THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
211
YOSHLAR VA SIYOSIY IJTIMOIYLASHUV: O`ZBEKISTONDA
AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLARNING TA`SIRI
Mavlonova Dilrabo Farhotjon qizi
O`zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti
Siyosatshunoslik yo`nalishi 2-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15718559
Annotatsiya.
Ushbu maqolada O‘zbekiston yoshlarining siyosiy
ijtimoiylashuvi jarayoni nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Avvalo, siyosiy
ijtimoiylashuv tushunchasining nazariy asoslari, asosiy agentlari va konseptual
yondashuvlari bayon etiladi. Shuningdek, “Yangi O‘zbekiston” konsepsiyasi
doirasida olib borilayotgan siyosiy islohotlar, Yoshlar ishlari agentligi, siyosiy
partiyalarning yoshlar qanotlari va boshqa amaliy tashabbuslarning yoshlar
ongiga ta’siri tahlil qilinadi. Raqamli makonda siyosiy ijtimoiylashuvning yangi
shakllari va xavf-xatarlariga ham e’tibor qaratiladi. Maqolada mavjud holatning
tahlili asosida yoshlarning siyosiy ishtirokini oshirish bo‘yicha taklif va
tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
siyosiy ijtimoiylashuv, yoshlar, siyosiy islohotlar, Yangi
O‘zbekiston, raqamli makon, siyosiy ong, fuqarolik jamiyati.
Abstract
. This article explores the political socialization of youth in
Uzbekistan through both theoretical and practical lenses. It outlines the
conceptual foundations of political socialization, its key agents, and relevant
theoretical approaches. The study also analyzes the impact of political reforms
implemented under the “New Uzbekistan” vision, including initiatives by the
Youth Affairs Agency and the youth wings of political parties. Particular
attention is given to the new forms and risks of political socialization emerging
in the digital sphere. Based on the analysis of the current situation, the article
offers recommendations for enhancing youth political participation.
Keywords: political socialization, youth, political reforms, New Uzbekistan,
digital space, political awareness, civil society.
Aннотация.
В данной статье рассматривается процесс политической
социализации молодежи в Узбекистане с теоретической и практической
точек зрения. Приводится теоретическое обоснование понятия
политической социализации, описываются её основные агенты и
концептуальные подходы. Особое внимание уделено политическим
реформам в рамках концепции «Новый Узбекистан», деятельности
Агентства по делам молодежи, молодежным крыльям политических
партий и другим инициативам. Также анализируются новые формы
политической социализации в цифровом пространстве и связанные с ними
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
212
риски. В статье предлагаются рекомендации по повышению политической
активности молодежи на основе анализа текущей ситуации.
Ключевые
слова:
политическая
социализация,
молодежь,
политические реформы, Новый Узбекистан, цифровое пространство,
политическое сознание, гражданское общество.
XXI asrning ikkinchi yarmida globallashuv, raqamli texnologiyalar va
axborot oqimining jadal rivojlanishi natijasida siyosiy tizimlar va ijtimoiy
institutlar oldida yangi vazifalar paydo bo‘lmoqda. Xususan, siyosiy
ijtimoiylashuv va siyosiy faollik masalasi demokratik jamiyatlar uchun asosiy
ustuvor yo‘nalishlardan biriga aylandi. O‘zbekiston ham ushbu global
tendensiyalardan chetda qolmay, 2017-yildan boshlab siyosiy, ijtimoiy va
huquqiy islohotlarni jadallashtirib, aynan yosh avlodni o‘sha o‘zgarishlarning
markaziga qo‘ymoqda.Yoshlar har qanday jamiyatning eng faol, dinamik va
istiqbolli qatlamidir. Ularning siyosiy hayotdagi ishtiroki faqat kelajak uchun
emas, balki bugungi siyosiy barqarorlik, ochiqlik va fuqarolik madaniyatini
shakllantirish uchun ham nihoyatda muhim. Siyosiy qadriyatlar, norma va
qarashlarning yoshlarga qanday yetib borayotgani, ularning davlat bilan
munosabati, faollik darajasi – bu kabi masalalar nafaqat ilmiy, balki amaliy
nuqtai nazardan ham chuqur tahlilga muhtoj. Ayniqsa, O‘zbekistonda amalga
oshirilayotgan islohotlar – “Yangi O‘zbekiston” g‘oyasi, ochiqlik siyosati, yoshlar
uchun yaratilayotgan imkoniyatlar – yoshlarning siyosiy ongiga, ijtimoiy
faolligiga va davlat bilan munosabatlariga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Mazkur
maqola O‘zbekistonda olib borilayotgan siyosiy islohotlarning yoshlar hayotiga,
ularning siyosiy ijtimoiylashuviga ko‘rsatgan ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlanadi.
