T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
98
ISSN:3030-3613
FAVQULOTDA VAZIYATLARNI BARTARAF ETISHDA SOHAVIY
XIZMATLARNING VAZIFALARI
O'zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi Akademiyasi
Favqulodda vaziyatlarni bartaraf qilish va xizmatni tashkil etish kafedrasi
katta o'qituvchisi
Abdusharipov O'tkirbek Rustamovich
Annotatsiya:
Favqulotda vaziyatlarni bartaraf etishda sohaviy xizmatlarning
vazifalari haqida yozish, bu masalaning muhimligini va murakkabligini tushunishga
yordam beradi. Har bir sohaviy xizmat o'zining maxsus vazifalari va mas'uliyatlari
bilan birga, favqulotda vaziyatlar paytida birgalikda ishlashlari zarur. Ushbu maqolada
biz yong'in xavfsizligi, tibbiy yordam, qutqaruv xizmatlari va boshqa tegishli
tashkilotlarning roli va ularning o'zaro aloqalarini haqida ma'lumotlar berilgan.
Kalit so‘zlar:
favqulotda vaziyatlar, yong'in, tabiiy ofatlar, texnologik
avariyalar, tibbiy xizmatlar, jarohat, tibbiy yordam.
Favqulotda vaziyatlar, insoniyat tarixida ko'plab qiyinchiliklar va sinovlarni
keltirib chiqargan hodisalardir. Ular tabiiy ofatlar, texnologik avariyalar yoki inson
faoliyati natijasida yuzaga kelishi mumkin. Har bir favqulotda vaziyat o'ziga xos
xususiyatlarga ega bo'lib, ularning oqibatlari va ta'siri ham turlicha bo'ladi. Bunday
vaziyatlar ko'pincha insonlarning hayoti, sog'lig'i va mulkiga tahdid soladi, shuning
uchun ularni bartaraf etish va oldini olish masalalari jiddiy ahamiyatga ega. Favqulotda
vaziyatlar har qanday jamiyatda yuz berishi mumkin. Tabiiy ofatlar, masalan, yer
silkinishlari, suv toshqinlari, yong'inlar va boshqa tabiiy hodisalar, insonlarning
hayotini jiddiy ravishda o'zgartirishi mumkin. Texnologik avariyalar esa, masalan,
kimyoviy moddalar chiqindilari, elektr stansiyalaridagi avariyalar yoki transport
hodisalari kabi vaziyatlar, ko'plab odamlarning hayotiga xavf solishi mumkin.
Shuningdek, inson faoliyati natijasida yuzaga keladigan favqulotda vaziyatlar,
masalan, terroristik hujumlar yoki harbiy to'qnashuvlar ham jamiyatda katta
o'zgarishlarga olib kelishi mumkin. Bunday vaziyatlar, shuningdek, ijtimoiy va
iqtisodiy barqarorlikka ham ta'sir ko'rsatadi. Favqulotda vaziyatlar paytida ko'plab
odamlar o'z uylarini, ish joylarini yoki hatto yaqinlarini yo'qotishi mumkin. Bu esa, o'z
navbatida, psixologik muammolar va ijtimoiy beqarorlikka olib kelishi mumkin.
Favqulotda vaziyatlarning oqibatlarini bartaraf etish, insonlarning hayotini saqlab
qolish va jamiyatni tiklash uchun zarur bo'lgan chora-tadbirlarni ko'rishni talab etadi.
Favqulotda vaziyatlarni bartaraf etish jarayoni ko'p qirrali va murakkab bo'lib, unda
turli soha mutaxassislari, davlat organlari va nodavlat tashkilotlari ishtirok etadi. Ular
birgalikda ishlash orqali favqulotda vaziyatlarning oldini olish, ularni bartaraf etish va
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
99
ISSN:3030-3613
ularning oqibatlarini kamaytirish uchun zarur bo'lgan strategiyalarni ishlab chiqishlari
zarur. Bu jarayon, shuningdek, aholi o'rtasida favqulotda vaziyatlarga tayyorlikni
oshirish va ularni zaruriy bilimlar bilan ta'minlashni ham o'z ichiga oladi. Birinchidan,
yong'in xavfsizligi xizmatlari favqulotda vaziyatlar paytida birinchi navbatda ishga
tushadi. Yong'inlar ko'pincha tabiiy ofatlar, texnologik avariyalar yoki inson omili
natijasida yuzaga keladi. Ularning oldini olish, yong'inlarni o'chirish va odamlarni
xavfsiz joyga olib chiqish yong'in xavfsizligi xizmatlarining asosiy vazifalaridir.
Yong'in xavfsizligi xizmatlari yong'inni o'chirishda foydalaniladigan uskunalar va
texnologiyalar bilan jihozlangan bo'lishi kerak. Ular shuningdek, yong'in xavfsizligi
bo'yicha profilaktik tadbirlarni amalga oshiradi, bu esa aholi o'rtasida yong'in
xavfsizligi haqida ma'lumot berish va yong'inlar yuzaga kelishining oldini olishga
yordam beradi. Tibbiy yordam ko'rsatish xizmatlari ham favqulotda vaziyatlarda
muhim rol o'ynaydi. Jarohatlangan yoki sog'lig'i yomonlashgan odamlarni tezkor
ravishda tibbiy yordam bilan ta'minlash uchun tibbiy xizmatlar tayyorlanishi zarur.
