https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
179
O‘TTOSH KASALLIGI (GALLSTONE DISEASE) HAQIDA
TUSHUNCHA
Sindarov Muxammad Sayfulla o‘g‘li
G‘allaorol Abu Ali Ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi Umumkasbiy
va kasbiy fanlar kafedrasi o‘qituvchisi.
Annotatsiya. O‘ttosh kasalligi — o‘t tosh pufagi ichida kristallar yoki toshlar
hosil bo‘lishi natijasida yuzaga keladigan kasallikdir. Bu toshlar safro pufagi va
safro yo‘llarining normal ishlashiga to‘sqinlik qiladi. Kasallikning eng keng
tarqalgan simptomlari o’ng qovurg’a ostida og‘riq, terining sarg’ayishi, qorin
dam bo’lish va vaqti vaqti bilan kekirishidir. Kasallikning oldini olish uchun to‘g‘ri
ovqatlanish, ko‘p suyuqlik ichish va jismoniy faollik zarur. O‘ttosh kasalligi dori-
darmonlar yoki jarrohlik usullari yordamida davolanadi.
Kalit so‘zlar: o‘ttosh kasalligi, gallstone (o‘t tosh) ,safro pufagi, toshlar,
profilaktika,dieta, safro tizimi, jarrohlik, medikal davolash
O‘t tosh kasalligi (Gallstone Disease) haqida tushuncha
O‘t tosh kasalligi
(yoki
gallstone disease
) o‘t tosh pufagi (safro pufagi)da
toshlarning hosil bo‘lishi bilan bog‘liq kasallikdir. Bu kasallik safro suyuqligida
saqlanadigan va ko‘pincha xolesterin yoki boshqa moddalar (masalan, kalsiy) bilan
hosil bo‘ladigan kristallardan boshlanadi. O‘ttoshlar o‘t pufagidan o’t yo’li
tizimiga ko‘chib o‘tishi mumkin, bu esa og‘riq, yallig‘lanish yoki asoratlarni
keltirib chiqaradi.
O‘ttosh kasalligining sabablari
O‘ttosh kasalligiga turli omillar sabab bo‘ladi. Asosiy sabablar:
1.
Safro tarkibi.
Safro tarkibida xolesterin, kalsiy yoki boshqa moddalar
miqdorining o‘zgarishi o‘ttoshlarning hosil bo‘lishiga olib keladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
180
2.
Genetik omillar.
Oilaviy moyillik ham kasallikni rivojlantirishga
yordam beradi.
3.
Obezlik.
Semizlik safro tizimida o‘t toshlarning hosil bo‘lishiga sabab
bo‘lishi mumkin.
4.
Ovqatlanish.
Yog‘li, qandli va tuzli oziq-ovqatlar, shuningdek, kam
miqdorda to‘g‘ri yog‘larni iste'mol qilish o‘ttosh kasalligiga olib kelishi mumkin.
5.
Jismoniy faollikning yo‘qligi.
Kam harakat qilish safro pufagining
faoliyatini susaytirishi va o‘ttoshlar hosil bo‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin.
O‘t tosh kasalligining simptomlari
1.Og‘riq.
Eng asosiy simptom — o‘t tosh pufagi ichida yoki safro yo‘llarida
toshlar harakatlanib, kuchli og‘riqlarni keltirib chiqarishi mumkin. Bu og‘riqlar
odatda o‘ng qovurg’a yoki belda kuzatiladi.
2.Nafas olishdagi og‘irlik.
Toshlar safro yo‘llarini tiqib qo‘yishi natijasida nafas
olishda qiyinchiliklar va bezovtaliklar paydo bo‘lishi mumkin.
3.Bezovtalik va isitma.
Agar infeksiya rivojlansa, tana harorati ko‘tarilishi
mumkin.
O‘t tosh kasalligining profilaktikasi
Sog‘lom turmush tarzini qo‘llash, nafaqat o‘t tosh kasalligining oldini olish,
balki umumiy sog‘liqni saqlash uchun ham juda muhimdir. Sog‘lom turmush
tarzining asosiy omillari quyidagilardan iborat:
To‘g‘ri ovqatlanish
:
•
Yog‘li va xolesterin miqdori yuqori bo‘lgan oziq-ovqatlarni
kamaytirish.
