T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
101
ISSN:3030-3613
BAQLAJONNI SAQLASH VA QAYTA ISHLASH TEXNOLOGIYASI
.
Hakimova Halima Halimovna
Buxoro davlat universiteti
Tabiiy fanlar va agrobiotexnologiya fakulteti
Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini saqlash va
dastlabgi qayta ishlash texnologiyasi
3-kurs talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada baqalajonning ozuqaviy ahamiyati, uning
biologik xususiyati o'sish sharoiti,qanday qilib qish kunlarida ham baqlajonning
kimyoviy tarkibini buzmagan holda saqlash haqida to’xtalib o’tilgan Yangi baqlajonni
saqlash unchalik qiyin emas. Asosiysi, ular uchun qulay sharoit yaratish. Agar buning
iloji bo'lmasa, uni xavf ostiga qo'ymaslik va quritilgan yoki muzlatilgan bo'laklarni
pishirish yaxshidir. Shuningdek, mevalarning bir qismi konservatsiyaga yuborilishi
chora tadbirlarni ko’rib chiqamiz. O’zbekistonda baqlajonni ekiladigan navlarini
saqlash va qayta ishlash texnologiyasi haqida ma'lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Baqlajon, solanin, muzlatish, quritish, konservalash, sabzavot,
samarali, xavfsiz, kimyoviy, saqlash, qayta ishlash, qadoqlash, tarkibi, ozuqaviy
miqdori, meva, urug’, foyda, bo’lak, texnologiya.
Аннотация:
В этой статье рассматривается пищевая ценность баклажанов,
их биологические свойства, условия выращивания, как сохранить химический
состав баклажанов даже зимой. Сохранить свежие баклажаны не так уж и
сложно. Главное – создать для них комфортные условия. Если такой
возможности нет, лучше не рисковать и приготовить сушеные или
замороженные кусочки. Также мы рассмотрим меры по отправке части плодов
на консервацию. Приведены сведения о технологии хранения и переработки
сортов баклажанов, выращиваемых в Узбекистане.
Ключевые
слова
:
Баклажаны,
соланин,
заморозка,
сушка,
консервирование, овощ, эффективный, безопасный, химический, хранение,
переработка, упаковка, состав, пищевая ценность, плод, семена, польза, штука,
технология.
Abstract:
. This article discusses the nutritional value of eggplant, its biological
properties, growing conditions, how to keep the chemical composition of eggplant
intact even in winter. Keeping fresh eggplant is not so difficult. The main thing is to
create comfortable conditions for them. If this is not possible, it is better not to risk it
and cook dried or frozen pieces. We will also consider measures to send part of the
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
102
ISSN:3030-3613
fruits to preservation. Information on storage and processing technology of eggplant
varieties grown in Uzbekistan is given.
Key words:
Eggplant, solanine, freezing, drying, canning, vegetable, effective,
safe, chemical, storage, processing, packaging, composition, nutritional value, fruit,
seeds, benefit, piece, technology.
Kirish
.Jahon miqyosida aholining oziq-ovqat xavfisizligini ta'minlashda qishloq
xo’jalik sohasining o’rni va ahamiyati kundan-kunga oshib boryapti. Shu jumladan
mamlakatimizda ham mavjud resurslar va ulardan oqila foydalanishib, aholini qishloq
xo'jalik mahsulotlari bilan ta'minlash, ishlab chiqarish va hosildorlikni yanada
rivojlantirishga talab ortib bormoqda
Sabzavot ekinlarini yetishtirishda tuproq-iqlim sharoitga mos serhosil navlarni
tanlash, zarur barcha texnologik tadbirlarni o'z vaqtida, sifatli qilib izchil amalga
oshirish, o'simlikning biologik xususiyatlarini inobatga olgan holatda faqat to’g’ri
oziqlantirish va ular uchun qulay bo’ladigan o'tmishdosh ekinlarni tanlash yuqori hosil
olish garovidir.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 6 yanvardagi “Ho’l meva-
sabzavot, kartoshka va poliz mahsulotlarini xarid qilish va ulardan foydalanish tizimini
takomillashtirish bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlari to’g’risida”gi
PK-2717-sonliga binoan respublikada meva-sabzavot va poliz ekinlari seleksiyasi va
urug'chiligini 2017-2021 yillarda aniq belgilangan.
Biz bilamizki, baqlajon yozgi sabzavot turlaridan biri. Hamma sevib iste’mol
qiladigan bu sabzavot haqida gapirganda, biz Sharqdan kelgan sabzavotlarni nazarda
tutamiz, ular juda yumshoq va to'yimli bo'lishi bilan ajralib turadi. Ular bizning
tanamiz uchun juda boy lazzat va foydali xususiyatlarga ega bo'lganligi sababli, ular
butun dunyo bo'ylab tarqalib ketganligi ajablanarli emas. 1-RASM
Baqlajon (
lotincha
:
Solánum melongéna
L.