Unda siyosiy ijtimoiylashuv tushunchasining nazariy asoslari ko‘rib chiqiladi,
mamlakatimizdagi holat tahlil qilinadi hamda yoshlarning siyosiy ongini yanada
mustahkamlashga doir fikr va takliflar ilgari suriladi.
Siyosiy ijtimoiylashuv tushunchasi va nazariy asoslari
Siyosiy ijtimoiylashuv – bu insonning siyosiy tizimga kirib borishi, siyosiy
qadriyatlar, me’yorlar va xulq-atvorlar tizimini o‘zlashtirish jarayonidir. Bu
jarayon orqali shaxs nafaqat siyosiy ong va bilimlarga ega bo‘ladi, balki
jamiyatdagi siyosiy institutlar bilan qanday munosabatda bo‘lishni ham
o‘rganadi. Siyosiy ijtimoiylashuv natijasida fuqaro o‘z siyosiy rolini anglaydi,
siyosiy qarorlar qabul qilishda faol ishtirok eta boshlaydi.
Nazariy jihatdan, siyosiy ijtimoiylashuvga bir qator olimlar turli
yondashuvlarni ilgari surgan. Masalan, amerikalik sotsiologlar Gabriel Almond
va Sidney Verba o‘zlarining “Fuqarolik madaniyati” asarida siyosiy
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
213
ijtimoiylashuvni demokratik qadriyatlarni singdirishning asosiy vositasi sifatida
talqin qilgan. Ularning fikricha, siyosiy ongli fuqarolar jamiyatda barqarorlikni
mustahkamlovchi asosiy kuch hisoblanadi. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda
yoshlarning siyosiy ijtimoiylashuvini rag‘batlantirish yo‘lida bir qator amaliy
mexanizmlar ishlab chiqildi. Jumladan, 2017-yildan boshlab “Yangi O‘zbekiston”
konsepsiyasi doirasida yoshlar bilan ishlash davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishiga aylandi. Prezident tomonidan ilgari surilgan “Yoshlar – kelajagimiz”
tamoyili asosida, siyosiy tarbiya, fuqarolik pozitsiyasi va ijtimoiy mas’uliyatni
oshirishga qaratilgan keng ko‘lamli dasturlar amalga oshirildi. Yoshlar ishlari
agentligi tashkil etilishi, har bir tuman va shaharda “Yoshlar daftari”, “Yoshlar
parlamenti”, “Liderlik maktablari” kabi tashabbuslarning joriy qilinishi
yoshlarning siyosiy bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim rol
o‘ynamoqda. Bundan tashqari, siyosiy partiyalarning yoshlar qanotlari, xususan
O‘zLiDeP, Milliy tiklanish, Ekologik partiya va boshqalar orqali yoshlar turli
siyosiy forum, seminarlarda ishtirok etmoqda.