Favqulotda vaziyatlar paytida ko'plab odamlar jarohatlanishi mumkin, shuning uchun
tibbiy yordam ko'rsatish xizmatlari tezkor va samarali harakat qilishga tayyor bo'lishi
kerak. Ular shuningdek, tibbiy yordam ko'rsatish bo'yicha mutaxassislar va
shifokorlardan iborat bo'lishi lozim, chunki har bir jarohat yoki kasallik turiga qarab
maxsus yordam ko'rsatish zarur bo'lishi mumkin.[1]
Qutqaruv xizmatlari esa odamlarni xavfli vaziyatlardan qutqarish bilan
shug'ullanadi. Ular ko'plab qutqaruv operatsiyalarini o'tkazish uchun tayyorlanishi
kerak. Qutqaruv xizmatlari yong'in, suv toshqinlari, yer silkinishlari yoki boshqa tabiiy
ofatlar paytida odamlarni xavfsiz joyga olib chiqish uchun zarur bo'lgan tajribaga ega
bo'lishi lozim. Ular shuningdek, qutqaruv uskunalari va texnologiyalar bilan
jihozlangan bo'lishi kerak, bu esa ularning samaradorligini oshiradi. Qutqaruv
xizmatlari o'z vazifalarini bajarishda yong'in xavfsizligi va tibbiy yordam ko'rsatish
xizmatlari bilan hamkorlikda ishlashi zarur. Favqulotda vaziyatlarni bartaraf etishda
axborot almashinuvi ham muhim ahamiyatga ega. Aholi favqulotda vaziyatlar yuzaga
kelganda qanday harakat qilishni bilishi va zarur bo'lganda qanday yordam ko'rsatishni
o'rganishi kerak. Buning uchun turli xil treninglar, seminarlar va axborot tadbirlari
o'tkazilishi zarur. Axborot almashinuvi, shuningdek, sohaviy xizmatlar o'rtasida ham
bo'lishi kerak. Ular o'zaro aloqalarini mustahkamlash va birgalikda ishlash uchun zarur
bo'lgan ma'lumotlarni almashishi kerak. Bu, o'z navbatida, favqulotda vaziyatlarda
tezkor va samarali harakat qilish imkonini beradi. Ushbu xizmatlarning o'zaro aloqalari
va hamkorligi muhim ahamiyatga ega. Har bir xizmat o'z vazifalarini bajarish bilan
birga, boshqa xizmatlar bilan muvofiqlashtirilgan ish olib borishi kerak. Masalan,
yong'in paytida jarohatlangan odamlarni tezda tibbiy yordamga olib chiqish uchun
yong'in xavfsizligi xizmatlari va tibbiy yordam ko'rsatish xizmatlari o'rtasida o'zaro
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
100
ISSN:3030-3613
aloqalar mavjud bo'lishi lozim. Bu, o'z navbatida, odamlarning hayotini saqlab qolish
va ularni xavfsiz joyga olib chiqish imkonini beradi.[2]
Shuningdek, favqulotda vaziyatlardan oldin, ularning oldini olish uchun ham
chora-tadbirlar ko'rish zarur. Bu, aholi o'rtasida yong'in xavfsizligi, tabiiy ofatlar va
boshqa xavf-xatarlar haqida ma'lumot berish orqali amalga oshirilishi mumkin. Aholi,
shuningdek, favqulotda vaziyatlar yuzaga kelganda qanday harakat qilishni o'rganishi
kerak. Buning uchun turli xil treninglar va seminarlar o'tkazilishi zarur. Bu, aholi
o'rtasida favqulotda vaziyatlarga tayyorlikni oshiradi va ularning xavfsizligini
ta'minlaydi.[3]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, favqulotda vaziyatlarni bartaraf etish sohasidagi
xizmatlarning vazifalari o'zaro aloqalar, axborot almashinuvi va samaradorlikni
oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar orqali amalga oshirilishi lozim. Ushbu
xizmatlarning samarali ishlashi favqulotda vaziyatlar paytida odamlarning hayotini
saqlab qolish va ularni xavfsiz joyga olib chiqish imkonini beradi. Har bir xizmat o'z
vazifalarini bajarish bilan birga, boshqa xizmatlar bilan muvofiqlashtirilgan ish olib
borishi zarur. Bu esa favqulotda vaziyatlarni bartaraf etishda samaradorlikni oshiradi
va inson hayotini saqlab qolish imkonini beradi.
1.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Qodirov, A. (2020). "Favqulotda vaziyatlarni boshqarish". Toshkent: O'zbekiston
Respublikasi Favqulotda vaziyatlar vazirligi.
2.
Abdullaeva, M. (2019). "Qutqaruv xizmatlari va ularning vazifalari". Samarqand:
Samarqand davlat universiteti.
3.
Murodov, I. (2021). "Tibbiy xizmatlar va favqulotda vaziyatlar". Buxoro: Buxoro
davlat tibbiyot instituti.
4.
Rahmonov, S. (2018). "Ijtimoiy xizmatlar va ularning roli". Farg'ona: Farg'ona
davlat universiteti.
5.
Tashkentov, N. (2022). "Logistika va transport xizmatlari". Toshkent: O'zbekiston
transport universiteti.
6.
Ismoilov, B. (2023). "Ommaviy axborot vositalari va favqulotda vaziyatlar".
Andijon: Andijon davlat universiteti.
7.
Karimov, R. (2024). "Davlat organlari va favqulotda vaziyatlarni boshqarish".
Namangan: Namangan davlat universiteti.
