T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
365
ISSN:3030-3613
O‘ZBEK VA ISPAN DIPLOMATIK MATNLARINING
USLUBIY O‘RGANILISHI
Xaydarova Dilafruz Zakirovna
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti katta o‘qituvchisi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada o‘zbek va ispan diplomatik matnlarining uslubiy
xususiyatlari, ularning o‘ziga xosligi, rasmiy muloqotda tutgan o‘rni hamda lingvistik
va pragmatik vositalar asosida tashkil etilishi tahlil qilinadi. Matnlar qiyosiy tahlil
asosida o‘rganilib, har ikki tilga xos diplomatik ifoda vositalari, muomala ohangi,
e’tiborli konstruksiyalar hamda milliy-madaniy komponentlar taqqoslanadi. Maqolada
diplomatik matnlarning tarjima va kommunikativ jihatlari ham yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
diplomatik matn, uslub, o‘zbek tili, ispan tili, rasmiy uslub,
diplomatik diskurs, lingvopragmatika, tarjima muammolari, madaniyatlararo muloqot.
Аннотация.
В статье анализируются стилистические особенности
узбекских и испанских дипломатических текстов, их своеобразие, роль в
официальной коммуникации, организация на основе лингвистических и
прагматических средств. Тексты изучаются на основе сравнительного анализа,
сопоставляются дипломатические средства выражения, тон речи, эмотивные
конструкции и национально-культурные компоненты, характерные для обоих
языков. В статье также рассматриваются переводческие и коммуникативные
аспекты дипломатических текстов.
Ключевые слова:
дипломатический текст, стиль, узбекский язык,
испанский
язык,
официальный
стиль,
дипломатический
дискурс,
лингвопрагматика, проблемы перевода, межкультурная коммуникация
Globallashuv va xalqaro aloqalarning kengayishi tilning rasmiy uslubi, xususan
diplomatik matnlar uslubini yanada dolzarb masalaga aylantirmoqda. Diplomatik
hujjatlar — bu mamlakatlar o‘rtasidagi rasmiy muloqot vositasi bo‘lib, ular yuqori
darajadagi aniqlik, betaraflik, muvozanatlilik hamda milliy madaniyat unsurlarini
o‘zida mujassam etadi. Ispaniya va O‘zbekiston o‘rtasidagi diplomatik aloqalar
kengayib borar ekan, ushbu ikki til diplomatik nutqining uslubiy jihatdan o‘rganilishi
dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Diplomatik matnlarning umumiy uslubiy xususiyatlari.
Diplomatik matnlar
quyidagi uslubiy belgilar bilan ajralib turadi:
Rasmiy va standart iboralarning ustuvorligi;
Ehtiyotkor va diplomatik ifoda vositalarining keng qo‘llanilishi;
An’anaviy va protokolga mos tuzilma (kirish, asosiy qism, xulosa);
Nutqning betaraf, murosali ohangi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
366
ISSN:3030-3613
O‘zbek diplomatik matnlarining uslubiy xususiyatlari
. O‘zbek diplomatik
matnlarida quyidagilar kuzatiladi:
Hurmat ifodalovchi iboralar (masalan, “Sizning e’tiboringizga havola qilamiz”,
“Yuqori darajadagi samimiy munosabatlar”);
Milliy qadriyatlarga ishora qiluvchi iboralar (“o‘zaro hurmat asosida”, “do‘stona
hamkorlik yo‘lida”);
Arxaik yoki kitobiy unsurlar (“muhtaram janob Prezident”, “xalqaro
maydondagi o‘rni”);
To‘g‘ridan-to‘g‘ri tanqiddan qochish, diplomatik murakkab iboralar orqali fikr
bildirish.
Ispan diplomatik matnlarining uslubiy xususiyatlari.
Ispan tilidagi diplomatik
matnlar esa quyidagilarga xos:
Keng gap konstruktsiyalari, murakkab sintaktik qurilmalar;
Rasmiy iboralar (“Aprovechamos la ocasión para reiterar...”, “Expresamos
nuestro más sincero agradecimiento...”);
Ko‘p hollarda passiv konstruktsiyalar (“Ha sido acordado que...”) orqali ohangni
yumshatish;
Hurmat va do‘stona munosabatlarni ifodalovchi ijtimoiy etik formulalar (formal
saludo, cordial despedida).
