04. Москва, 2004. -230 стр.

Мамасолиева Ш. Л. Юқори гигиеник ва эксплуататсион хусусиятли махсус

кийим ишлаб чиқариш технологиясини такомиллаштириш. Дис. PhD. (PhD).

Тошкент – 2023.й. 101 б.

Xakimova D.A. VSN 108-15 «Инструксия по изготовлению и исползованию

комплекта защитных одежд для спесиалистов автомобилных дорог», Научно-

исследователский институт автомобилных дорог, Т., 2015 г., 90 с.

Тарасенко С.Л. Обоснование защитных свойств спецодежды горнорабочих с

учетом условий труда: диссертация …кандидата технических наук: 05.19.04.

Макеевка, 2018. -202 стр.

Михайлова В.Н. Методология комплексной оценки качества спецодежды

горнорабочих для защиты от неблагоприятного воздействия пониженных

температур: автореф. дис. канд. техн. наук: 05.19.04. Москва, 2010. -39 стр.

Сорокина Д.Н. Разработка и исследование специальной теплозащитной

одежды с теплоаккумулирующим материалом: автореф. дис. канд. техн. наук:

19.04. Шахты, 2012. -22 стр.

Кокина Д.С. Совершенствование процесса и методов проектирования одежды

сотрудников отряда специального назначения: диссертация …кандидата

технических наук: 05.19.04. Москва, 2019. -18 стр.

Попадько Е.А. Разработка технологии проектирования кислотозащитной

одежды для работников химических предприятий: автореф. дис. канд. техн.

наук: 05.19.04. Москва, 2008. -17 стр.

Загоруйко М.В. Бесшапошникова В. И Косыгина А.Н. Анализ ассортимента

огнезащитных текстильных материалов и их классификация с 64.

О. Н. Микрюкова, В. А. Штейнле, С. Н. Иванова, М. В. Загоруйко В. И.

Бесшапошникова В.И. Анализ требований и оценка значимости показателей

качества огнезащитных 63 тканей., с 80-86.

А.Ф. Давыдов, С.В. Кудринский., Фгбоу во 52 определение теплопередачи

при воздействии пламени на ткани для спецодежды работников нефтегазовых

комплексов, на основе разработанного экспресс-метода с 88 93.

Муаллифнинг (муаллифоарнинг) энг кўп ўқилган мақолалари