T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_4-to’plam_Aprel-2025
91
ISSN:3030-3613
YENGIL ATLETIKA SPORT TURINING MAKTAB O'QUVCHILARINING
JISMONIY FAZILATLARINI OSHIRISHDAGI AHAMIYATI
Saidg'aniyev Saidaxmad Oybek o'g'li
ADPI, Ijtimoiy va amaliy fanlar fakulteti
Jismoniy madaniyat kafedrasi o'qituvchisi.
Begijonova Shohsanamxon Baxrombek qizi
ADPI, Ijtimoiy va amaliy fanlar fakulteti
xotin qizlar sporti yo'nalishi 3-bosqich talabasi.
Annotatsiya:
Mazkur maqolada yengil atletika sport turining maktab
o‘quvchilarining jismoniy fazilatlarini shakllantirish va rivojlantirishdagi o‘rni tahlil
qilinadi. Yengil atletika orqali chaqqonlik, tezkorlik, chidamlilik, kuch, muvozanat
kabi jismoniy sifatlarning shakllanishiga ta’siri o‘rganildi. Tadqiqot metodlari, amaliy
natijalar va tavsiyalar asosida ushbu sport turining o‘quvchilar salomatligini
mustahkamlashdagi ahamiyati yoritildi.
Kalit so‘zlar:
yengil atletika, jismoniy fazilatlar, maktab o‘quvchilari, sog‘lom
turmush tarzi, jismoniy tarbiya, chaqqonlik, chidamlilik.
Аннотация:
В статье анализируется роль легкой атлетики в формировании
и развитии физических качеств школьников. Изучено влияние занятий легкой
атлетикой на формирование таких физических качеств, как ловкость, быстрота,
выносливость, сила и равновесие. На основании методов исследования,
практических результатов и рекомендаций подчеркнута важность данного вида
спорта в укреплении здоровья студентов.
Ключевые слова:
легкая атлетика, физические качества, школьники,
здоровый образ жизни, физическое воспитание, ловкость, выносливость.
Abstract:
This article analyzes the role of athletics in the formation and
development of physical qualities of schoolchildren. The impact of athletics on the
formation of physical qualities such as agility, speed, endurance, strength, and balance
was studied. Based on research methods, practical results, and recommendations, the
importance of this sport in strengthening the health of students was highlighted.
Keywords:
athletics, physical qualities, schoolchildren, healthy lifestyle,
physical education, agility, endurance.
KIRISH
Hozirgi kunda yosh avlodning sog‘lom va jismoniy barkamol bo‘lib voyaga
yetishi dolzarb masalalardan biridir. Maktab davrida o‘quvchilarning jismoniy
rivojlanishiga alohida e’tibor qaratilishi zarur. Shu jihatdan yengil atletika – o‘z ichiga
yugurish, sakrash, uloqtirish kabi harakat turlarini olgan ko‘p funksiyali sport turi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_4-to’plam_Aprel-2025
92
ISSN:3030-3613
bo‘lib, o‘quvchilarda turli jismoniy fazilatlarni shakllantirishda muhim vosita
hisoblanadi. Ushbu maqolada yengil atletikaning maktab o‘quvchilari uchun foydali
jihatlari, ularni sog‘lomlashtirishdagi roli, va uning metodik asoslari tahlil qilinadi.
MUHOKAMA
Zamonaviy ta’lim jarayonida sog‘lom avlodni tarbiyalash, ularning jismoniy
rivojlanishiga to‘laqonli e’tibor qaratish eng dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.
Maktab yoshidagi bolalar uchun jismoniy tarbiya darslari sog‘lom turmush tarziga asos
bo‘lib xizmat qiladi. Ayniqsa, yengil atletika sport turi bu yo‘nalishda keng
imkoniyatlar yaratadi. Yengil atletika inson harakatining eng tabiiy va sodda
shakllarini (yugurish, sakrash, uloqtirish) o‘z ichiga olgan holda, o‘quvchilarning
jismoniy, ruhiy, axloqiy va ijtimoiy jihatdan rivojlanishiga katta hissa qo‘shadi.
