T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
188
ISSN:3030-3613
ISSUES OF ONOMASTICS, TERMINOLOGY, AND LEXICOGRAPHY IN
TURKIC LANGUAGES
Abdumannonova Guljahon Iqboljon qizi
Fergana State University
Faculty of Foreign Languages, 1
st
year
student of Philogy and Language teaching
Scientific supervisor:
Karimjonova Shahlo Ravshanjonovna
Annotatsiya.
Ushbu maqolada turkiy tillar onomastikasi, terminologiyasi va
lug‘atshunosligi sohalaridagi nazariy va amaliy masalalar yoritiladi. Har uchala
yo‘nalish tilshunoslikda muhim o‘rin egallab, milliy o‘zlik, madaniy meros va
zamonaviy ilm-fan taraqqiyotiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada mavjud
muammolar, ularning yechim yo‘llari hamda istiqbolli ilmiy yo‘nalishlar tahlil
qilinadi. Shuningdek, turkiy tillar doirasidagi tarixiy lug‘atlar, terminologik
o‘zgarishlar hamda onomastik birliklarning tildagi o‘rni, ijtimoiy funksiyasi xususida
ham fikr yuritiladi.
Annotation.
This article explores the theoretical and practical issues in the fields
of onomastics, terminology, and lexicography within Turkic languages. All three
directions play a significant role in linguistics, directly influencing national identity,
cultural heritage, and the development of modern science. The article analyzes current
problems, potential solutions, and promising scientific directions. It also discusses
historical dictionaries within Turkic languages, terminological changes, and the role
and social function of onomastic units in language.
Аннотатция.
В данной статье рассматриваются теоретические и
практические вопросы в областях ономастики, терминологии и лексикографии
тюркских языков. Все три направления занимают важное место в лингвистике,
оказывая непосредственное влияние на национальную идентичность, культурное
наследие и развитие современной науки. В статье анализируются существующие
проблемы, пути их решения и перспективные научные направления. Также
рассматриваются исторические словари в рамках тюркских языков,
терминологические изменения и роль ономастических единиц в языке и их
социальные функции.
Kalit so`zlar.
Turkiy tillar, onomastika, terminologiya, lug‘atshunoslik,
tilshunoslik, madaniy meros, milliy o‘zlik, tarixiy lug‘atlar, onomastik birliklar, ilmiy
yo‘nalishlar.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
189
ISSN:3030-3613
Keywords.
Turkic languages, onomastics, terminology, lexicography, linguistics,
cultural heritage, national identity, historical dictionaries, onomastic units, scientific
directions.
Ключевые слова.
Тюркские языки, ономастика, терминология,
лексикография, лингвистика, культурное наследие, национальная идентичность,
исторические словари, ономастические единицы, научные направления.
KIRISH
Turkiy tillar oilasi dunyoning turli hududlarida tarqalgan bo‘lib, ularning har biri
o‘ziga xos fonetik, grammatik va leksik xususiyatlarga ega. Bu tillarning
shakllanishida tarixiy omillar, ijtimoiy-siyosiy hodisalar va madaniy jarayonlar muhim
rol o‘ynagan. Ushbu tillarda olib borilgan tilshunoslik tadqiqotlari, ayniqsa,
onomastika, terminologiya va lug‘atshunoslik sohalaridagi izlanishlar til
taraqqiyotining nazariy asoslarini belgilaydi.
Onomastika turkiy xalqlarning madaniy xotirasini, tarixiy ildizlarini aks ettiruvchi
nomlash tizimi bo‘lib, u joy nomlari, shaxs ismlari, urug‘-qabila va elat nomlarini
o‘rganadi. Terminologiya esa ilm-fan va texnikaning tezkor rivojlanishi sharoitida
yangi atamalar yaratish, ularni standartlashtirish, tarjima qilish va xalqaro muomalaga
kiritish vazifalarini bajaradi. Lug‘atshunoslik esa til boyligini tizimlashtirish, izohlash,
tartibga solish orqali tildan foydalanishni yengillashtiradi.
Bugungi globallashuv davrida turkiy tillar o‘zaro yaqinlashish, umumiy madaniy
makon yaratish yo‘lida sezilarli imkoniyatlarga ega. Bu esa aynan yuqorida tilga
olingan uch yo‘nalishning samarali ishlashiga bevosita bog‘liqdir. Shu bois maqolada
ushbu yo‘nalishlarning ahamiyati, muammolari va istiqbollari atroflicha yoritiladi.
