https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
369
HAMSHIRANING UMUMIY VAZIFALARI
Yangiboyeva Tursunoy Absusaid qizi.
G‘allaorol Abu Ali Ibin Sino nomidagi Jamoat salomatlik texnikumi
o‘qituvchisi.
Annotatsiya. Insоn оrgаnizmidа tug‘ilishdаn tо o‘limigа qаdаr uzluksiz
mоrfоlоgik, kimiyoviy, fiziоlоgik, psixоlоgik o‘zgаrishlаr kuzаtilаdi. Qаdimdаn
оlimlаr qаrish sаbаblаri vа umrbоqiylik sirlаrini оchishgа uringаn, bu hаqdа
fаlsаfiy bаhs-munоzаrаlаr yuritgаn. Jumladan, hamshiralik jarayonida
bemorlarni parvarishlash masalasi juda katta o’rinni egallaydi.
Kalit so’zlar: hamshiralik jarayoni, fiziologik qarash, umumbiologik jarayon,
sitоplаzmа, mеmbrаnаlar, mitоxоndriya, gеtеrоxrоn qаrish, gеtеrоtоplik
xususiyat.
Hozirgi davrimizda inson salomatligi jamiyat uchun, oila uchun juda
muhimdir. Kasallik organizmni kuchsizlantiradi. Bemor kuch-quvvat toplash va
tezroq davo topishi uchun uni maxsus parvarish qilish lozim. Bemorni
parvarishlash odatda davolashning eng muhim qismidir. Dorilar hamisha ham
zarur bolavermaydi. Lekin yaxshi parvarish doim muhimdir.
Quyida bemorni yaxshi parvarishlash asoslari ko`rsatib otinadi:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
370
Bemorlarga qulayliklar yaratish. Bemor tinch, qulay, toza havoli va yorug
joyda dam olishi kerak. Uni juda sovqotish yoki isib ketishdan saqlang. Agar havo
sovuq bolsa yoki kasal sovqotsa, uning ustiga choyshab yoki korpa tashlab qoying.
Agar havo issiq bolsa va kasalning isitmasi bolsa, uning ustini ochib qo`yish zarur.
Suyuqliklar. Deyarli barcha kasalliklarda, ayniqsa, isitma yoki ichketar
paytlarda, kasal koproq suyuqlik ichishi kerak: suv, choy, sharbat, shorva va
boshqalar.
Shaxsiy tozalik. Bemorni toza tutish muhim.U har kuni chomiltirilishi kerak.
Agar u yotgan joyidan tura olmaydigan darajada kasal bolsa, badanini iliq suvda
namlangan yumshoq sochiq bilan arting. Uning ust-boshlari, choyshablari va
ustiga yopiladigan narsalari ham toza tutilishi kerak. Bemor yotgan joyga ovqat
bolaklari va ushoqlar tushib qolmaganiga etibor berish kerak.
Yaxshi ovqatlanish. Agar bemorning qorni ochsa, unga ovqat bering. Kop
kasalliklarda maxsus parhez talab qilinmaydi. Bemor kop suyuqlik ichishi va
foydali moddalarga boy ovqatlardan koproq istemol qilishi kerak. Agar bemor juda
quvvatsiz bolsa, unga iloji boricha tez-tez toyimli ovqatlardan berib turing. Kerak
bolsa ovqatlarni ezib yoki shorva, sharbatlarga qoshib berish darkor. Guruch,
bugdoy, suli, kartoshkani ezib, yumshoq botqa (pyure) holida berilsa, ancha quvvat
boladi. Unga shakar va osimlik yogidan qo`shish ozuqa quvvatini oshiradi. Bemor
ovqat yemasa uni shirin ichimliklar ichishga undash kerak.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
371
Xona holati.
Bemor uyida davolanadigan boʻlsa, u yotgan xona alohida,
ozoda, yorugʻ, iliq (18–20°) boʻlishi, koʻpda uch mahal – ertalab, kunduzi va
kechqurun – uxlashdan oldin shamollatib turilishi zarur (hatto qishda ham). Bunda
bemorni issiq yopingʻich, boshini qalin sochiq bilan oʻraladi va yuzi ochiq
qoldiriladi. Bemor sovqotmaydigan qilib yaxshi oʻrab qoʻyilsa, sof havo hech zarar
qilmaydi. Yozda derazani kun boʻyi ochib qoʻygan maʼqul. Xona kuniga 2-marta:
ertalab va kechqurun yotishdan oldin yigʻishtirib, tozalanadi. Bunda deraza
romlari, eshik, mebellar nam latta bilan artiladi, pol yuviladi yoki latta oʻralgan
choʻtka bilan tozalanadi. Gilamlar, qalin deraza pardalar vaqtincha yigʻib
qoʻyilgani maʼqul yoki tez-tez (haftada 1-2 marta) changyutgich bilan tozalanadi.
