THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
138
ZAMONAVIY MAFKURAVIY JARAYONLARNING TIZIMSHUNOSLIK
ASOSLARI
Amаnоv G‘afur Adilovich
Allayorov Abdumalik Isoqovich
Khalilova Laylo Ravshanovna
Gulistan State University, 120100, Syrdarya region, Gulistan-4.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15697394
Annotatsiya:
Ushbu maqolada mafkuraviy jarayonlarning mohiyati,
shakllanish omillari va ularning jamiyat hayotidagi o‘rni tizimli yondashuv
asosida tahlil qilinadi. Tizimli tahlil metodologiyasi asosida mafkura, ijtimoiy
ong va siyosiy irodaning o‘zaro aloqasi ochib beriladi. Maqolada shuningdek,
zamonaviy mafkuraviy tahdidlar va ularga qarshi immunitet shakllantirish
mexanizmlari ham ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Mafkura, tizimli tahlil, ijtimoiy ong, mafkuraviy immunitet,
mafkuraviy tahdidlar, siyosiy ong.
Mafkura inson tafakkuri va jamiyat ongining eng muhim shakllaridan biri
hisoblanadi. U muayyan ijtimoiy guruh yoki jamiyatning dunyoqarashi,
qadriyatlari, e’tiqodlari va maqsadlarini ifodalaydi. Shu bois mafkuraviy
jarayonlarni chuqur va tizimli tahlil qilish – zamonaviy ijtimoiy-siyosiy
jarayonlarni anglash va boshqarishning zaruriy sharti hisoblanadi.
Mafkura – bu ijtimoiy ongning yuqori shakli bo‘lib, u jamiyatdagi turli
qatlamlar, ijtimoiy institutlar va siyosiy kuchlar manfaatlarini aks ettiradi.
Mafkura nafaqat tasavvur va g‘oyalarni, balki ular asosida harakatlar tizimini
ham shakllantiradi. Mafkuraviy jarayonlar esa bu g‘oyalarning shakllanishi,
tarqalishi va amalda namoyon bo‘lishidir. Tizimli yondashuv mafkuraviy
jarayonlarni yagona tizim sifatida ko‘rib chiqishga imkon beradi. Tizim
elementlari sifatida quyidagilar ajratib ko‘rsatiladi:
Subyektlar (davlat, siyosiy partiyalar, fuqarolik jamiyati institutlari);
Obyektlar (aholi qatlamlari, yoshlar, ta’lim muassasalari);
Vositalar (ommaviy axborot vositalari, internet, ta’lim va tarbiya tizimi);
Natijalar (ijtimoiy fikr, ijtimoiy harakatlar, mafkuraviy barqarorlik yoki
beqarorlik);
Bu yondashuv mafkuraning ijtimoiy muhitga qanday ta’sir ko‘rsatishini va
unga qanday omillar ta’sir qilayotganini aniqlash imkonini beradi. Zamonaviy
globallashuv sharoitida mafkuraviy tahdidlar ko‘plab shakllarda namoyon
bo‘lmoqda:
G‘oyaviy ekspansiya: xorijiy mafkuralarning kuch bilan singdirilishi;
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
139
Madaniy assimilyatsiya: milliy qadriyatlarning yo‘qolishi;
Axborot urushi: yolg‘on va manipulyativ axborot vositalari orqali ongni
boshqarish;
Ushbu tahdidlar ko‘pincha kuchli texnologik resurslarga ega global
markazlar tomonidan olib boriladi.
Mafkuraviy immunitet – bu jamiyat a’zolarining yod g‘oyalarga nisbatan
mustahkam mafkuraviy pozitsiyasini ifodalovchi konsepsiyadir.
U quyidagilar asosida shakllanadi: Mustahkam milliy mafkura va
qadriyatlar, tanqidiy tafakkurga ega yosh avlod, tizimli ta’lim-tarbiya, axborot
xavfsizligi siyosati.