ONOMASTIKA – TARIX, TIL VA JAMIYAT UYG`UNLIGI
Onomastika – bu tilshunoslikning maxsus sohasi bo‘lib, nomlarning kelib
chiqishi, ma’nosi, shakllanishi, funksiyasi va jamiyat hayotidagi o‘rnini o‘rganadi. U
insoniyat tafakkurining, tarixiy xotirasining, madaniy merosining til orqali
ifodalanishidir. Ayniqsa, turkiy tillar doirasida onomastika nafaqat lingvistik, balki
tarixiy, etnografik, madaniy va siyosiy jihatdan ham dolzarb yo‘nalish hisoblanadi.
Turkiy tillarda onomastik tafakkur qadimdan mavjud. “Orxon-Yenisey”
yodgorliklaridan tortib, Mahmud Koshg‘ariy, Yusuf Xos Hojib asarlarigacha bo‘lgan
manbalarda ko‘plab toponimlar, antroponimlar va etnonimlar uchraydi. Bu nomlar
nafaqat til tarixining, balki o‘sha davr jamiyatining ijtimoiy tuzilmasi, e’tiqodi va
geografiyasining ham yorqin ko‘zgusidir. Shuningdek, bu nomlarda xalqning o‘zligiga
xos bo‘lgan obrazlar, urf-odatlar, tabiatga munosabat ham aks etgan.
Onomastik birliklar bir necha guruhlarga bo‘linadi:
Toponimlar – joy nomlari (masalan, Samarqand, O‘sh, Yettisuv);
Antroponimlar – shaxs ismlari (Alpomish, Temur, Gulsara);
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
190
ISSN:3030-3613
Etnonimlar – elatlar, qabila va millat nomlari (turk, qirg‘iz, qipchoq);
Gidronimlar – suv havzalari nomlari (Jayhun, Amudaryo);
Oronimlar – tog‘, dasht, yer tuzilmalari nomlari (Tyan-Shan, Qizilqum).
Ushbu nomlar faqatgina belgilovchi vosita bo‘lib qolmay, balki tarixiy
jarayonlarning, ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlarning tilga singgan izidir. Ularning ijtimoiy
va ma’naviy funksiyasi xalqning o‘zligiga daxldorligini saqlashda muhim vosita bo‘lib
xizmat qiladi.
ZAMONAVIY MUAMMOLAR VA TADQIQOT YO`NALISHLARI
Hozirgi kunda turkiy onomastikada bir qancha muammolar kuzatiladi:
Tarixiy nomlarning yo‘qolishi yoki sun’iy ravishda o‘zgartirilishi;
Rasmiy hujjatlarga xalq og‘zaki nutqida mavjud bo‘lgan ko‘plab real onomastik
birliklarning kiritilmasligi;
Hozirgi kunda turkiy onomastikada bir qancha muammolar kuzatiladi:
Tarixiy nomlarning yo‘qolishi yoki sun’iy ravishda o‘zgartirilishi;
Rasmiy hujjatlarga xalq og‘zaki nutqida mavjud bo‘lgan ko‘plab real onomastik
birliklarning kiritilmasligi;
Yangi hududlarga nom qo‘yishda madaniy asosning e’tiborga olinmasligi;
Ilmiy izlanishlarning faqat nazariy darajada qolib ketishi.
Shu sababli, zamonaviy tilshunoslik onomastikani fanlararo integratsiya asosida
o‘rganishni taqozo qiladi. Tarix, geografiya, madaniyatshunoslik, siyosatshunoslik va
sotsiologiya bilan uyg‘unlashgan holda olib boriladigan tadqiqotlar milliy xotirani
tiklash, madaniy yodgorliklarni asrash va zamonaviy nomlash siyosatini to‘g‘ri yo‘lga
qo‘yishga xizmat qiladi.
Ilmiy izlanishlarning faqat nazariy darajada qolib ketishi.