Xonada pastroq tovushda gaplashish kerak, ammo pichirlab gaplashish yaramaydi.
Chunki bu bemorga goʻyo uning ahvoli ogʻirligini yashirishga urinayotgandek
boʻlib tuyuladi, radio va televizor ovozini pasaytirib qoʻyiladi.
Hamshiraning umumiy vazifalari
Buyurtmachilar maxsus tayyorgarlikdan o'tmagan xodimlar bo'lganligi
sababli, ularning ishi to'shakda yotgan bemorni parvarish qilish, bo'lim bo'limlari,
koridorlari va kabinetlarini toza saqlashga qisqartiriladi. Bunday ish maxsus
ko'nikma va bilimlarni talab qilmaydi, shuning uchun treningni talab qilmaydi.
To‘shakka yotqizilgan bemor kasalxonaga yotqizilganida, bemorning
qarindoshlari qonunga ko‘ra kasalxonada yotqizilgan bemorlarga kim qarashi
kerakligini so‘rashi mumkin. Bu savolga javob har qanday shifoxonaning har bir
bo'limida mavjud bo'lgan hamshiraning vazifalari bo'ladi. Barcha shifoxonalar o'z
qoidalarida, shuningdek, parvarish qilish xususiyatlarida farqlanadi. Odatda, turli
kasalliklarga xos bo'lgan bo'limlarda bemorlarni parvarish qilish boshqa
bo'limlardan juda farq qiladi. Har bir kasallikning o'ziga xos xususiyatlari va
alohida e'tibor talab qiladigan nuqtalari mavjud. Shuning uchun har qanday
bo'limda hamshira yoki boshqa xodimlar bajarishi kerak bo'lgan ish tavsiflari
mavjud. Bundan tashqari, ishga kirishda xodimga umumiy ko'rsatmalar beriladi,
ammo ma'lum bir bo'limda ish bilan
tanishganda, katta opa xodimni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
372
bajarishi kerak bo'lgan asosiy vazifalar bilan tanishtiradi. Ish tavsiflari bevosita
bosh hamshira tomonidan yozilishi mumkin, ammo shifoxonaning bosh
hamshirasi tomonidan ko'rib chiqilishi va tasdiqlanishi kerak. Bunday
ko'rsatmalarga majburiyatlar qo'shilishi mumkin, masalan, hamshiraga og'ir
to'shakka mixlangan bemorlarni naycha bilan oziqlantirishda yordam berish.
Shuning uchun bo'limning o'ziga xos xususiyatlariga qarab, xodimlarning
vazifalari farqlanadi. Agar qarindoshlari yoki bemorning o'zi butunlay boshqacha
vazifalarga ega bo'lgan farrosh bemorni to'shak yoki ovqatlantirish bilan
shug'ullanayotganini payqagan bo'lsa, bu qo'pol qoidabuzarlikdir. To'shakda
yotgan bemorni farrosh yuvishi kerakmi? Yo'q. Va bu kasalxonaning bosh
shifokoriga shikoyat qilish uchun sababdir. Shu bilan birga, to'shak va yotqizilgan
bemorlarni parvarish qilish hamshiraning asosiy mas'uliyati bo'lib qolmoqda. Agar
biron sababga ko'ra xodim o'z ishini bajara olmasa yoki uni bajarishga vaqt topa
olmasa, to'shakka yotqizilgan bemorning qarindoshlari, agar ular o'zlari xohish
bildirsalar, unga yordam berishlari mumkin. Hamshira bemorning oilasini
yordamga majburlashga haqli emas va o'z ishini o'zi bajarishi kerak. Yotgan
bemorga kim g'amxo'rlik qilishi kerakligi haqida savol tug'ilganda, javob oddiy:
qarindoshlarning o'zlari, shuningdek, o'qitilgan xodimlar. Aksariyat hollarda har
bir bo'limda bir smenada ikkitadan hamshira navbatchilik qiladi, ular o'z
vazifalarini boshqalarning yordamisiz bajarishga qodir. Kasalxonalarda o'ta og'ir
yotgan bemorlarga yordam ko'rsatish va parvarish qilish bo'yicha bilimva
ko'nikmalar etarli emasligi sababli oddiy bo'lim hamshiralarining ishlashi
taqiqlangan bo'limlar mavjud. Bunday bo'limlar intensiv terapiya bo'limi, intensiv
terapiya bo'limi,shuningdek, zarba xonasi va operatsiya xonasidir. Bunday
bo'limlarga ishga kirish uchun xodim nazariyani, amaliyotni o'zlashtirish va
imtihonlarni topshirishni o'z ichiga olgan maxsus o'quv kursini o'tashi kerak.
