T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
94
ISSN:3030-3613
MAKTABGACHA TA’LIMDA INKLYUZIV TA’LIM TIZIMINI
RIVOJLANTIRISH
Buxoro viloyati
Peshku tumani
39
davlat maktabgacha talim tashkilpti
tarbiyachisi
Uzoqova Maftuna Yori qizi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada mamlakatimizda joriy qilinayotgan yangi ta’lim tizimi ya’ni
inklyuziv ta’lim tizimining takomillashuvi, va bu ta’lim tizimi maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida ham joriy qilinganligi, inklyuziv ta’lim tizimini rivojlantirish maqsadida
yangi qaror va farmonlar qabul qilinib, vazifalar yuklatilganligi haqida so’z boradi.
Kalit so’zlar
: ta’lim, tarbiya, inklyuziv, rivojlanish, takomillashuv, harakat
DEVELOP AN INCLUSIVE EDUCATION SYSTEM IN PRESCHOOL
EDUCATION
ABSTRACT
This article discusses the new system of education in our country, ie the
improvement of the system of inclusive education, and the introduction of this system
of education in preschool education, the adoption of new decisions and decrees to
develop the system of inclusive education , it is said that the tasks are loaded.
Keywords
: education, upbringing, inclusive, development, improvement, action
KIRISH
Mamlakatimizda ta’lim tizimiga davlat siyosati darajasida e’tibor qaratilmoqda.
O‘tgan davr mobaynida mamlakatimizda o‘sib borayotgan avlodni sog‘lom va har
tomonlama yetuk voyaga yetkazish, ta’lim-tarbiya jarayoniga samarali ta’lim va
tarbiya shakllari hamda usullarini joriy etishga qaratilgan maktabgacha ta’limning
samarali tizimini tashkil etish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirildi. Shu bilan
birga, olib borilgan tahlil, bolalarning maktabgacha ta’lim bilan qamrovini ta’minlash,
maktabgacha ta’lim muassasalarini zamonaviy o‘quv-metodik materiallar va badiiy
adabiyotlar bilan to‘ldirish, sohaga malakali pedagog va boshqaruv kadrlarini jalb
qilish masalalarini hal etish zarurligini ko‘rsatmoqda. Maktabgacha ta’lim tizimini
yanada
takomillashtirish,
bolalarning
sifatli
maktabgacha ta’limdan teng
foydalanishini ta’minlash, maktabgacha ta’lim xizmatlarining nodavlat sektorini
rivojlantirish maqsadida, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-
yil 30-sentabrdagi “Maktabgacha ta’lim tizimini boshqarishni takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Ushbu qarorda O‘zbekiston Respublikasi
maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi ishlab chiqildi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
95
ISSN:3030-3613
Maktabgacha
ta’lim
sohasidagi
normativ-huquqiy
bazani
yanada
takomillashtirish, maktabgacha yoshdagi bolalarning har tomonlama intellektual,
axloqiy, estetik va jismoniy rivojlanishi uchun shart-sharoitlar yaratish, bolalarning
sifatli maktabgacha ta’lim bilan qamrovini oshirish, undan teng foydalanish
imkoniyatlarini ta’minlash ko’zda tutildi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi “O‘zbekiston
Respublikasi Xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini
tasdiqlash to‘g‘risida”gi farmoniga muvofiq O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni
rivojlantirish, alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini
takomillashtirish hamda ularga ko‘rsatiladigan ta’lim xizmatlari sifatini yaxshilash
maqsadida 2020 — 2025-yillarda xalq ta’limi tizimida inklyuziv ta’limni rivojlantirish
konsepsiyasi ishlab chiqildi.
MUHOKAMA
2020 — 2025-yillarda xalq ta’limi tizimida inklyuziv ta’limni rivojlantiris
konsepsiyasini 2020-2021-yillarda amalga oshirish bo‘yicha “yo‘l xaritasi” ishlab
chiqildi. Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar ta’limini 2025-yilgacha
rivojlantirishning maqsadli ko‘rsatkichlari (indikatorlari) tasdiqlandi.
Konsepsiya
erishilgan natijalar, maqsadli ko‘rsatkichlar va tegishli davrga mo‘ljallangan asosiy
yo‘nalishlardan kelib chiqqan holda 2022-yildan boshlab har yili tasdiqlanadigan
alohida “Yo‘l xaritasi” asosida bosqichma-bosqich amalga oshirilishi belgilandi.