O‘zbekiston Respublikasida "Yangi O‘zbekiston" g‘oyasi asosida olib
borilayotgan mafkuraviy islohotlar, milliy g‘oya asosida fuqarolik ongini
shakllantirishga qaratilgan. Prezidentimiz tomonidan ilgari surilgan "Milliy
tiklanishdan – milliy yuksalish sari" tamoyili aynan mafkuraviy barqarorlikni
ta’minlashga qaratilgan strategik yo‘nalishdir.
"Yangi O‘zbekiston" g‘oyasi – bu O‘zbekiston Respublikasining yangi
taraqqiyot bosqichiga kirganligini anglatadi. Bu g‘oya jamiyatning barcha
sohalarida – siyosiy, iqtisodiy, huquqiy, ijtimoiy, madaniy va ma’naviy sohalarda
tub islohotlarni amalga oshirishni nazarda tutadi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev bu borada shunday deydi: “Biz ‘Yangi
O‘zbekiston’ni barpo etamiz degan bo‘lsak, avvalo odamlarning dunyoqarashi,
hayotga bo‘lgan munosabatini o‘zgartirishimiz kerak. Bu esa, eng avvalo,
g‘oyaviy-mafkuraviy sohada islohotlarni amalga oshirishni talab etadi.”
Asosiy yo‘nalishlari:
Huquqiy demokratik davlat va adolatli fuqarolik jamiyatini barpo etish;
Inson qadri, erki va sha’ni ustuvor bo‘lgan ijtimoiy muhitni yaratish;
Yangi avlodni vatanparvarlik, milliy g‘urur va tarixiy xotira asosida
tarbiyalash;
Yangi mafkuraviy yondashuvlar orqali jamiyatda mafkuraviy immunitetni
kuchaytirish.
Xulosa:
Mafkuraviy jarayonlarni tizimli tahlil qilish, ularning jamiyat
hayotidagi o‘rnini chuqur anglash va yot g‘oyalarga nisbatan mustahkam
immunitet shakllantirish bugungi globallashuv davrida strategik ahamiyatga
ega. Har bir ijtimoiy institut va shaxs bu borada mas’uliyatni his etmog‘i zarur.
ugungi globallashuv va axborot oqimlari shiddat bilan ortib borayotgan davrda
mafkuraviy jarayonlarni tizimli tahlil qilish, ularning mohiyatini chuqur anglash
har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Chunki jamiyatning
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
140
mafkuraviy barqarorligi — bu uning ichki totuvligi, ma’naviy birdamligi va milliy
manfaatlarini himoya qilishda eng muhim poydevordir. Yurtimizda olib
borilayotgan
“Yangi O‘zbekiston”
g‘oyasi va
“Milliy tiklanishdan – milliy
yuksalish sari”
tamoyili aynan shu maqsadlarga xizmat qiladi. Ular fuqarolar,
ayniqsa, yosh avlodning ongida milliy o‘zlikni anglash, tarixiy xotirani asrash,
vatanparvarlik tuyg‘usini kuchaytirishga xizmat qilmoqda. Shu orqali fuqarolik
jamiyati, milliy birlik va barqarorlik asoslari mustahkamlanmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008.
2.
Toshqulov Y. Mafkuraviy immunitet asoslari. – T.: O‘zbekiston, 2019.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning nutqlari va
chiqishlari.
4.
Khalilova, L., Allayorov, A., & Yusupov, A. (2025). THE BENEFITS OF AI IN
EDUCATION: REVOLUTIONIZING LEARNING AND TEACHING. Академические
исследования в современной науке, 4(6), 36-41.
5.
Odilovich, Y. O., & Adilovich, A. G. O. (2021). YOSHLARNI MILLIY
QADRIYATLARGA SODIQLIK RUHIDA TARBIYALASHNING ILMIY NAZARIY
ASOSLARI. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences, 1(4), 1396-1402.
6.
Allen, I. E., & Seaman, J. (2017). Digital Learning Compass: Distance.
Education Enrollment Report 2017. Babson Survey Research Group. Retrieved
from https://www.babson.edu
7.
UNESCO (2020). Education and the COVID-19 Pandemic. United Nations
Educational, Scientific and Cultural Organization. Retrieved from
https://www.unesco.org
8.
