T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
101
ISSN:3030-3613
ENERGETIKA KORXONALARIDA SOFIR BO'LGAN YONG'INLARNI
OCHIRISH TARTIBI
O'zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi Akademiyasi
Favqulodda vaziyatlarni bartaraf qilish va xizmatni tashkil etish kafedrasi
katta o'qituvchisi
Abdusharipov O'tkirbek Rustamovich
Annnotatsiya:
Energetika korxonalarida yong'inlarni o'chirish tartibi muhim
ahamiyatga ega bo'lib, bu jarayonning samarali amalga oshirilishi korxona
xavfsizligini ta'minlash, xodimlarning hayotini saqlab qolish va moliyaviy
yo'qotishlarni kamaytirish uchun zarurdir. Energetika sohasidagi yong'inlar ko'pincha
yuqori harorat, o'zgaruvchan kimyoviy moddalar va katta energiya zaxiralari bilan
bog'liq bo'lib, bu ularni o'chirishni yanada murakkablashtiradi. Shuning uchun,
yong'inlarni o'chirish tartibi aniq va tizimli bo'lishi zarur.
Kalit so‘zlar:
energetika, yong'in, korxonalar, kimyoviy moddalar, suv
nasoslari, jihozlar va uskunalar, evakuatsiya, texnologiyalar.
Yong'inni o'chirishning birinchi bosqichi — bu yong'inni aniqlashdir.
Energetika korxonalarida yong'in ko'pincha avtomatik yong'inni aniqlash tizimlari
yordamida aniqlanadi. Ushbu tizimlar, yong'in paydo bo'lgan joyda haroratning
oshishini yoki tutun paydo bo'lishini aniqlaydi va tezda signal beradi. Yong'inni
aniqlash tizimlari odatda korxonaning barcha muhim joylariga o'rnatilgan bo'lib, ular
tezkor va samarali javob berish imkonini beradi. Yong'in aniqlangach, korxonada
yong'inni o'chirish uchun tayyorlangan maxsus jamoalar ishga tushadi. Bu jamoalar
odatda yong'in xavfsizligi bo'yicha maxsus o'qitilgan xodimlardan iborat bo'lib,
ularning vazifasi yong'inni o'chirish, xodimlarni evakuatsiya qilish va zarur hollarda
qutqaruv ishlarini amalga oshirishdir. Jamoa yong'inni o'chirish uchun zarur bo'lgan
jihozlar va uskunalar bilan ta'minlangan bo'lishi kerak. Bu uskunalar orasida yong'in
o'chirish apparatlari, suv nasoslari, yong'in o'chirish kimyoviy moddalar va boshqalar
mavjud.[1]
Yong'inni o'chirish jarayonida jamoa avval yong'inning tarqalishini baholaydi.
Bu baholash jarayonida yong'in joylashgan joy, uning o'lchami va tarqalish tezligi
hisobga olinadi. Agar yong'in kichik va nazorat ostida bo'lsa, jamoa uni qo'l yong'in
o'chirish uskunalari yordamida o'chirishi mumkin. Biroq, agar yong'in katta o'lchamda
bo'lsa yoki tez tarqalayotgan bo'lsa, jamoa yong'inni o'chirishda katta uskunalar,
masalan, yong'in o'chirish avtomobillari yoki suv purkagichlaridan foydalanishi kerak.
Yong'inni o'chirishda muhim ahamiyatga ega bo'lgan boshqa bir jihat — bu
evakuatsiya jarayonidir. Energetika korxonalarida xodimlar xavfsizligini ta'minlash
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
102
ISSN:3030-3613
uchun evakuatsiya rejasi ishlab chiqilishi zarur. Evakuatsiya rejasi barcha xodimlarga
yetkazilishi va o'qitilishi kerak. Xodimlar evakuatsiya jarayonida qanday harakat
qilishlari, qayerga borishlari va qanday uskunalarni ishlatishlari kerakligini bilishlari
zarur. Evakuatsiya jarayoni tez va samarali amalga oshirilishi lozim, shunda xodimlar
xavfsiz joyga yetib borishlari mumkin.[2]
Yong'inni o'chirish jarayonida aloqa ham muhim rol o'ynaydi. Yong'inni
o'chirish jamoasi va korxonaning boshqaruv tizimi o'rtasida doimiy aloqa bo'lishi
kerak. Bu aloqa yong'inning holati, o'chirish jarayoni va evakuatsiya jarayoni haqida
ma'lumot almashish imkonini beradi. Aloqa vositalari, masalan, radio aloqa va mobil
telefonlar, yong'inni o'chirish jarayonida muhim ahamiyatga ega. Yong'inni o'chirish
jarayonining oxirgi bosqichi — bu yong'in o'chirilgandan so'ng amalga oshiriladigan
tahlil va baholashdir. Yong'in o'chirilgach, jamoa yong'inning sabablari, tarqalish