Yengil atletikaning mazmuni va maktabda tutgan o‘rni
Yengil atletika — qadim zamonlardan beri insonning harakat ehtiyojiga
asoslangan sport turi bo‘lib, yugurish, sakrash, uloqtirish, yurish kabi mashqlarni o‘z
ichiga oladi. Bu turdagi mashqlar oson o‘zlashtiriladi, o‘quvchilarning yosh va
jismoniy holatiga moslashtirish imkoniyati mavjud. Shu boisdan yengil atletika maktab
jismoniy tarbiya darslarida muhim o‘rin egallaydi.
Jismoniy fazilatlarni rivojlantirishdagi ahamiyati
Tezlik:
Qisqa masofalarga yugurish (30 m, 60 m, 100 m) orqali o‘quvchilarda
chaqqonlik va reaksiya tezligi rivojlanadi. Bu esa boshqa sport turlariga ham ijobiy
ta’sir ko‘rsatadi.
Bardoshlik:
Uzoq masofalarga (400 m, 800 m, 1000 m) yugurish, yurish mashqlari yurak-
qon tomir tizimi, nafas olish faoliyatini mustahkamlab, umumiy chidamlilikni oshiradi.
Kuch:
Yadro uloqtirish, uzunlikka va balandlikka sakrash mashqlari mushaklar kuchini
oshiradi. Ayniqsa, yelka, bel va oyoq mushaklari faollashadi.
Moslashuvchanlik va muvozanat:
Maxsus mashqlar (start holati, sakrashdan tushish, uloqtirish texnikasi) orqali
o‘quvchilarda tanani boshqarish, koordinatsiyani saqlash, moslashuvchanlik va
muvozanat fazilatlari shakllanadi.
Ruhiy va irodaviy tayyorgarlik:
Yengil atletika bilan shug‘ullanish jarayonida o‘quvchilar o‘z ustida ishlash,
sabrli bo‘lish, raqobatda qatnashish, o‘zini yengish, qat’iyat va iroda kabi fazilatlarni
egallaydi.
Yengil atletikaning ijtimoiy va tarbiyaviy ahamiyati
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_4-to’plam_Aprel-2025
93
ISSN:3030-3613
Yengil atletika mashg‘ulotlari o‘quvchilarni jamoada ishlashga, tengdoshlari
bilan sog‘lom raqobat yuritishga, o‘zaro hurmat va sport madaniyatiga o‘rgatadi. Bu
jarayonda o‘quvchilarda:
- sport etikasi;
- do‘stlik va hamjihatlik;
- sog‘lom hayot tarziga bo‘lgan qiziqish;
- o‘zini sinovdan o‘tkazish va motivatsiya kabi sifatlar rivojlanadi.
Bundan tashqari, jismoniy faoliyat bolalarning bo‘y o‘sishi, vaznni me’yorda
ushlash, immunitetni mustahkamlashda beqiyos ahamiyat kasb etadi.
Yengil atletika darslarining tashkil etilishi va tavsiyalar
Maktabda yengil atletikaga oid darslar quyidagi shakllarda o‘tkazilishi tavsiya
etiladi:
- Turli yosh guruhlariga moslashtirilgan mashqlar (boshlang‘ich sinflarda o‘yinli
shakllar, yuqori sinflarda texnik mashqlar);
- Mashg‘ulotlarda ijobiy muhit yaratish, har bir o‘quvchini rag‘batlantirish;
- Sport bayramlari, musobaqalar orqali o‘quvchilarning qiziqishini oshirish;
- Ota-onalar ishtirokini ta’minlab, sog‘lom oilaviy muhitga ta’sir ko‘rsatish.
Olingan natijalar yengil atletika mashg‘ulotlarining o‘quvchilar jismoniy
rivojlanishidagi samaradorligini ko‘rsatadi. Bunday mashg‘ulotlar, ayniqsa, o‘sish
davridagi bolalarda yurak faoliyati, nafas olish tizimi va harakat koordinatsiyasini
rivojlantiradi. Yengil atletikaning afzalliklaridan yana biri — uning ommabopligi,
maxsus jihozlarga ehtiyoj kamligi va ochiq havoda o‘tkazilishi bilan bog‘liq.
Shuningdek, yengil atletika darslari orqali o‘quvchilarning sportga bo‘lgan qiziqishi,
jamoada ishlash ko‘nikmalari shakllanadi.