TERMINALOGIYA – ILMIY TAFAKKUR VA TIL UYG`UNLIGI
Terminologiya — bu tilshunoslikning maxsus sohasi bo‘lib, muayyan sohalarga
oid atamalarni yaratish, tizimlashtirish, ularni ilmiy hamda amaliy muomalaga kiritish
bilan shug‘ullanadi. Har qanday rivojlangan tilning boyligi va ilmiy salohiyati, avvalo,
uning terminologik qatlamining aniqligi va izchilligida namoyon bo‘ladi. Turkiy tillar
doirasida terminologiya masalalari tarixiy, ijtimoiy va siyosiy omillar bilan bevosita
bog‘liq holda shakllangan va rivojlanib bormoqda.
Turkiy xalqlarda terminologik tafakkur qadimdan mavjud bo‘lib, bu holat
qadimgi yozma yodgorliklarda ham kuzatiladi. Jumladan, “Orxon-Yenisey” bitiklarida
harbiy, siyosiy, ijtimoiy hayotga oid ko‘plab atamalar uchraydi. “Qonun”, “el”, “beg”,
“törü” kabi tushunchalar davlat boshqaruvi va jamiyat tuzilmasi haqidagi
terminologiyaning dastlabki namunalari bo‘lib xizmat qiladi.
11-asrda Mahmud Koshg‘ariy tomonidan yaratilgan “Devonu lug‘atit-turk”
asarida turkiy tillar terminologiyasining lingvistik xususiyatlari chuqur tahlil qilingan.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
191
ISSN:3030-3613
Bu asarda tibbiyot, hunarmandchilik, dehqonchilik, hayvonot olami, yer-suv nomlari
va boshqa ko‘plab sohalarga oid terminlar tizimlashtirilgan.
Keyinchalik, Temuriylar davrida va jadidlar harakati davrida ilm-fan, adabiyot,
san’at va din sohalarida ko‘plab yangi atamalar vujudga keldi. Biroq Sovet davrida
ko‘plab turkiy atamalar o‘zbek tilidan siqib chiqarildi va rus tilidan kirib kelgan
terminlar ularning o‘rnini egalladi. Bu esa tilning tabiiy rivojiga, terminologik
mustaqilligiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi.
O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan keyin terminologiyani milliy ruhda
shakllantirish masalasi davlat darajasida ko‘tarildi. O‘zbek tilining rasmiy maqomi
mustahkamlandi, turli fanlar bo‘yicha milliy atamalar yaratish, tizimlashtirish,
lug‘atlar nashr qilish jarayoni boshlab yuborildi.
Ayni paytda turli yo‘nalishlarda — texnika, tibbiyot, informatika, iqtisodiyot,
huquqshunoslik, siyosatshunoslik va boshqa sohalarda yangi tushuncha va atamalarga
ehtiyoj ortib bormoqda. Bu jarayonda uchraydigan asosiy muammo — xalqaro
terminlarni qabul qilishda ularga mos milliy muqobil topish, o‘zlashtirish yoki yangi
termin yaratishning nazariy va amaliy jihatlaridir.
Masalan, “kompyuter” atamasi uzoq yillar davomida o‘zbek tiliga o‘zlashmagan
holda ishlatilib keldi. Keyinchalik “hisoblash mashinasi”, “axborot qurilmasi” kabi
tavsifiy nomlar paydo bo‘ldi, biroq ular keng qo‘llanmadi. Bugungi kunda, xalqaro
leksikadan olingan terminlarni tubdan o‘zgartirish emas, balki ularni moslashtirish,
talaffuz va yozuvga uyg‘unlashtirish orqali ishlatish afzal ko‘rilmoqda.
TERMIN YARATISHDAGI METODIK YONDASHUVLAR
Zamonaviy lingvistikada termin yaratishning bir necha asosiy usullari mavjud:
So‘z yasash (masalan, “kompyuterlashtirish” — “kompyuter”+“-lashtirish”);
Qisqartmalar (masalan, “YATT” — yakka tartibdagi tadbirkor);
Kalkalash (ya’ni, boshqa tildagi atamani to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilish,
masalan, “brainstorming” — “miya shturmi”);
Metaforik yondashuv (masalan, “virus” so‘zining informatikadagi ishlatilishi).
Shuningdek, til siyosati nuqtai nazaridan terminlarni yagona standart asosida
rasmiylashtirish, ularni o‘quv adabiyotlariga, ilmiy maqolalarga joriy etish va
ommalashtirish muhim masala bo‘lib qolmoqda.