Alohida ta’kidlash joizki, raqamli transformatsiya davrida ijtimoiy
tarmoqlar va axborot vositalari ham siyosiy ijtimoiylashuvda yangi imkoniyatlar
yaratmoqda. Bugungi yoshlar siyosiy voqealarga nafaqat an’anaviy OAV orqali,
balki Telegram, YouTube, Instagram kabi platformalarda ham faol munosabat
bildirmoqda. Biroq bu erkin axborot oqimi bilan birga, noto‘g‘ri ma’lumotlar,
manipulyatsiyalangan siyosiy kontent tarqalishi kabi xavflarni ham yuzaga
keltirmoqda. Xulosa qilib aytganda, siyosiy ijtimoiylashuv har bir shaxsning
siyosiy ongini shakllantiradi va uni faol fuqaro sifatida jamiyatda ishtirok etishga
tayyorlaydi. Ayniqsa, bugungi O‘zbekistonda bu jarayon davlat siyosatining
ajralmas qismi sifatida rivojlanmoqda. Yosh avlodni siyosiy jihatdan yetuk,
mas’uliyatli va vatanparvar qilib tarbiyalash esa jamiyatning ertangi istiqboli
uchun muhim omil hisoblanadi.---
O`zbekistonda amalga oshirilayotgan siyosiy islohotlar va ularning yoshlar
hayotiga ta`siri
So‘nggi yillarda O‘zbekiston siyosiy hayotida tub o‘zgarishlar, yangilanish va
ochiqlikka intilish kuchayib bormoqda. Bu islohotlarning markazida esa aynan
inson — uning huquqlari, erkinligi va qadr-qimmati turadi. Ayniqsa, yoshlar
masalasi davlat siyosatining eng muhim ustuvorliklaridan biriga aylanganini
so‘nggi qarorlar, tashabbuslar va amaliy harakatlardan yaqqol ko‘rish mumkin.
2017-yildan boshlab boshlangan “Yangi O‘zbekiston” davri o‘z mohiyatiga
ko‘ra faqat davlat boshqaruvini takomillashtirish yoki qonunchilikni isloh qilish
bilangina emas, balki jamiyatdagi fuqarolik faolligini, ayniqsa yosh avlodning
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
214
siyosiy jarayonlardagi ishtirokini kuchaytirishga qaratilgan. Misol tariqasida
aytish mumkinki, Yoshlar ishlari agentligi tashkil etilishi yoshlar bilan tizimli
ishlashning yangi bosqichini boshlab berdi. Agentlik orqali nafaqat ijtimoiy-
iqtisodiy qo‘llab-quvvatlash, balki siyosiy tarbiya, huquqiy savodxonlik va
fuqarolik ongini shakllantirishga qaratilgan o‘nlab loyihalar amalga oshirildi.
Yoshlarning saylovdagi roli: demokratik legitimlik kafolati
Demokratik tizimda yoshlarning saylovdagi faolligi nafaqat siyosiy tizimga
bo‘lgan ishonchni, balki siyosiy tizimning kelajakdagi legitimligini belgilaydi.
Siyosiy jarayonlarda befarqlik, ayniqsa yoshlar orasida kuzatilsa, bu demokratik
qadriyatlar singdirilayotganligida muammolar borligini ko‘rsatadi.
2021-yilgi Prezidentlik saylovlari yakunlariga ko‘ra, Markaziy saylov
komissiyasi ma’lumotlariga asosan, 18–30 yosh orasidagi saylovchilar umumiy
ovoz beruvchilarning 36 foizini tashkil etgan. Bu O‘zbekiston tarixidagi eng
yuqori ko‘rsatkichlardan biri bo‘ldi. Bunda avvalgi yillarga nisbatan faol axborot
kampaniyalari, raqamli ro‘yxatdan o‘tish tizimi, yoshlarga mo‘ljallangan video va
grafik materiallar, shuningdek, birinchi bor saylovda qatnashayotgan
fuqarolarga yo‘naltirilgan maxsus dasturlar muhim rol o‘ynadi. Statistik
ma’lumotlar ham yoshlarning siyosiy faolligi o‘sib borayotganini ko‘rsatmoqda.