O‘t tosh kasalligini rivojlanishiga olib keladigan asosiy omillardan
biri noto‘g‘ri ovqatlanishdir. Yog‘li va xolesterin miqdori yuqori bo‘lgan taomlar
(qizartirilgan ovqatlar, shirinliklar, qandli ichimliklar) safro pufagida toshlar hosil
bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Shuning uchun, bu turdagi oziq-ovqatlarni kamaytirish
yoki umuman olib tashlash muhim.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
181
•
Meva va sabzavotlar.
Sog‘lom ovqatlanishda ko‘proq meva, sabzavotlar,
tola va vitaminlarga boy oziq-ovqatlarni iste'mol qilish zarur. Bu organizmning
to‘g‘ri ishlashini ta'minlaydi va safro pufagining normal faoliyatini qo‘llab-
quvvatlaydi. Mevalar va sabzavotlar hamda ular tarkibidagi kaliy safro suyuqligini
mustahkamlashga yordam beradi.
•
To‘g‘ri yog‘lar.
Qizdirilgan yog‘lar va trans yog‘larni iste'mol qilish o‘ttosh
kasalligini rivojlantirishi mumkin. Shuning uchun to‘g‘ri yog‘lar (masalan, zaytun
yog‘i)ni iste'mol qilish, badanning sog‘lom ishlashini ta'minlashda muhimdir.
•
Kam tuz va shakar.
Tuz va shakar miqdorini kamaytirish safro tizimining
to‘g‘ri ishlashini qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi.
Suyuqlik iste'moli
:
•
Ko‘p suv ichish.
Suvsizlanish, o‘t tosh kasalligiga olib keladigan eng katta
xavf omillaridan biridir. Safro tizimi va o‘t tosh pufagi faoliyatini normal holatda
ushlab turish uchun kuniga kamida 2-3 litr suv ichish kerak. Suv safro suyuqligini
yo‘qotib qo‘ymaslik va uning to‘g‘ri konsentratsiyasini saqlashga yordam beradi.
Bu o‘ttoshlarning hosil bo‘lishini kamaytiradi va safro pufagining samarali
ishlashini ta'minlaydi.
•
Kofeinli ichimliklar va shirin ichimliklardan saqlanish.
Kofein va shirin
ichimliklar safro pufagi faoliyatini yomonlashtirishi mumkin, shuning uchun ularni
kamaytirish yoki umuman ichmaslik tavsiya etiladi.
Jismoniy faollik
:
•
Muntazam jismoniy mashqlar.
Muntazam jismoniy faoliyat safro
tizimining samarali ishlashini qo‘llab-quvvatlaydi. Jismoniy faollik metabolizmni
tezlashtiradi va ortiqcha yog‘ni yo‘qotishda yordam beradi, bu esa o‘ttosh
kasalligiga qarshi kurashish uchun zarur. Aerobik mashqlar (yugurish, yurish,
suzish) safro tizimi uchun foydali hisoblanadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
182
Stressni boshqarish
:
•
Stressni kamaytirish.
Stress, organizmda turli biologik va kimyoviy
o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin. Stressning yuqori darajasi safro tizimi
faoliyatini yomonlashtirishi mumkin. Shuning uchun, stressni boshqarish,
meditatsiya, yoga, nafas olish mashqlari va boshqa dam olish usullari yordamida
uni kamaytirish zarur.
•
Yaxshi uyqu.
Muntazam va to‘liq uyquning saqlanishi sog‘lom turmush
tarzining muhim qismi hisoblanadi. Yaxshi uyqu safro tizimi va umumiy
salomatlikka ijobiy ta'sir ko‘rsatadi.
Sog‘lom vaznni saqlash
:
•
Semizlikning oldini olish.
O‘t tosh kasalligining rivojlanishiga olib
keladigan eng katta xavf omillaridan biri semizlikdir. Badan massasi indeksi (BMI)
normal darajada bo‘lishi kerak. Semizlik safro tizimida xolesterin va boshqa
moddalarni biriktirib, o‘ttoshlarning hosil bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Shuning
uchun sog‘lom vaznni saqlash uchun ovqatlanish va jismoniy faollikni muvozanatli
qilish zarur.