(o'simliklar oilasi:
Solanaceae
) koʻp
yillik oʻt oʻsimlik, yovvoyi xolda Hindiston, Pokiston, Birmada uchraydi, ammo
madaniy holda bir yillik oʻsimlik sifatida etishtiriladi. Baqlajonning pishmagan barra
mevalari isteʼmol qilinadi, chunki biologik pishib ketgan mevalarida urugʻlari qotib,
qattiq boʻlib qoladi, shuningdek solanin M (melongen) moddasi toʻplanib isteʼmolga
yaroqsiz boʻlib qoladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
103
ISSN:3030-3613
1-RASM
Baqlajonlar B guruhi vitaminlariga boy. Ularda beta-karotin, A, E, K va C
vitaminlari ko'p. Baqlajon mevalari qovurilgan, tuzlangan, marinadlangan,
qaynatilgan, quritilgan holda isteʼmol qilinadi. Texnil pishib etilganida tarkibida 89-
94 % suv, 0,6-1,4 % uglevodlar, 2,5-4,0 % kletchatka va mineral tuzlar boʻladi.
Mineral moddalardan fosfor, magniy kalsiy, temir, rux, marganets kabi elementlarning
tuzlari va asosan yurak uchun foydali bo'lgan kaliyning haqiqiy ombori hisoblanadi.
Shuningdek baqlajon mevalari tarkibida oʻziga hos kristall modda — solanin M ni
tutadi. Solanin M baqlajon mevalariga achqimtil tam beradi
.
Yangi baqlajonlar juda ko'p miqdorda foydali moddalar va vitaminlarni o'z
ichiga olishini yuqorida bilib oldik, Bu sabzavot mavsumiy bo'lgani uchun undagi
vitaminlar organizmizga qishda yetishmovchilik olib keladi. Shu boisdan uzoq
muddatda qish uchun qanday muzlatish haqida o'ylashadi, shunda ular mazali va suvli
bo'lib qoladi, lekin o'z afzalliklarini yo'qotmaydi.
Baqlajon tez buziladigan mahsulot, uni sotib olganingizdan so'ng darhol
pishirsangiz yaxshi bo'ladi. Ammo bu ishlamasa, sabzavotlarni muzlatgichda
saqlashingiz kerak. Agar baqlajon xona haroratida 2-4 kun yotsa va keyin namlikni
yo'qotib, quriy boshlasa, muzlatgichning sabzavot tortmasida + 3 ... 5 ℃ haroratda va
75-85% namlikda - yuqoriga. ikki haftagacha. Bir qopga bir nechta baqlajonlarni
“qadoqlamang”. Har birini qog'ozga yoki oziq-ovqat plyonkasiga alohida o'rash va uni
boshqa sabzavotlardan uzoqroqqa qo'yish yaxshiroqdir.
Muzlatish qishda yangi sabzavot va mevalarni saqlashning eng oson va eng
zamonaviy usullaridan biri hisoblanadi. Shu bilan birga, muzlatish jarayonida
mevaning ta'mi va foydasini saqlash chora tadbirlarini ko’ramiz
O’z navbatida, mos
navlarni tanlash kerak: "Robin Gud", "Balagur", "Vakula". Bular juda qalin qobig'i
bo'lgan katta mevali patlıcanlar. Shuningdek, qish uchun saqlash uchun siz Sperma kiti,
Torpedo, F1 Bard, F1 Goliath kabi navlardan foydalanishingiz mumkin.
Muzlatgichda saqlanganda, sizning baqlajoningiz stol ustida saqlaganinggiz
kabi tez buzilmaydi, lekin sovuq harorat bu tungi soyaning sifatiga ko'proq zarar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
104
ISSN:3030-3613
etkazishi mumkin. Baqlajonni muzlatgichda yangi saqlash uchun uni qog'oz sochiq
bilan o'rang va qattiq saqlovchi idishga yoki yopilmagan plastik qopga soling. (Havo
oqimi har qanday holatda ham muhim, lekin baqlajonning yupqa po‘stlog‘i ko‘karib
ketmasligi uchun qattiq idishlar yaxshi bo‘ladi.) So‘ngra, baqlajonni xavfsiz va
sog‘lom bo‘ladigan joyda saqlashdan oldin muzlatgichingizning mayda tortmasidan
boshqa mahsulotlarni olib tashlang. to'rt kun. (Ammo uni qanchalik tez pishirib,
ipakdek tatib ko'rsangiz, shuncha yaxshi bo'ladi.)
Qish uchun baqlajonni muzlatib saqlashdan tashqari, ularni quritish ham
qo'llaniladi. Qoida tariqasida, sabzavotlar ikki usulda quritiladi: tabily yoki sun'y
ravishda. Agar siz baqlajonlarni ochiq havoda quritsangiz, bu jarayon bir necha kun
davom etishi mumkinligini hisobga olishingiz kerak. Mevalarni tabiiy usulda quritish
uchun ularni oldindan tayyorlashingiz kerak - ularni changdan saqlask
kerak.Baqlajonlar butunligicha quritilishi yoki bir necha bo'laklarga bo'linishi mumkin.
