THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
36
XITOY–QIRG‘IZISTON–O‘ZBEKISTON YANGI TRANSPORT YO‘LAGI
DOIRASIDA ANDIJON VILOYATIDA LOGISTIKA TERMINALI
QURILISHI: STRATEGIK IMKONIYATLAR
Qodirjonov Xurshidbek Sherzodbek o’g’li
Andijon davlat texnika instituti
“Avtomobilsozliki va transport” kafedrasi assistenti
Tel: +998 94 384 12 06
https://doi.org/10.5281/zenodo.15589722
Annotatsiya.
Xitoy va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi savdo aloqalarining
jadallashuvi, xususan, Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston (XQO) yangi transport
yo‘lagi orqali, mintaqadagi logistika infratuzilmasini tubdan o‘zgartirmoqda.
Ushbu
maqolada
O‘zbekistonning
Andijon
viloyatida
qurilishi
rejalashtirilayotgan logistika terminalining strategik roli tahlil qilinadi. Terminal
Xitoydan kelayotgan yuk oqimlari uchun muhim multimodal markaz sifatida
qaralmoqda. Maqolada ushbu terminalni yangi yo‘lak bilan integratsiyalash
orqali eksport salohiyatini oshirish, logistika xarajatlarini kamaytirish va
mintaqaviy bog‘liqlikni kuchaytirish imkoniyatlari o‘rganiladi. Shuningdek,
bojxona tizimlari integratsiyasi, raqamli infratuzilma va xalqaro standartlarga
mos texnik talablar yoritiladi. O‘zbekistonning Jahon savdo tashkilotiga (JST)
a’zo bo‘lishi fonida logistika sohasidagi imkoniyatlardan to‘laqonli foydalanish
bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
Kalit so’zlar.
Logistika terminali, Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston yo‘lagi,
Andijon, multimodal transport, bojxona integratsiyasi, mintaqaviy savdo,
infratuzilma rivoji, O‘zbekiston, JST, Markaziy Osiyo logistikasi
Kirish.
So‘nggi yillarda Markaziy Osiyo Xitoy va Yevropa, Janubiy Osiyo
o‘rtasidagi transkontinental yuk tashuvlari uchun muhim hududga aylanmoqda.
Shu jarayonda O‘zbekiston o‘zini mintaqaviy logistika va savdo markaziga
aylantirish yo‘lida faol harakat qilmoqda. Ushbu maqsadga erishishda eng
muhim infratuzilmaviy loyihalardan biri bu — Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston
(XQO) transport yo‘lagining barpo etilishidir.Mazkur yo‘lak orqali yuklar
Xitoyning Koshg‘ar shahridan boshlab, Irkeshtam dovoni va Qirg‘izistonning
O‘sh shahri orqali Andijon viloyatiga yetib keladi. Bu yo‘l an’anaviy dengiz
yo‘llariga qaraganda taxminan 900 km qisqaroq bo‘lib, yuk tashish vaqtini
sezilarli darajada tejaydi.
Shu nuqtayi nazardan, Andijonda zamonaviy multimodal logistika
terminalini barpo etish g‘oyasi O‘zbekiston uchun katta strategik ahamiyat kasb
etadi. Ushbu maqolada aynan Andijon terminalining CKU yo‘lagi bilan
integratsiyasi, uning iqtisodiy ta’siri, texnik talablari va JSTga a’zo bo‘lish
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
37
jarayonidagi roli atroflicha tahlil qilinadi.Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston
transport yo‘lagining strategik ahamiyati.Xitoyning “Bir makon – bir yo‘l”
tashabbusi doirasida Markaziy Osiyoga nisbatan qiziqishi sezilarli darajada
oshdi. Shu kontekstdagi eng muhim tashabbuslardan biri — Xitoy–Qirg‘iziston–
O‘zbekiston (XQO) temiryo‘l va avtomobil yo‘lagi loyihasidir. Ushbu yo‘lak
Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi yuk oqimini qisqartirish bilan birga:
• Xitoy yuklarini eng qisqa yo‘l orqali Markaziy Osiyo orqali Yevropaga
yetkazish imkonini yaratadi;
• O‘zbekistonni yuk tranzit markaziga aylantiradi;
• Qirg‘iziston va O‘zbekistonning chekka mintaqalariga yangi iqtisodiy
dinamika olib kiradi.