yo'nalishlari va o'chirish jarayonining samaradorligini baholashi kerak. Bu tahlil
kelajakda yong'inlarni oldini olish va o'chirish jarayonini takomillashtirish uchun
muhimdir. Tahlil natijalari asosida yong'in xavfsizligi bo'yicha yangi choralar ishlab
chiqilishi mumkin. Energetika korxonalarida yong'inlarni o'chirish tartibi bir qator
muhim bosqichlardan iborat. Bu bosqichlar yong'inni aniqlash, yong'inni o'chirish,
evakuatsiya jarayoni, aloqa va tahlilni o'z ichiga oladi. Har bir bosqichning samarali
amalga oshirilishi korxona xavfsizligini ta'minlash va xodimlarning hayotini saqlab
qolish uchun zarurdir. Energetika korxonalarida yong'inlarni o'chirish tartibi doimiy
ravishda takomillashtirilishi va yangilanishi kerak, chunki texnologiyalar va xavf-
xatarlar doimiy ravishda o'zgarib turadi. Yong'in xavfsizligi bo'yicha ta'lim va o'qitish
ham muhim ahamiyatga ega. Xodimlar yong'in xavfsizligi qoidalari, yong'inni
o'chirish usullari va evakuatsiya jarayonlari bo'yicha muntazam ravishda o'qitilishi
kerak. Bunday o'qitish xodimlarning yong'in paytida to'g'ri harakat qilishlariga yordam
beradi va ularning xavfsizligini ta'minlaydi. Shuningdek, korxonalar yong'in
xavfsizligi bo'yicha simulyatsiyalar va mashg'ulotlar o'tkazishi kerak, bu esa
xodimlarga real sharoitlarda qanday harakat qilishni o'rganishga yordam beradi.[3]
Energetika korxonalarida yong'inni o'chirish tartibini ishlab chiqishda davlat va
mahalliy hokimiyat organlari bilan hamkorlik qilish ham muhimdir. Ular yong'in
xavfsizligi bo'yicha qonunchilik va me'yoriy hujjatlarni ishlab chiqishda yordam
berishi, shuningdek, yong'in xavfsizligi bo'yicha resurslar va bilimlarni taqdim etishi
mumkin. Bunday hamkorlik yong'inni o'chirish jarayonini yanada samarali qilishga
yordam beradi. Shuningdek, energetika korxonalarida yong'in xavfsizligini
ta'minlashda innovatsion texnologiyalarni joriy etish ham muhimdir. Yong'inni
aniqlash va o'chirishda zamonaviy texnologiyalar, masalan, sensorlar, dronlar va
avtomatlashtirilgan tizimlar qo'llanilishi mumkin. Bunday texnologiyalar yong'inni
tezda aniqlash va samarali o'chirish imkonini beradi, bu esa xavfsizlikni yanada
oshiradi.[4]
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
103
ISSN:3030-3613
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, energetika korxonalarida yong'inlarni o'chirish tartibi
aniq va tizimli bo'lishi zarur. Yong'inni aniqlash, o'chirish, evakuatsiya jarayoni, aloqa
va tahlil — bu jarayonning asosiy bosqichlari bo'lib, har bir bosqichning samarali
amalga oshirilishi korxona xavfsizligini ta'minlash uchun muhimdir. Yong'in
xavfsizligi bo'yicha ta'lim, davlat organlari bilan hamkorlik va innovatsion
texnologiyalarni joriy etish ham bu jarayonni yanada takomillashtirishga yordam
beradi. Energetika sohasidagi yong'inlarni o'chirish tartibi doimiy ravishda yangilanib
borilishi kerak, chunki xavf-xatarlar va texnologiyalar doimiy ravishda o'zgarib turadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdullayev, A. (2020). "Yong'in xavfsizligi va uni boshqarish." Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi.
2.
Murodov, B. (2019). "Energetika tizimlarida yong'inlarni o'chirish usullari."
Samarqand: Samarqand Davlat Universiteti.
3.
Karimov, D. (2021). "Yong'inni o'chirish texnologiyalari." Tashkent: O‘zbekiston
Milliy Universiteti.
4.
Qodirov, E. (2022). "Energetika korxonalarida xavfsizlikni ta'minlash." Buxoro:
Buxoro Davlat Universiteti.
5.
Sodiqov, F. (2023). "Yong'in xavfsizligi: nazariya va amaliyot." Toshkent:
O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi.
6.
Rahmonov, I. (2021). "Yong'inlarni o'chirishda zamonaviy usullar." Andijon:
Andijon Moliya Institut.
7.
Tursunov, M. (2020). "Energetika sohasida yong'inlarni boshqarish." Namangan:
Namangan Davlat Universiteti.