Bugungi kunda terminologik tizimlarni boshqarishda raqamli texnologiyalar katta
imkoniyatlar yaratmoqda. Maxsus dasturlar yordamida elektron lug‘atlar, termin
banklari va korpus asosida terminlarni izlash, tahlil qilish va yangilash imkoniyati
mavjud. Bu tilshunoslikda terminologiyani yangilash, tizimlashtirish va ilmiy asoslash
ishlarini tezlashtiradi.
TURKIY TILLARDA LUG`ATSHUNOSLIK – TARIX, TAMOYILLAR VA
ZAMONAVIY YONDASHUVLAR
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
192
ISSN:3030-3613
Lug‘atshunoslik tilshunoslikning muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib, unda
so‘zlarning lug‘aviy tarkibi, ma’nosi, shakli va ularning tizimlanish prinsiplari
o‘rganiladi. Turkiy tillar lug‘atshunosligi bu borada boy tarixiy merosga, ilmiy tajriba
va metodologiyaga ega. Lug‘atshunoslik sohasida olib borilgan tadqiqotlar nafaqat
tilning ichki tizimini tushunishga, balki madaniyat, tarix, xalq dunyoqarashi,
mintaqaviy tafovutlarni aniqlashga ham xizmat qiladi.
Turkiy tillar lug‘atshunosligining ilk manbalari qadimgi yozma yodgorliklarda
namoyon bo‘ladi. Mahmud Koshg‘ariyning “Devonu lug‘atit-turk” asari bu
yo‘nalishdagi birinchi mukammal ilmiy ish sifatida e’tirof etiladi. Unda 7500 dan ortiq
turkiy so‘z, ularning fonetik, morfologik, semantik xususiyatlari, shevalararo farqlari
va qo‘llanilishi haqida to‘liq ma’lumotlar berilgan. Bu asar turkiy lug‘atshunoslikning
ilmiy asoslarini yaratgan, zamonaviy lingvistika uchun beqiyos manba bo‘lib
qolmoqda.
Shuningdek, 15–20-asrlarda yaratilgan fors-tojik, arab, rus va boshqa tillardan
turkiy tillarga qilingan tarjima lug‘atlar ham lug‘atshunoslik tarixida muhim o‘rin
egallaydi. Jadid adabiyoti davrida esa xalq tili va adabiy tilda qo‘llaniladigan so‘zlarni
to‘plash va tartibga solish ishlari kuchaygan, bu lug‘at tuzish tajribalariga asos bo‘lgan.
O‘zbekiston
mustaqillikka erishgach, ona tilining huquqiy maqomi
mustahkamlandi va davlat tilida foydalaniladigan rasmiy, izohli, orfoepik, orfografik
va sinonim lug‘atlar tayyorlanib nashr qilina boshlandi. Bu jarayonda zamonaviy fan-
texnika, iqtisodiyot, siyosat, huquqshunoslik va boshqa sohalar terminlarini qamrab
olgan ixtisoslashgan lug‘atlar ham yaratilmoqda.
Lug‘atlar bugungi kunda nafaqat bosma, balki raqamli (elektron) shaklda ham
taqdim etilmoqda. Elektron lug‘atlar foydalanuvchiga qulaylik yaratib, interaktiv
izlash imkoniyatlari bilan til o‘rganishni osonlashtirmoqda. “ZiyoNET”, “O‘zbek
tilining izohli lug‘ati”, “Lingvo”, “Multitran” kabi loyihalar bu borada muhim qadam
hisoblanadi.
LUG`AT TUZISH PRINSIPLARI VA MUAMMOLARI
Zamonaviy lug‘atshunoslikda quyidagi asosiy prinsiplar amal qiladi:
Normativlik – lug‘atdagi so‘zlar tilning adabiy me’yorlariga mos bo‘lishi
kerak;
Izchillik – bir xil tipdagi ma’lumotlar bir xil tartibda berilishi lozim;
Foydalanuvchiga yo‘naltirilganlik – lug‘atdan foydalanuvchi auditoriya
ehtiyojiga mos kelishi zarur;
Yangilanadiganlik – til doimiy o‘zgarishda bo‘lganligi sababli, lug‘at ham
vaqti-vaqti bilan yangilanib borishi kerak.
Bugungi lug‘atshunoslikda muammolar ham mavjud: ayrim sohalar bo‘yicha
maxsus lug‘atlar yetarli emas; mavjud lug‘atlar orasida uslubiy, terminologik va
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
193
ISSN:3030-3613
semantik tafovutlar mavjud; ko‘p hollarda sinonimlar va dialekt so‘zlar to‘liq
kiritilmaydi; ba’zi lug‘atlar lingvistik aniqlikdan yiroq bo‘ladi.