XQO yo‘lagi, ayniqsa, Andijon viloyati uchun katta imkoniyatlar ochadi, chunki
bu yo‘nalishning asosiy kirish darvozasi aynan Andijon shahri orqali amalga
oshiriladi.
Chegaraviy savdo tizimlari va bojxona integratsiyasi
CKU yo‘lagi orqali o‘tadigan yuklar tezkor, byurokratik to‘siqlarsiz harakat
qilishi uchun:
• O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Xitoy bojxona xizmatlari o‘rtasida elektron
almashinuv tizimi yo‘lga qo‘yilishi kerak;
• Andijon terminalida bojxona punktlari 24/7 rejimda ishlashi lozim;
• Terminalda sanitariya, fitosanitariya, karantin, sertifikatlash xizmatlari
bir joyda ko‘rsatilishi maqsadga muvofiq.
Shuningdek, JST standartlariga mos bojxona amaliyotlari joriy etilishi zarur.
5. O‘zbekiston uchun iqtisodiy ta’sir va prognozlar
Andijon logistika terminalining CKU yo‘lagi bilan integratsiyasi orqali
erishiladigan iqtisodiy samaradorlik quyidagicha tahlil qilinadi:
Ko’rsatkichlar
Kutilyotgan o’zgarish
Yuk tashish hajmi
20-30% ga qisqaradi
Eksport hajmi
Yiliga 15-20% oshadi
Logistika xarajatlari
10-15% kamayadi
Ish o’rinlari
300-500 ta yngi is o’rni
Tog’ridan-tog’ri xorijiy invistitsiyalar
Yilliga 50-100 mln AQSH dollar jalb
qilinadi
Xulosa
Bugungi kunda global yetkazib berish zanjirlari kuchli silkinishga uchragan
bir davrda, bu yo‘nalish mintaqada alternativ va barqaror transport marshruti
sifatida shakllanmoqda. Ayniqsa, Xitoy yuklarini Markaziy Osiyo orqali Yevropa
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
38
bozorlariga yetkazish bo‘yicha yangi yo‘nalishlar izlayotgan bir vaqtda, Andijon
terminali ushbu ehtiyojga javob bera oladigan muhim infratuzilmaviy halqaga
aylanishi mumkin.Terminalning multimodal shaklda loyihalashtirilishi (ya’ni
temiryo‘l, avtomobil va konteyner tashish tizimlarining integratsiyasi) va JST
talablariga mos tarzda raqamlashtirilgan logistik tizimlarning joriy etilishi
orqali:
• Yuklarning harakati sezilarli darajada tezlashadi;
• Raqobatbardosh tranzit tariflari shakllanadi;
• Bojxona va sertifikatlash tizimlari zamonaviylashtiriladi;
• Mintaqaviy iqtisodiy aloqalar mustahkamlanadi.
Shuningdek, Andijonning geografik afzalligi (Farg‘ona vodiysining “kaliti”
sifatida) va mehnat resurslarining yuqoriligi, unga chegaraviy savdo logistika
zonasi sifatida xizmat qilish imkonini beradi. Bu holat O‘zbekiston uchun
eksport imkoniyatlarini kengaytiradi, ayniqsa Xitoy, Janubiy Osiyo va Yaqin
Sharq davlatlariga nisbatan.
Adabiyotlar ro‘yhati:
1,Eurasian Development Bank (EDB):
2,“The Role of the China–Kyrgyzstan–Uzbekistan Railway in Regional
Integration”, 2022
3,https://eabr.org – Rasmiy hisobotlar va texnik tahlillar
4, Xitoy Tashqi Ishlar vazirligi va OAV (CGTN, China Daily) orqali loyiha
tafsilotlari
5,Asian Development Bank (ADB):
6,“CAREC Transport Strategy 2030”, 2022
7,https://adb.org – Markaziy Osiyo transport infratuzilmasi bo‘yicha strategik
ma’lumotlar
8.“Development of Dry Ports in Asia and the Pacific”, 2020
9. https://unescap.org – Quruqlikdagi terminallar (dry ports) bo‘yicha tavsiyalar
10. O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi (MIIT):
11.“2023–2030 yillarga mo‘ljallangan transport va logistika infratuzilmasini
rivojlantirish strategiyasi” – Ichki strategik hujjatlar