2023-yil
Markaziy
saylov
komissiyasining
ma’lumotlariga
ko‘ra,
saylovchilarning 40 foizi yoshlar bo‘lib, ularning 60 foizi so‘nggi saylovlarda
faollik ko‘rsatgan. Shuningdek, Yoshlar ishlari agentligining 2022-yilgi
so‘rovnomasida yoshlarning 70 foizi siyosiy jarayonlarda faol bo‘lish istagini
bildirgan. Bu raqamlar yoshlarning siyosatga bo‘lgan qiziqishi va ishtirokiga
umid baxsh etadi. Ammo siyosiy faollikni oshirish yo‘lida qiyinchiliklar ham
mavjud. Ba’zi yoshlar siyosiy bilim yetishmasligi, jarayonlarga ishonchsizlik yoki
motivatsiya pasayishi sababli faol bo‘la olmayapti. Shu bois, davlat va jamiyat
tomonidan yoshlarni siyosiy savodxonlikka o‘rgatish, ularni siyosiy jarayonlarga
jalb qilish uchun doimiy qo‘llab-quvvatlash muhim ahamiyat kasb etadi.
Umuman olganda, yoshlarning siyosiy faolligi – bu nafaqat ularning o‘ziga, balki
butun jamiyatga foyda keltiruvchi muhim omil. O‘zbekistonda yoshlarni siyosiy
faollikka jalb qilish bo‘yicha olib borilayotgan ishlar mamlakat siyosiy
barqarorligini mustahkamlash, fuqarolik jamiyatini rivojlantirishga xizmat
qiladi. Shunday qilib, yoshlar o‘z jamiyatining haqiqatdagi shakllantiruvchilariga
aylanmoqda, kelajak uchun barqaror poydevor yaratmoqda.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
215
O‘zbekistonda siyosiy islohotlar va yoshlar hayotiga ta’siri
So‘nggi yillarda O‘zbekiston siyosiy va ijtimoiy sohalarda tub islohotlarni
amalga oshirmoqda. Ayniqsa, 2017-yildan boshlab mamlakatda “Yangi
O‘zbekiston” g‘oyasi asosida keng qamrovli o‘zgarishlar boshlandi. Bu islohotlar
yoshlar hayotiga bevosita ta’sir ko‘rsatib, ularning siyosiy faolligi, ta’limi va
jamiyatdagi roli yanada oshmoqda. Islohotlarning markazida yoshlar turadi –
ular mamlakat kelajagining garovi sifatida ko‘riladi. Shu bois davlat siyosati
yoshlarni siyosiy jarayonlarga jalb qilish, ularning huquq va manfaatlarini
himoya qilishga qaratilgan. Masalan, Prezident tomonidan qabul qilingan
“Yoshlar strategiyasi” ushbu maqsadlarni amalga oshirishda asosiy
yo‘nalishlardan biridir. Yoshlar ishlari agentligi, yoshlar parlamentlari, “Yoshlar
daftari” kabi loyihalar orqali yoshlar o‘z g‘oyalarini erkin ifoda etishlari,
jamiyatda faol bo‘lishlari uchun qulay sharoit yaratilmoqda. Bu platformalar
yoshlarni siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy jarayonlarga jalb qilishda muhim vositalar
hisoblanadi. Shuningdek, ta’lim tizimida siyosiy savodxonlikni oshirishga
alohida e’tibor berilmoqda. Universitetlarda siyosiy fanlar, fuqarolik tarbiyasi,
liderlik kurslari joriy etilmoqda. Bu yoshlarni faqat nazariy bilim bilan emas,
balki amaliy ko‘nikmalar bilan ham ta’minlashga yordam beradi. Bundan
tashqari, islohotlar doirasida yoshlarning iqtisodiy faolligini oshirish, yangi ish
o‘rinlari yaratish ham ustuvor vazifalardan biridir. Chunki siyosiy faollik
ko‘pincha iqtisodiy barqarorlik va ijtimoiy farovonlik bilan chambarchas bog‘liq.
Yoshlarning ijtimoiy himoyasi va bandligini ta’minlash orqali ularning siyosiy
faolligi yanada kuchayadi. Shu bilan birga, siyosiy islohotlar yoshlar orasida
ijtimoiy adolat, tenglik va inson huquqlari kabi qadriyatlarni targ‘ib qilmoqda.