Konsepsiya ikki bosqichda amalga oshirish, jumladan:
2020 — 2022-yillar davomida: inklyuziv ta’lim tizimi sohasidagi normativ baza
takomillashtirish; inklyuziv ta’lim tizimi uchun malakali pedagog kadrlarni tayyorlash,
qayta va malakasi oshirish; inklyuziv ta’lim joriy etilgan muassasalarning moddiy-
texnika bazasi mustahkamlanishi, ular maxsus moslamalar (ko‘tarish qurilmasi,
pandus, tutqich va boshqalar), zarur adabiyotlar, metodik qo‘llanmalar, turli kasblarga
o‘qitish uchun uskuna va jihozlar bilan ta’minlanishi; inklyuziv ta’lim sohasiga
zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va innovatsion loyihalar joriy
etish;
alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarning bilim olish huquqi, inklyuziv
o‘qitishning mazmun-mohiyatini tushuntirish orqali aholi o‘rtasida ijobiy ijtimoiy
muhit shakllantirish; alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni kamsitish, ularga
salbiy muomalada bo‘lishning oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar amalga
oshirish;
inklyuziv ta’lim tizimi tajriba-sinov tariqasida alohida ta’lim
muassasalarining faoliyatiga joriy qilish; 2023 — 2025-yillar davomida: inklyuziv
ta’lim tizimi bosqichma-bosqich boshqa umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida joriy
qilish; alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan har bir bolaning inklyuziv ta’lim olish
huquqini ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirish; inklyuziv
ta’limda
o‘qitish
usullari
takomillashtiriladi
hamda
ta’lim
jarayoniga
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
96
ISSN:3030-3613
individuallashtirish tamoyillari bosqichma-bosqich joriy etish; inklyuziv ta’lim
jarayonida o‘quvchilarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalashga, ularning jismonan sog‘lom
va baquvvat shakllanishiga qaratilgan choralar ko‘rish;o‘quvchilarning jismoniy va
aqliy ehtiyojidan hamda ta’lim muassasalarining geografik joylashuvidan kelib chiqib
alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan davlat ta’lim
muassasalari soni optimallashtirish belgilab qo’yildi.
NATIJA
Inklyuziv ta’lim vazifasi bolalarning qobiliyatlari va holatidan qat’i nazar,
ularning barchasiga sifatli ta’lim taqdim etishdan iborat. Shu bilan birga, inklyuzivlik
tamoyili imkoniyatlari cheklangan bolalar ijobiy ruhiy va ijtimoiy rivojlanishga ega
bo‘lishlari uchun oilada yashashlari va o‘z tengdoshlari bilan birga oddiy maktabda
bilim olishlari lozimligini nazarda tutadi. Inklyuziv ta’lim tizimi nogironlar
aravachasidagi bola yaqin atrofda joylashgan har qanday maktabda ta’lim olishi,
o‘zlashtirishda qiynalayotgan bo‘lsa, o‘qish va yozishga o‘rganish uchun maxsus
yordamga ega bo‘lishi, darslarga qatnamay qo‘ygan bolaga esa maktabga qaytish
uchun tegishli yordam ko‘rsatilishini kafolatlaydi.
XULOSA
Maktabgacha ta’lim tizimida inklyuziv ta’limning ahamiyati shundaki,
imkoniyati
cheklangan bolalarni ilk yoshlaridanoq sog’lom bolalar qatoriga qo’shib
sifatli ta’lim olishini ta’minlagan holda bolada ruhiy va jismoniy hissiyotlarini va
haraktlarini rivojlantirishdir. Inklyuziv ta'limda imkoniyati cheklangan bolalarga nima
beradi?
-o‘z imkoniyatini o‘zi uchun kashf etish imkonini beradi
- mustaqil harakatlanish birgalikda, hamkorlikda ishlash imkoniyati orqali
yuzaga keladi;
-dunyoqarashi kengayadi, hayotiy tajribasi oshadi;
-o‘qishga bo‘lgan ehtieji va qiziqishlari ortadi;
-O‘zini barcha bilan bir xil his qila boshlaydi;
-Ilgari sezilmagan imkoniyatlari ochiladi;
-Yotsirash, yakkalanish kabi xususi yatlari yo‘qoladi.
Inklyuziv ta'lim sog‘lom bolalar hayotiga qanday ta'sir ko‘rsatadi?
-O‘zlariga o‘xshamagan tengdoshlari va ularning hayoti, ehtiyojlarini his
qiladilar;
-Tengdoshlariga g‘amxo‘rlik hissi uyg‘onadi;
-Ularni qo‘llab-quvvatlash, yordam berishga intilish –insonparvarlik hissi
tarbiyalanadi;
-O‘quvchilarda atrofdagi insonlarga, imkoniyati cheklanganlarga pozitiv
munosabat,
o‘zaro hurmat tarbiyalanadi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
97
ISSN:3030-3613
-Yoramga muhtoj insonlarga e'tibosizlik qilmaydigan shaxsga aylanadilar
-Hozirda mamlakatimizda inklyuziv ta’limga yo’naltirilgan maktabgacha ta’lim
tashkilotlari kun sayin ko’payib va takomillashib bormoqda.
REFERENCES
1.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha
ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to’g’risida
qarori PQ-4312 08.05.2019
2. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining alohida ta’lim olish ehtiyojlari bo’lgan
bolalarga ta’lim- tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora – tadbirlari
to’g’risidagi qarori -4860 13.10.2020
3. Д.З. Ахметова, З.Г. Нигматов, Т.А. Челнокова, Г.В. Юсупова и др. Педагогика
и психология инклюзивного образования: учебное пособие . – Казань, 2013
4. Буторина, О. Г. Об опыте воспитания и обучения детей с ограниченными
возможностями здоровья / О. Г. Буторина // Воспитание школьников, 2010
5. Инклюзивная практика в дошкольном образовании. Современный
образовательный стандарт / Т. В. Волосовец, А. М. Казьмин, В. Н. Ярыгин. –
М.:Мозаика-Синтез, 2011. – 144 с.
6. D.S.Qaxarova “ Inklyuziv ta’lim texnologiyasi” o’quv va metodik qo’llanma 2014-
yil