Lug‘atshunoslikda sun’iy intellekt, korpus lingvistikasi, avtomatik tarjima va
semantik tahlil texnologiyalarining joriy etilishi tilshunoslikni yangi bosqichga olib
chiqmoqda. Bugungi kunda avtomatlashtirilgan lug‘at tizimlari, semantik tarmoqlar
(ontologiyalar), darsliklarga integratsiyalashgan lug‘at modullari yaratilmoqda.
Shuningdek, korpus asosidagi lug‘atshunoslik — ya’ni millionlab real matnlar
asosida so‘zlarning qanday ishlatilishini aniqlab, ularni lug‘atlarga integratsiyalash —
bugungi eng ilg‘or yondashuvlardan biri hisoblanadi.
ONOMASTIK BIRLIKLARNING TILDAGI O`RNI VA IJTIMOIY
FUNKSIYASI
Turkiy tillar tizimida onomastik birliklar — ya’ni toponimlar, antroponimlar,
etnonimlar, astionimlar, oronimlar va boshqa nomlar — tilning tarixiy qatlamini,
xalqning dunyoqarashi va tafakkurini ifodalovchi boy manbadir. Onomastika
shunchaki ismlar majmui emas, balki u til bilan jamiyat, tarix, geografiya, madaniyat
o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganuvchi muhim ilmiy sohaga aylandi.
Onomastik birliklar leksik-sintaktik jihatdan boshqa so‘zlardan farqlanadi. Ular
ko‘pincha determinativ (aniqlovchi) va deskriptiv (ta’riflovchi) shakllarda namoyon
bo‘ladi. Masalan, “Toshkent”, “Ko‘ksaroy”, “Temur Malik” kabi nomlar o‘zida
tarixiy, ijtimoiy va semantik yuklamani mujassamlashtiradi.
Onomastik birliklar fonetik, morfologik va semantik jihatdan barqarorlikka ega
bo‘lishi bilan ajralib turadi. Shu bois, ular yozma manbalarda, tarixiy yodgorliklarda,
adabiyotda va og‘zaki nutqda avlodlararo uzluksizlikni ta’minlaydi.
Onomastik birliklar jamiyatdagi ijtimoiy-siyosiy tuzum, milliy identitet va
madaniy meros ko‘zgusidir. Masalan, sovet davrida ayrim joy nomlari mafkuraviy
sabablarga ko‘ra o‘zgartirilgan (masalan: Leninobod → Xo‘jand), mustaqillikdan
keyin esa tarixiy va milliy ruhda qayta tiklangan.
Bunday nomlar o‘zida:
geografik joylashuvni (Topqayrag‘och, Qoratepa),
tarixiy shaxslar va voqealarni (Amir Temur, Jaloliddin Manguberdi),
diniy, mifologik va xalqona e’tiqodlarni (Chortoq, Shayxontohur),
etnik tarkib va kasb-hunarlarni (To‘qimachilar, Qorako‘lchilar) aks ettiradi.
Demak, onomastik tizim tilni o‘rganish uchun emas, balki jamiyatning tarixiy-
madaniy qatlamlarini anglash uchun ham muhim manba vazifasini bajaradi.
Turkiy onomastik birliklar umumiylik va o‘xshashlik belgilariga ega:
Ko‘plab turkiy xalqlarda “Oltin”, “Kumush”, “Bo‘ri”, “Qo‘rg‘on”, “Qizil”,
“Qara” kabi so‘zlar o‘rin olgan;
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
194
ISSN:3030-3613
Antroponimik tizimda ot qo‘yish an’analari o‘xshash (masalan: Botir, To‘ra,
Yulduz, G‘ayrat);
Etnonimlar va urug‘-qabila nomlari ko‘p hollarda turkiy ildizlarga ega
(Qipchoq, Qangli, Karluq, O‘g‘uz);
Ayrim qadimiy onomastik birliklar O‘rta Osiyo, Ural-Altay va Sibir
mintaqalarida ham mavjud (Tengiz, Altay, Aral).
Bu esa turkiy tillar va xalqlar o`rtasidagi umumiy tarixiy-madaniy ildizlarni aks
ettiradi.