Quritish turiga qaror qilgandan so'ng, siz tayyorlangan materialni pishirish varag'iga
yoki moyli matoga bir-biridan ozgina masofada qo'vishingiz va baqlajonlarni ochiq
havoga qo'yishingiz kerak, asosiysi to'g'ridan-to'g'ri quyosh nuri tushmasligi kerak.
Bundan tashqari, siz baqlajonni halqalarga kesib, ularni ipga bog'lab, yaxshi gazlangan
xonada yoki ko'chada osib qo'yishingiz mumkin.
Sun'iy usul sabzavotlarni pechda quritishni o'z ichiga oladi. Uning afzalliklari
shundaki, u tezroq va amaliyroq. Bu inson salomatligi chun kamroq xavflidir, chunki
u nafaqat mevalarda solanin ishlab chiqarilishining yo'qligini kafolatlaydi, balki turli
hasharotlarning lichinkalari, shu jumladan ko'chada quritilgan baqlajonlarga
qo'nadigan chivinlar tomonidan quritish infektsiyasini ham yo'g qiladi. Baqlajonni
pechda quritish juda oddiy.Ular oldindan tayyorlanishi va o'rta bo'laklarga bo'linishi
kerak. Ular pishirish varag’iga qo'vilishi va 6 ° C dan yugori bo'lmagan haroratda
ushlab turilgan pechga taxminan 50 soat qo'yilishi kerak. Belgilangan vaqtdan keyin
quritish pechdan olib tashlanishi va sovushini kutib turishi kerak. Sabzavotlarda namlik
qolsa va bo'laklar quritilmasa, balki quitilsa, unda jarayonni takrorlash kerak,
baqlajonning pechda qolishini 1,5-2 soatgacha qisqartirish kerak.
Ha ya’na aytgancha baqlajonni muzlatib saqlash, tabiiy va sun’iy usullarda
quritishdan tashqari konservalash orqali turli retseplar asosida pashtet,ikra, salat
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
105
ISSN:3030-3613
ko’rinishida bu sevimli sabzavotmiznii qayta ishlab uzoq muddatda saqlashimiz
mumkin.Shuni aytib, o’tish kerakki konserva paytida issiqlik bilan ishlov berish
mevalar tarkibidagi vitaminlarning ko'p qismini yo'q qiladi, ko'plab uy bekalari
baqlajonlarni saqlab qolishga yordam beradigan ko'plab muhim narsalarni hisobga
olishlari kerak.
Mutaxassislar maslahat beradi: agar siz sabzavotlarning barcha afzalliklarini
"siqib chiqarmoqchi" bo'lsangiz, ularni xom holda iste'mol qilishingiz kerak. Yupqa
tilimga kesib oling, 30 daqiqa davomida suvda namlang, quriting - va salatlarga
qo'shilishi mumkin. To'g'ri qobig'i bilan, chunki u juda ko'p vitaminlarga ega!
Baqlajonni xom holda iste'mol qilishga tayyor bo'lmaganlar pechda yog'siz yoki
panjara ustida pishirilgan bo'laklarni sinab ko'rishlari mumkin. Ushbu qayta ishlash
bilan barcha foydali antosiyaninlar, polifenollar va xun tolalari saqlanib qoladi.
XULOSA:
Shuni yodda saqlashimiz kerakki har bir meva-sabzavotni o’zini
tarkibiy qismi ya’ni mikro va makroelement, vitaminlari bor biz bularni iste’mol
qilganimiz sabab organizmdagi hujayralarimiz oziqlanadi.Shu sababli meva-
sabzavotlarni sifatini buzmagan holda uzoq muddatda saqlab, qayta ishlash choralarini
olib borish kerek.
Foydalanilga adabiyotlar:
1.
Зуев В.И., Қодирхўжаев О.Қ., Адилов М.М., Акромов У.И. Сабзавотчилик ва
полизчилик. Тошкент: 2009. – б. 124-135.
2.
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида экиш учун тавсия этилган қишлоқ
хўжалик экинлари Давлат реестри. – Тошкент: 2020. – 55 б.
3.
Туркия Республикаси “Озиқ-овқат қишлоқ хўжалиги вазирлиги” ҳамда
“Denizbank” ҳамкорлигида тайёрланган “100 та китоб”дан иборат тўплами.
4.
O’zbekistоnda qishlоq xo’jaligida iqtisоdiy islоhatlarni chuqurlashtirish dasturi
(1998-2000 yillar) T:, O’zbekistоn 1998488
5.
Balashev N.N., Zeman G.О. “Sabzavоtchilik” T., “O’qituvchi”, 1977.488
6.
Bo’riev X.Ch., Zuev V.I., Qоdirxo’jaev О. Muxamedоv M.M. “Оchiq yerda
sabzavоt ekinlar yetishtirishning prоgressiv texnоlоgiyalari” T., “O’zMEDIN”,
2002.
7.
https://en.wikipedia.org/wiki/Eggplant
8.
https://www.agro.uz