O‘ttosh kasalligini davolash
O‘ttosh kasalligini davolashning bir nechta usullari mavjud, kasallikning
og‘irligiga va toshlarning o‘lchamiga qarab tanlanadi.
Dietalar.
O‘ttosh kasalligini boshidan kechirishda dietaning o‘rni katta. Semizlik va
yuqori xolesterin toshlarning hosil bo‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin, shuning
uchun og‘ir, yog‘li va xolesterin miqdori yuqori bo‘lgan taomlardan saqlanish
lozim. Meva, sabzavotlar va tola moddalarga boy oziq-ovqatlarni ko‘proq iste'mol
qilish tavsiya etiladi. Bu usul kichik toshlarni kamaytirishda yoki ularning hosil
bo‘lishining oldini olishda foydali.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
183
Medikamentoz davolash
:
Dori-darmonlar orqali kichik toshlarni eritish yoki ularni kamaytirish
mumkin. Bunda safro tarkibini o‘zgartiruvchi va toshlarning hosil bo‘lishini oldini
oluvchi preparatlar ishlatiladi. Ammo bu usul faqat kichik toshlar uchun samarali
bo‘ladi va har doim ham muvaffaqiyatli bo‘lmasligi mumkin.
Jarrohlik davolash
:
Toshlar katta bo‘lsa yoki davolashning boshqa usullari yordam bermasa,
jarrohlik aralashuvi kerak bo‘ladi. Eng keng tarqalgan jarrohlik usuli — safro
pufagining chiqarilishi (xolesistektomiya). Ushbu operatsiyada o‘t pufagi olib
tashlanadi. Hozirda endoskopik operatsiya yaxshi samara bermoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Shahramov, A.
(2022).
O‘ttosh kasalliklari va ularning profilaktikasi.
Tibbiyot
nashri.
2.Mammadov, S., & Yusupova, D.
(2021).
O‘ttosh pufagi kasalliklari:
diagnostika va davolash usullari.
Sog‘liqni saqlash va tibbiyot jurnali, 35(2), 120-
125.
3.Jalilov, R.
(2019).
Sog‘lom turmush tarzini qo‘llash: o‘ttosh kasalligi va boshqa
ichki organlar kasalliklarini oldini olishda o‘rni.
Samarqand tibbiyot axborotlari,
4(1), 58-63.
4.World Health Organization (WHO).
(2020).
Gallstone Disease: Epidemiology
and Prevention.
Geneva: WHO Press.
5.Baxshi, F.
(2021).
Sog‘lom turmush tarzining jigar va safro tizimiga ta'siri.
Jigar
va ichki organlar kasalliklari bo‘yicha xalqaro ilmiy konferensiya, 52-58.
6.Buriyeva, F. (2024). Shawkat Rahman's Translation Skills. Miasto Przyszłości,
55, 522-524.
7.Buriyeva, F., & Jasmina, I. (2024). Ikkinchi Jahon Urushi Davri O‘Zbek
Adabiyotini
Tahlil
Qilish.
Miasto
Przyszłości,
55,
225-229.
8.Buriyeva, F., & Narzulloyeva, P.
(2024).
MUHAMMAD
ALI
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
184
SHE’RIYATIDA TARIXNING POETIK TALQINI. Analytical Journal of
Education and Development, 4(12), 164-167.
9.Buriyeva, F. (2024). THE GRADUAL DEVELOPMENT OF LITERARY
TRADITION AND INNOVATION IN POETRY (From the Post-1960s Period).
American Journal of Philological Sciences, 4(11), 86-89.
10.Buriyeva, F. (2024). Zamonaviy She’riyatda Diniy-Tasavvufiy Mavzu Va
Timsollar An’anaviyligi. Miasto Przyszłości, 53, 1347-1350.
11.BURIYEVA, F. (2024). FAXRIYOR IJODIY OLAMI: INDIVIDUAL USLUB
VA POETIK MAHORATNING SHAKLLANISH TADRIJI. News of the NUUz,
1(1.6. 1), 303-305.