Qiyosiy tahlil:
Aspekt
O‘zbek tilidagi matnlar
Ispan tilidagi matnlar
Uslubiy konstruksiya
Qisqa, aniq, ehtiromli
Murakkab, passiv konstruksiyalarga
boy
Formal iboralar
“Hurmat bilan bildiramiz”, “Yuqori
baholaymiz”
“Expresamos nuestra consideración
distinguida”
Ohang
Betaraf, murosali
Samimiy, lekin diplomatik
Madaniy unsurlar
Do‘stona hamkorlik, qadriyatlarga
hurmat
Hamkorlik, ijtimoiy qadriyatlar
(amistad, respeto)
Tarjimadagi
qiyinchiliklar
Mazmunni betaraf yetkazish, izohli
tarjima zarur
Sintaktik murakkablik, madaniy
kodlar farqi
O‘zbek va ispan diplomatik matnlari har ikki til va madaniyatga xos uslubiy
xususiyatlarga ega bo‘lib, ularning o‘zaro qiyosiy tahlili tilshunoslik, tarjimashunoslik
va diplomatik muloqot sohasida muhim ilmiy asos yaratadi. Diplomatik diskursni
o‘rganishda kontekstual, lingvopragmatik va madaniyatlararo yondashuvlarni qo‘llash
— mazmunni chuqur anglashga yordam beradi. Shu asosda, kelajakda ushbu ikki til
diplomatik korpuslari asosida avtomatlashtirilgan tahlil va tarjima modellarini yaratish
istiqbollari mavjud. Rivojlanish istiqbollari: Kelajakda diplomatik terminologiya
tadqiqoti quyidagi yo‘nalishlarda kengayadi:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
367
ISSN:3030-3613
Sun’iy intellekt va til texnologiyalarini qo‘llash orqali diplomatik matnlarni
avtomatik tahlil qilish;
Multimodal tahlil – matn, video va ovozli nutqda ishlatilgan diplomatik
ifodalarni birgalikda o‘rganish;
Madaniyatlararo kommunikatsiya doirasida diplomatik terminlarning madaniy
kodlarini aniqlash;
O‘zbek tilida diplomatik terminlarning rasmiy ro‘yxatini ishlab chiqish va
standartlashtirish.
Diplomatik terminologiya — zamonaviy tilshunoslik va siyosatshunoslikning
tutash nuqtasida turgan muhim sohaga aylandi. Uning ilmiy asosda tahlil qilinishi
nafaqat til taraqqiyotiga, balki xalqaro aloqalarning sifatli yuritilishiga xizmat qiladi.
Diplomatik til — bu murosaga, muloqotga va o‘zaro hurmatga asoslangan
kommunikatsiya vositasi bo‘lib, uni chuqur o‘rganish har qanday tilshunos yoki
xalqaro munosabatlar mutaxassisi uchun dolzarbdir.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Садикова, М.К. (2021).
O‘zbek diplomatik uslubi va tarjimaning lingvopragmatik
asoslari
. Toshkent: O‘zMU.
2.
Хайдарова , Д.З. и Идальго, Р.М.Р. 2024. СРАВНИТЕЛЬНО-
ТИПОЛОГИЧЕСКОЕ
ИССЛЕДОВАНИЕ
ДИПЛОМАТИЧЕСКИХ
ТЕРМИНОВ В ИСПАНСКОМ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ.
Журнал
гуманитарных и естественных наук
. 1, 9 (апр. 2024), 36–46.
3.
Хайдарова Д.З. Фразеологический перевод (на материале испанского и
русского языков) // Вестник науки и образования, 2021. № 6-1(109). С. 51-54.
4.
Lázaro, A. (2008).
El lenguaje diplomático en español: estructura y estilo
. Madrid:
Ediciones Complutense.
5.
Crystal, D. (2003).
English as a Global Language
. Cambridge: Cambridge
University Press.
6.
Шарафутдинова, А.Р. (2020).
Diplomatik matnlar tarjimasi: lingvistik
muammolar
. Qozon: KFU.
7.
Bravo, D. (1996).
La cortesía en la comunicación diplomática
. México: UNAM.
8.
Baker, M. (2011).
In Other Words: A Coursebook on Translation
. London:
Routledge.
9.
Abdullayeva, Z. (2019).
O‘zbek tili rasmiy uslubining pragmatik jihatlari
.
Toshkent: Fan.
