Mualliflar

  • Ҳамдамова Феруза Амиркуловна
  • Максумова Ойтура Ситдиковна

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.tadqiqotlar.112404

Kalit so‘zlar:

Калит сўзлар: Акриламид ГХ.

Annotasiya

Кириш 
Акриламид  ва  марганиц  хлорид  мономерини  кристалл  ва  молекуляр 
тузулмаларини  ўргандик[1,2]  ва  молекулаларнинг  эгзотсиклик    фаол  жойлари 
кўрсатилди. Ичида молекулалараро  характердаги турли хил водород алоқаларни 
ҳосил қилишга мойилдирлар.Тадқиқотни давом эттириб 
Тетраакриламидмарганиц  синтез  қилинди  олинган  комплекс  бирикма 
таркибида  хлор  аниони  кумуш  нитрат  иштирокида  чўктирилди  синтез  қилиш 
ишлари олиб борилди ва унинг тузулиши ўрганилди . Акриламид таркибидаги 
кислород ҳисобига реакция кетади ва марганиц ички сефирада комплекс ҳосил 
қилади  [3].  Ма'лумки,  акриламид  ҳосилалариинг  юқори  биологик  фаоллиги 
уларга  катта  қизиқиш  қизиқиш  уйғотади,    жумладан  фунгитсидлар  , 
гербитсидлар, ўсиш регуляторлари [4]  topilgan. 
Аралаш  изоморфнинг кислород кристалида молекулалароро заиф ўзаро 
тасирлар сақланиб қолади,  чунки кислород ва олтингугурт атомларнинг табиати 
яқин.  Кучсиз  ўзаро  тасирларнинг  табиатини  очиб  бериш  учун  
тетраакриламиднинг табиати ўрганилди.  


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_4-to’plam_Iyun-2025

103

ISSN:3030-3613

AKРИЛАМИД ВА МАРГАНИЦ АСОСИДА ОЛИНГАН БИРИКМАНИНГ

МОНОМЕРИНИ КРИСТАЛ ВА МОЛЕКУЛЯР ТУЗУЛИШИ

Ҳамдамова Феруза Амиркуловна

ассистент, Ташкент кимё-

технология

институти

E-mail:hаmdamova feruza@mail.com

Максумова Ойтура Ситдиковна

Кимё фанлари доктори, профессор,

Ташкент кимё-технология институти

E-mail:

omaksumovas@mail.ru

Калит сўзлар:

Акриламид, ГХ.

Кириш

Акриламид ва марганиц хлорид мономерини кристалл ва молекуляр

тузулмаларини ўргандик

[

1,2

]

ва молекулаларнинг эгзотсиклик фаол жойлари

кўрсатилди. Ичида молекулалараро характердаги турли хил водород алоқаларни
ҳосил қилишга мойилдирлар.Тадқиқотни давом эттириб

Тетраакриламидмарганиц синтез қилинди олинган комплекс бирикма

таркибида хлор аниони кумуш нитрат иштирокида чўктирилди синтез қилиш
ишлари олиб борилди ва унинг тузулиши ўрганилди . Акриламид таркибидаги
кислород ҳисобига реакция кетади ва марганиц ички сефирада комплекс ҳосил
қилади [3]. Ма'лумки, акриламид ҳосилалариинг юқори биологик фаоллиги
уларга катта қизиқиш қизиқиш уйғотади, жумладан фунгитсидлар ,
гербитсидлар, ўсиш регуляторлари [4] topilgan.

Аралаш изоморфнинг кислород кристалида молекулалароро заиф ўзаро

тасирлар сақланиб қолади, чунки кислород ва олтингугурт атомларнинг табиати
яқин.

Кучсиз

ўзаро

тасирларнинг

табиатини

очиб

бериш

учун

тетраакриламиднинг табиати ўрганилди.

Акрилламид ва марганиц хлорид асосида олинган кристалнинг тузулиши

ўрганилди ва ўлчамлари аниқланди.Акриламид асосида олинган комплекс
бирикмалар полимерланиш даражаси осон киришади. Акриламиднинг бирики ди
ва тетра ҳолатда булиши мумкун адабиётларда ди ҳолатда бирикиш кузатилади
тажрибаларимиз натижасида тетра ҳолатда кузатдик ва ренигин сутруктура
анализ утказиди. Олинган компликс бирикмамизда водород боғ, ион боғ, донор
аксептор боғ, кутубли ковалент, кутубсиз ковалент боғлар мавжуд.Акриламид ва
марганиц хлорид асосида олинган комплекс бирикма полимерланиш даражасига
осон киришади. Акриламид ва марганиц хлорид асосида олинган комплекс


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_4-to’plam_Iyun-2025

104

ISSN:3030-3613

бирикма гидролизланишга катион ва анион буйича гидролизга учрайди эритма
мухити нейтрал булади. Акриламид органик модда булгани учун кучли
гидролизга учрайди марганиц элеминти d элеминти булгани учун гидролизга
учрайди.