ILMIY TADQIQOTLAR VA ISTIQBOLLI YO`NALISHLAR
Bugungi kunda onomastika bo‘yicha qator ilmiy izlanishlar olib borilmoqda.
O‘zbekistonda Prof. Sh. Safarov, G. Nematova, A. Jo‘rayev va boshqa olimlar bu
yo‘nalishda chuqur ilmiy ishlanmalarni taqdim etishgan. Ularning izlanishlari
natijasida:
Onomastik lug‘atlar yaratilmoqda;
Hududiy nomlarning tarixiy-etimologik sharhlari berilmoqda;
Mahalliy toponimik sistemalar ilmiy asosda tahlil qilinmoqda.
Kelajakda bu tadqiqotlarni korpus lingvistikasi, raqamlashtirish va sun’iy intellekt
yordamida avtomatik tahlil qilish asosida kengaytirish rejalashtirilmoqda.
XULOSA VA ISTIQBOLLI YO`NALISHLAR
Turkiy tillar onomastikasi, terminologiyasi va lug‘atshunosligi bo‘yicha olib
borilgan ilmiy izlanishlar shuni ko‘rsatmoqdaki, bu sohalar tilshunoslikning asosiy va
dolzarb yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, xalqning milliy o‘zligini anglash, tarixiy xotirani
saqlash, madaniy merosni o‘rganish hamda ilmiy-nazariy rivojlanishni ta’minlashda
muhim rol o‘ynaydi.
Onomastika orqali xalqning tarixiy tafakkuri, hududiy joylashuvi, diniy e’tiqodi
va madaniy qadriyatlari aniqlanadi. Terminologiya esa ilm-fan va texnikaning barcha
sohalarini uyg‘unlashtiruvchi lingvistik ko‘prik vazifasini bajaradi. Lug‘atshunoslik
esa til boyligini to‘plash, tizimlashtirish va zamonaviy ehtiyojlarga mos holda
rivojlantirishda hal qiluvchi omildir.
ASOSIY XULOSALAR:
Onomastik birliklar til va jamiyat o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni ifodalaydi, bu esa
ularni tarixiy-geografik manba sifatida o‘rganish zaruratini oshiradi;
Turkiy terminologiyada xalqaro standartlarga moslashuv, o‘z ildizlariga qaytish
va sinonimik qatlamlarning optimallashtirilishi muhim ahamiyatga ega;
Lug‘atshunoslikda raqamlashtirilgan lug‘atlar, ikki va ko‘p tilli korpuslar yaratish
dolzarb bo‘lib bormoqda.
ISTIQBOLLI YO`NALISHLAR:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
195
ISSN:3030-3613
Korpus lingvistikasi asosida onomastik birliklarni avtomatik tahlil qilish – bu
orqali minglab toponim va antroponimlarning tezkor statistik va semantik sharhi
berilishi mumkin;
Sohaaro terminologik lug‘atlarni yaratish – masalan, tibbiyot, huquq, biologiya
sohalariga xos zamonaviy turkiy atamalar bazasini shakllantirish;
Tarixiy lug‘atshunoslikni ilg‘or texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish – qadimgi
manbalarni OCR texnologiyasi orqali raqamlashtirib, zamonaviy lingvistik
platformalarda ishlash imkonini yaratish;
Xalqaro ilmiy hamkorlikni kengaytirish – turkiy xalqlar tilshunoslari o‘rtasida
hamkor tadqiqotlar olib borish va umumturkiy lug‘aviy fond yaratish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Safarov Sh. Onomastika asoslari, T.: O‘zR FA, 2004.
2. Nematova G. Terminologik tizim va uning zamonaviy tahlili, T.: TDPU, 2019.
3. Jo‘rayev A. O‘zbek tilshunosligining dolzarb muammolari, T.: Fan, 2018.
4. Xudoyberganova D. Leksikologiya va lug‘atshunoslik, T.: O‘qituvchi, 2020.
5. Aytmatov S. Turkiy tillarda toponimik birliklar tipologiyasi, Bishkek: Ilm, 2016.
6. Qosimov B. Zamonaviy tilshunoslikning yangi yo‘nalishlari, T.: Ma’naviyat, 2022.
7. Xalqaro turkiy tilshunoslar konferensiyasi materiallari, Istanbul, 2023.