Anderson, C. A., & Rainie, L. (2014). The Future of Technology in
Education. Pew Research Center. Retrieved from https://www.pewresearch.org
9.
Xasanovich, X. R., Isoqovich, A. A., & Ravshanovna, K. L. (2025, April). THE
FUNCTION OF DIGITAL TECHNOLOGIES IN MODERN EDUCATION. In
CONFERENCE OF MODERN SCIENCE & PEDAGOGY (Vol. 1, No. 1, pp. 180-187).
10.
Ravshanovna, K. L., & Rustamjon o’g’li, A. D. (2025). THE IMPACT AND
FUTURE OF DIGITAL TECHNOLOGY IN TEACHING. MODERN PROBLEMS IN
EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC SOLUTIONS, 1(6), 248-253.
11.
Ergashev, M., Karimova, M., & Khalilova, L. (2025). THE ROLE OF DIGITAL
TECHNOLOGIES IN HIGHER EDUCATION: TRANSFORMING LEARNING AND
TEACHING. Академические исследования в современной науке, 4(6), 153-
158.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
141
12.
Khalilova, L., Allayorov, A., & Yusupov, A. (2025). THE BENEFITS OF AI IN
EDUCATION: REVOLUTIONIZING LEARNING AND TEACHING. Академические
исследования в современной науке, 4(6), 36-41.
13.
Ravshanovna, K. L., & Kysilkova, E. (2025). DIGITAL TECHNOLOGY IN
TEACHING SYSTEMS FOR ENHANCING EDUCATIONAL PRACTICES AND
FUTURE PROSPECTS. MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR
SCIENTIFIC SOLUTIONS, 1(5), 232-237.
14.
Karimova, M. (2022). DIGITALIZATION IN EDUCATION. Science and
Innovation, 1(8), 1419-1422.
15.
Каримова, М. (2025). Морфологическая вариативность в русских
диалектах и социальных вариантах языка. Инновации в современной
лингвистике и преподавании языков, 1(1), 210–213.
16.
Каримова, М., & Хошмуратова, И. П. (2025). СКРЫТЫЕ
ГРАММАТИЧЕСКИЕ ПРАВИЛА И ПОДСОЗНАТЕЛЬНАЯ ГРАММАТИКА: КАК
МОЗГ АВТОМАТИЧЕСКИ ПРИМЕНЯЕТ ПРАВИЛА, О КОТОРЫХ ЧЕЛОВЕК
ДАЖЕ НЕ ЗАДУМЫВАЕТСЯ. Hamkor konferensiyalar, 1(13), 426-430.
17.
Ravshanovna, K. L., Abdi-Xafizovna, K. M., & Erkinjonovna, B. M. (2025).
DIGITAL TECHNOLOGIES FOR ADMINISTRATING THE EDUCATION SYSTEM
FOR TRANSFORMING MANAGEMENT AND ENHANCING EFFICIENCY. ANALYSIS
OF MODERN SCIENCE AND INNOVATION, 1(4), 439-445.
18.
Ravshanovna, K. L., Isoqovich, A. A., & Xasanovich, X. R. (2025).
ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN ENGLISH CLASSES: REVOLUTIONIZING
LANGUAGE LEARNING AND TEACHING. ANALYSIS OF MODERN SCIENCE AND
INNOVATION, 1(4), 242-247.
19.
Ravshanovna, K. L., & Abdi-Xafizovna, K. M. (2025). The role of modern
digital technologies in education: transforming learning environments and
enhancing student outcomes. MODERN EDUCATIONAL SYSTEM AND
INNOVATIVE TEACHING SOLUTIONS, 1(5), 160-165.
20.
Ravshanovna, K. L. (2025). DIGITAL TECHNOLOGIES IN HIGHER
EDUCATION IN THE 21ST CENTURY: TRANSFORMING LEARNING AND
TEACHING. MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC
SOLUTIONS, 1(4), 107-111.
21.
Khalilova, L. (2024). POSSIBILITIES FOR INTEGRATING DIGITAL
TECHNOLOGIES IN FOREIGN LANGUAGE TEACHING. Mental Enlightenment
Scientific-Methodological Journal, 5(08), 156-163.