XULOSA
Yengil atletika nafaqat jismoniy tarbiya darslarining asosiy komponenti, balki
sog‘lom avlodni tarbiyalashda asosiy omillardan biridir. Uning maktab o‘quvchilari
salomatligini mustahkamlash, harakat ko‘nikmalarini rivojlantirish, ijtimoiy-
psixologik muhitni yaxshilashdagi roli beqiyosdir. Shu sababli yengil atletikani maktab
darslarida keng joriy etish, darslarni interfaol usullarda tashkil etish va har bir
o‘quvchining jismoniy imkoniyatlarini hisobga olish zarurdir.
Yengil atletika – maktab o‘quvchilarining jismoniy fazilatlarini kompleks
rivojlantiruvchi sport turi hisoblanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, ushbu
sport turi o‘quvchilarning jismoniy salohiyatini, sog‘lig‘ini va psixologik
barqarorligini oshirishda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Maktab jismoniy tarbiya darslarida yengil atletikaga ko‘proq vaqt ajratish.
Yengil atletika bo‘yicha to‘garaklar sonini oshirish va ularni tizimli yo‘lga
qo‘yish.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_4-to’plam_Aprel-2025
94
ISSN:3030-3613
O‘qituvchilar uchun yengil atletika mashg‘ulotlarini olib borish bo‘yicha
metodik qo‘llanmalar yaratish.
Har yili yengil atletika bo‘yicha maktab o‘rtasida sport musobaqalari tashkil
qilish.
ADABIYOTLAR.
1.
Olimov M.S, Soliyev I.R, To‟xtaboyev N.T Ortiqov X.T. O‟rta va uzoq masofaga
yugurish uslubiyati. T.: 2016 y.
2.
Аракелян Е.Е. Теoрия и метoдика легкoй атлетики: Учеб. прoгр. пo
направлению 521900 Физ. культура для бакалаврoв / Аракелян Е.Е., Ягoдин
В.М., Гридасoва Е.Я.; РГАФК. – М., 2001. – 66 с.: табл.
3.
Арзуманов Г.Г. Влияние тренировочных режимов на изменение
показателей структурных компонентов техники бега и специальной
работоспособности спринтеров. Автореферат дис. ... канд. пед. наук:
13.00.04 / Арзуманов Геннадий Георгиевич; – М., 1982. – 25 с.
4.
Балахничев А.В. Система сoревнoваний в мнoгoлетней пoдгoтoвке бегунoв
спринтерoв: дис. ... канд. пед. наук : 13.00.04 / Балахничев Александр
Валентинoвич; РГУФК. – М., 2004. – 161 с.
5.
Балахничев В.В. Oтбoр и пoдгoтoвка спoртсменoк в легкoй атлетике с
пoзиции пoлoвoгo димoрфизма / В.В. Балахничев, Е.П. Врублевский, O.М.
Мирзoев // Теoрия и практика физ. культуры. – 2007. - N 4. – С. 11-15.
6.
Бег на длинные дистанции: Рукoвoдствo ИААФ пo прoведению
сoревнoваний вне стадиoна: Справ. / Междунар. Ассoц. легкoатлет.
федераций; ред. Зеличенoк В., Фадеев Б. - М.: Терра-спoрт, 2003. – 63 с.: ил.
7.
Барабанкина, Е.Ю. Методика стимуляции срочного восстановления у
спортсменов, специализирующихся в беговых видах легкой атлетики.
Автореферат дис. ... канд. пед. наук: 13.00.04 / Барабанкина, Елена Юрьевна;
РГУФК. – Волгоград., 2013. – 21 с.
8.
Худайбердиева, Н. А. (2021). ЖИСМОНИЙ ТАРБИЯ ВА СПОРТ
СОҲАСИДА
АЁЛЛАР
ЎРТАСИДА
ОММАВИЙ
СПОРТНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ ЙЎЛЛАРИ. Fan-Sportga, (5), 39-41.
9.
Turobov, X. X., & Soliyev, S. S. (2022). Zamonaviy O'zbekistonda ommaviy
sportni rivojlantirishning tashkiliy asoslari. Uzluksiz ta'lim, 33-39.