Bu esa yoshlarning fuqarolik ongini oshirishga xizmat qiladi, ularda jamiyatga
ijobiy ta’sir ko‘rsatish istagini uyg‘otadi. O‘zbekiston misolida ko‘rish mumkinki,
siyosiy islohotlar yoshlarning jamiyatdagi rolini kuchaytirib, ularni faollikka
undamoqda. Bu jarayon mamlakatda demokratik qadriyatlarning rivojlanishi va
barqarorlikni ta’minlashda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda.
Bugungi kunda yoshlar orasida ijtimoiy adolat, tenglik, inson huquqlari kabi
qadriyatlar keng tarqalmoqda. Ularga oid targ‘ibot va tarbiya ishlari davlat
dasturlari darajasida olib borilmoqda. Shu o‘rinda O‘zLiDeP va Milliy tiklanish
partiyalarining yoshlar qanotlari faoliyatini misol keltirish mumkin, ular
yoshlarni siyosiy jarayonlarga jalb qilish, ularning fuqarolik faolligini oshirish
bo‘yicha ko‘plab seminarlar va treninglar o‘tkazmoqda.
Shuningdek, raqamli asrda yoshlar siyosiy faollikni nafaqat an’anaviy
ommaviy axborot vositalari orqali, balki ijtimoiy tarmoqlarda, jumladan
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
216
Telegram, YouTube va Instagram kabi platformalarda ham amalga oshirmoqda.
Bu esa yoshlarning siyosiy voqealarga kengroq va tezkor munosabat bildirishiga
yordam beradi. Biroq, shu bilan birga, noto‘g‘ri ma’lumotlarning tarqalishi,
manipulyatsiyalar xavfi ham mavjudligi uchun yoshlarni axborot savodxonligini
oshirish dolzarb vazifa hisoblanadi.
Umuman olganda, O‘zbekistonda olib borilayotgan siyosiy islohotlar
yoshlarning jamiyatdagi rolini sezilarli darajada oshirdi. Ular nafaqat siyosiy
jarayonlarning faol qatnashchilari, balki o‘z fikrini erkin bildirishga intilayotgan
mustaqil fuqarolarga aylanishmoqda. Bu esa mamlakatda demokratik
qadriyatlarning rivojlanishi va barqaror jamiyat barpo etilishiga xizmat
qilmoqda.Yoshlarning siyosiy faolligini oshirish, ularni siyosiy jarayonlarga keng
jalb etish, ularning ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy imkoniyatlarini kengaytirish
orqali O‘zbekiston kelajagi uchun barqaror, demokratik va mustahkam fuqarolik
jamiyatini barpo etish mumkin. Bu jarayon esa nafaqat davlat siyosatining, balki
har bir fuqaroning, xususan yosh avlodning ham birgalikdagi sa’y-harakatlarini
talab qiladi. Yoshlarni siyosiy ijtimoiylashuv jarayoniga faol jalb qilish, ularni
zamonaviy siyosiy madaniyat bilan ta’minlash, har bir yoshga o‘z ovozini
eshittirish imkoniyatini yaratish — bu O‘zbekistonning demokratik
rivojlanishining muhim poydevoridir. Shu bois, kelajak avlod siyosiy jihatdan
yetuk, mas’uliyatli, vatanparvar va jamiyat oldidagi burchlarini chuqur
anglaydigan shaxslar bo‘lib voyaga yetishi uchun barcha imkoniyatlarni yaratish
zarur. Bu esa mamlakatimizda ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash, demokratik
qadriyatlarni mustahkamlash va siyosiy tizimning sog‘lom rivojlanishiga xizmat
qiladi. Yangi O‘zbekistonning eng yirik boyligi — bu uning yosh avlodi ekanini
unutmamaslik, ularga sarmoya kiritish esa bizning eng muhim vazifamizdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Almond G., Verba S. The Civic Culture. Princeton University Press, 1963.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yilgi “Yoshlar – kelajagimiz”
qarori.
3.
Markaziy saylov komissiyasi ma’lumotlari, 2021-2023.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi hisobotlari, 2022.
5.
Karimov Sh. Siyosiy sotsiologiya asoslari. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
universiteti nashriyoti, 2020.