Рентген нурлари экесперимент тажрибаси.

Кристалларнинг бирлик

ҳужайра параметрлари Сu Ka нурланиши (T=300 K, графит монохроматор )
ёрдамида CCD Xcalibur Ruby кўп каналли дифрактометрда аниқланди. Ушбу
дифрактометрда мос равишда кристаллардан уч ўлчамли кўзгулар тўплами
олинган . Иккала ҳолатда ҳам ютилиш тўғирлаш SADABS дастуридан
фойдаланилган ҳолда ярим эмпирик усул билан киритилган [5-6]. 1-жадвалда
рентген нурлари диффрактсияси тажрибаларнинг асосий параметрлари ва
тузилмаларни такомиллаштириш учун ҳисоб-китоб келтирилган жадвалда
рентген нурлари диффрактсияси тажрибаларнинг асосий параметрлари ва
тузилмаларни такомиллаштириш учун ҳисоб-китоблар келтирилган.

1-жадвал

Асосий кристаллографик маълумотлар ва металлорганик структурасини

такомиллаштириш

Молекуляр формула

C

12

H

24

N

4

O

4

Mn

M, г/моль

343.00

Сингония

Моноклинная

Пространственная группа

P21

Z

2

a

, Å

3.7741 (1)

b,

Å

12.4529 (5)

c

, Å

10.8509 (3)

(Р)

92.253 (3)

V, Å

3

509.58 (3)

Тажриба қисми

Акриламиддан 28,8 гр ( 0,4 моль) ва марганиц хлориддан 12,6гр (0,1моль)

олиб аралаштирилди эритувчи сифатида этил спирт ишлатилди. Реакция 5 соат
давомида олиб борилди 38,5 гр комплекс бирикма олинди реакция унуми 87%
ни ташкил қилди. Олинган комплекс бирикма ҳайдаб тозаланди спирт реакция
маҳсулоти таркибидан ажратиб олинди. Олинган комплекс бирикма текширув
анализ қилинди. Комплекс бирикма таркибидаги хлор ионларни чўктириш
усули аниқланди. Олинган компликс бирикманинг кристали олинди ва ацетонда
ювилди ва қуритилди.


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_4-to’plam_Iyun-2025

105

ISSN:3030-3613








Акриламид ва марганиц хлориддан иборат металлорганик бирикма

текширилди. Бирикманинг Рh қиймати ўрганилди.






Тетраакриламидмарганицни Рh қиймати








Кристалларнинг уланиши ва қадоқланиши

Акриламид ва марганиц хлориддан иборат металлорганик бирикманинг

диссоциаланиш даражаси юқори.


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

64-son_4-to’plam_Iyun-2025

106

ISSN:3030-3613



Дицоциаланиш
даражаси α
=80% тенг.



Фойдаланилган адабиётлар

1. Ж. М. Ашуров, Н. С. Мухамедов, Б. Ташходжаев, Б. Т. Ибрагимов. -ЖСХ
№6, С.1201-1207.
2.Ж. М. Ашуров, Н. С. Мухамедов, Б. Ташходжаев, Б. Т. Ибрагимов, ЖСХ (2014
в печ.).
3.Душамов Д.А., Якубов У.Х., Афлятунова Р.Г., Жонхожаева Ф.Б., Алиев Н.А. //
Узб. хим. журн. -2003. -№6. –С.7.
4.Пат. США 3050526; РЖХ. -1964. -4Н380П.
5.Пат. Англия 1379754. РЖХ. -1975. -23. 0407П

6.Sheldrick G.M.

Program for Empirical Absorption Correction of Area Detector Data.

–Goettingen: University of Goettingen, 1996



Bibliografik manbalar

Фойдаланилган адабиётлар

Ж. М. Ашуров, Н. С. Мухамедов, Б. Ташходжаев, Б. Т. Ибрагимов. -ЖСХ

№6, С.1201-1207.

Ж. М. Ашуров, Н. С. Мухамедов, Б. Ташходжаев, Б. Т. Ибрагимов, ЖСХ (2014

в печ.).

Душамов Д.А., Якубов У.Х., Афлятунова Р.Г., Жонхожаева Ф.Б., Алиев Н.А. //

Узб. хим. журн. -2003. -№6. –С.7.

Пат. США 3050526; РЖХ. -1964. -4Н380П.

Пат. Англия 1379754. РЖХ. -1975. -23. 0407П

Sheldrick G.M. Program for Empirical Absorption Correction of Area Detector Data.

–Goettingen: University of Goettingen, 1996

Муаллифнинг (муаллифоарнинг) энг кўп ўқилган мақолалари