Kichik hamshiralar murakkabroq, mashaqqatli ishlarni bajaradilar, ular oddiy
bo'limlardagi hamkasblarga qaraganda ko'proq mas'uliyatga ega va shunga mos
ravishda bemorlar uchun ko'proq
mas'uliyat
yuklaydi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
373
Kasalxonadagi bemorga taglik almashtirish uchun qarash hamshiraning
vazifasimi? Javob juda oddiy, chunki bu o'ziga g'amxo'rlik qilish va tabiiy
ehtiyojlarni boshqarish hamshira yoki kichik hamshiraning asosiy vazifasidir.
Yotgan bemorlarga g'amxo'rlik butun tibbiyot xodimlarining yelkasiga tushadi.
Ammo mohiyatishundaki, asosiy parvarish choralari bo'lim hamshiralari
tomonidan amalga oshiriladi va ularning har biri o'z funktsional vazifalariga ega.
Shunday qilib, bemorlarni parvarish qilish bilan faqat hamshira bevosita
shug'ullanib, ovqat tarqatish va bo'limni tozalash bilan shug'ullanmasligi aniq.
Agar qarindoshlar xodim o'z vazifalarini bajarishdan qochayotganini yoki
qarindoshlarining moddiy yordamisiz ularni bajarishdan bosh tortayotganini
payqagan bo'lsa, bu qo'pol qoidabuzarlikdir. Bunday o'zboshimchalik davom
etmasligi uchun oila politsiyaga murojaat qilishi kerak. Yotoq bo'limidagi
hamshiraning vazifalari bemorning ahvolini kuzatish, barcha buyurilgan dori-
darmonlarni qabul qilishni ta'minlash, naycha bilan oziqlantirish uchun ovqatni
suyultirish va shifokorga bog'lashda yordam berishdir. Bundan tashqari, hamshira
ovqatlanishdagi barcha o'zgarishlar, to'shakda yotgan bemorga etkazilishi kerak
bo'lgan tadqiqotlar haqida hamshiraga xabar berishi kerak. Nega hamshira bemorni
parvarish qilishning asosiy faoliyati bilan shug'ullanmasligi kerak? Bu mikro
organizmlarning tarqalishini nazorat qilish bilan bog'liq. Hamshira bir vaqtning
o'zida toza ish bilan shug'ullana olmaydi (tomizgichlarni, in'ektsiyalarni va
bog'ichlarni o'rnatishni nazarda tutadi) va, masalan, bemorni idish bilan ta'minlash.
Bunday manipulyatsiyalar bilan ish kiyimlari ifloslangan, bu boshqa bemorni
mikroorganizmlar yoki ularning sporalari bilan emlash imkoniyatini oshiradi.
Klizma qo'yish yoki shifokorga "iflos kiyinish" bilan yordam berish uchun
hamshira majburiy dezinfeksiya qilinishi kerak bo'lgan maxsus apronlarda
ishlaydi. Shuning uchun, yotqizilgan bemorlar bilan kasalxonada hamshiraning
vazifalari favqulodda vaziyatlardan tashqari, hamshira tomonidan yoki uning
yordami bilan bajarilmasligi kerak. Ko'pgina oilalar kasalxonaga yotqizilgan va
yolg'on holatida bo'lgan qarindoshlari
uchun qo'rqishadi. Ular tez-tez
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
374
o'zlariga savol berishadi - ular kasalxonada yotgan bemorga g'amxo'rlik qilishlari
shartmi? Albatta, hayajon juda oqlanadi – bunday bemorlarda asoratlar xavfi
boshqalarga qaraganda ancha yuqori. Insonning ahvoli yomonlashishiga yo'l
qo'ymaslik uchun ularga g'amxo'rlik qilish to'liq bo'lishi kerak. Bemor tibbiy
muassasaga yotqizilganda, insonning ahvoli va hayoti uchun javobgarlik ham
xodimlarning yelkasiga tushadi. Ular bemorning tuzalib, uyiga, oilasiga qaytishi
uchun hamma narsani qilishga majburdirlar. Shu sababli, tegishli parvarish va
davolanishni ta'minlash har qanday shifoxonaning asosiy vazifasidir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Internet malumotlaridan foydalangan holda ishlab chiqildi.
2. Q.S. Inomov “ Hamshiralik ishi asoslari ” 2007 – yil
3. M.F. Ziyayeva. «Hamshiralik ishi mutaxassisligi bo‘yicha amaliyot
standartlari».
2001-y.
4. M.F. Ziyayeva, I.P. Primbetova. «Hamshiralik ishi asoslari» texnikasini
o‘rgatish
usullari. 2003-yil. JICA.
5. Yoshiyo Mori. «Bemorlarning jismoniy faolligini tiklash va rivojlantirish
bo‘yicha
hamshiralar parvarishining yangi uslublari». Toshkent. 2001-y.
6. Mamavaliyev N. S, Djaxangirov I. A., Atlas po manipulyatsionnoy texnike
i uxodu za bolnimi, T., 1997.
7. Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005)
maʼlumotlaridan foydalanilgan.
