https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
175
VITAMINLARNING INSON HAYOTIDA TUTGAN O‘RNI
.
Eshtemirova Mashhura Fayzullayevna
Abu Ali Ibn Sino nomidagi texnikum
o‘qituvchisi
Annotatsiya.Maqolada vitaminlarning inson hayotadagi tutgan o‘rni,
ahamiyati, tutgan o‘rni va ularning turlari, vitaminlar yetishmasligi qanday
kasallilarga olib kelishi haqida fikrlar bayon qilingan.
Kalit so‘zlar. vitamin, beri beri, multi vitaminoz, gipovitaminoz,
gipervitaminoz, dorivor giyohlar, biotin, asparagin, serin, karotin, katexin.
Kirish.
Vitaminlar inson hayotida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan, turli
kimyoviy tuzilishdagi organik biriklmalardir. Organizm uchun juda kam miqdorda
talab etiladigan(oqsil, yog‘, uglevodlardan) farqi bu birikmalar molekulasi
tarkibiga kirib, to‘qimalardagi moddalar almashinuvida ishtirok etadi. Odam va
hayvonlar organizmi ko‘pchilik vitaminlarni faqat o‘simliklardan oziq-ovqat bilan
birga oladi. Shuning uchun ovqat mahsulotlari tarkibida biror vitaminning
bo‘lmasligi yoki yetishmasligi inson va hayvon organizmida moddalar
almashinuvining buzilishiga, keyinchalik esa avitaminoz hamda gipovitaminoz deb
ataluvchi og‘ir kasalliklarning yuzaga kelishiga sabab bo‘lishi mumkin.Afsuski
hozirgi kunda ko‘pchilik oziq-ovqat mahsulotlari suniiy olinyapti va ushbu
kasalliklarning ko‘payib ketishiga olib kelyapti.
Vitaminlar o‘simliklatrning ham hayotida muhim o‘rin egallaydi. Ular
moddalar almashinuvining asosiy regulyatori-fermentlar biosintezida ishtirok
etadi.Vitaminlarning ko‘pchiligi oqsillar bilan birlashib, fermentlar hosil qiladi.
Ba’zi vitaminlar aminokislotalar (masalan, vitamin H-biotin, aspaaragin, serin, va
boshqa
aminokislotalar
almashinuvida
ishtirok
etadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
176
Vitamin C , karotin, katexinlar o‘simliklar to‘qimalarida doimiy ravishda ro‘y
beradigan oksidlanish qaytarilish jarayonida faol qatnashadi.Vitaminlar ta’sirida
o‘simliklarning hosildorligi oshadi va ularning tezroq rivojlanishiga sabab bo‘ladi.
O‘simlik to‘qimasida vitaminlar sintezi haligacha to‘liq aniqlanmagan.
Muhokama va natijalar
Inson hayoti davomida turli narsalar iste’mol qilishi mumkin.Ularning
tarkibida esa turli xil moddalar va vitaminlar mavjud. Inson organizmi uchun
A,B,B1,B2,B6,B12,C,D,PP, va K vitaminlari nihoyatda zarurdir.Mazkur
vitaminlarning birortasi yetishmasa inson organizmida turli kasalliklaga olib
keladi.
A zitamini (Retinol).
Agar inson organizmida ushbu vitaminlar kamayib
ketsa, ko‘rish qobiliyati pasayib ketadi. Bundan tashqari, bu vitamin yetishmasa
teri quruqlashib ketadi, soch ildizlari qurib, tirnoqlar mo‘rt boi’lib qoladi. Bu
vitamin apelsin, pomidor, ko‘k no‘xat, qovun va sut mahsulotlari tarkibida bo‘ladi.
B1 vitamini(Tiamin)
. Kamayib ketsa insonda parishonxotirlik,xotira
pasayishi, asablar tez chiqadigan va ishtaha pasayishi kuzatiladi. Bu vitamin suli
yormasi, arpa, non, qo‘y go‘shti va yana birqancha mahsulotlarda bor.
B2 Vitamini (Riboflavin
).Organizmda kamayib ketsa, ko‘z tinmay
yoshlanaveradi. Kamqonlik kelib chiqadi, kishi darmonsizlanadi, lablar bichilishi
kuzatiladi hatto ajinlar ham tushadi. U tuxum, qo‘y go‘shti, xamirturush va
pishloqda bo‘ladi.\
B6 Vitamini
(pirodoksin
)organizmda kamayib ketishi natijasida kishi
yuragi o‘ynaydigan bo‘lib qoladi. U arpa,non, karam,sabzi, qovoq, suzma pishloq
va baliqda bo‘ladi.
C Vitamini (Askarbin kislota)
organizmda kamayib ketsa, milklar og‘rib
qonaydgan bo‘lib qoladi.bo‘g‘imlar og‘riy boshlaydi,yaralar tez bitmaydi, kishi tez
charchaydi.U kartoshka karam, qulupnay,limon, apelsin tarkibida bo‘ladi.
D vitamini
organizmda yetishmasligi natijasida suyaklar mo‘rt bo‘lib ,oftob
tez uradigan bo‘lib qoladi.U sut
mahsulotlari tarkibida mavjud.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
177
K Vitamini
organizmda kamayib ketsa,inson ichak, jigar, buyrak xastaliklari
ko‘proq
uchraydi.
Qon
yaxshi
ivimaydi.
Bu
vitamin
piyoz,karam,loviya,ko‘katlar,jigar, va tuxumda mavjud.
Inson tanasi uchun vitaminlarning qiymati juda yuqori.Ushbu moddalar
mutloqo barcha organizmlarning o‘sib rivojlanishini uchun muhim. Agar
organizmda bir nechta vitamin yetishmasa multivitaminoz deyiladi. Agar faqat bir
vitaminning nisbiy yetishmasligi gipovitaminoz deb nomlanadi. Ba’zi
vitaminlarning tanada haddan tashqari ko‘payib ketishi gipervitaminoziga sabab
bo‘ladi.
Vitaminlar organizmdagi barcha metabolik jarayonlarda to‘liq ishtirok
etadi,shuningdek,katalizator sifatida ishlaydigan ko‘plab fermentlarning bir
qismidir.Vitaminar yetishmasligi uning alohida organlarning emas,balki inson
sog‘ligining umumiy yomonlashishiga oiliub kelishi mumkin.
Vitaminlar inson organizmi uchun zarur bo‘lgan muhim moddalar bo‘lib, ular
sog‘lom hayot uchun alohida ahamiyatga ega. Ular immun tizimining
mustahkamlanishi, energiya ishlab chiqarish, suyak va tish salomatligini
ta'minlash, antioksidant sifatida qarish jarayonini sekinlashtirish va metabolizmni
tartibga solishda muhim rol o‘ynaydi. Vitaminlarning yetarli miqdorda qabul
qilinishi sog‘liqni saqlashda muhimdir, ammo ortiqcha miqdori zararli bo‘lishi
mumkin. Shuning uchun, vitaminlarga boy, muvozanatli oziq-ovqat iste'mol qilish
zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
:
1.Akmalovna.A.S (2022) -``Sog‘lom avlod qoldirish buyuk kelajal
poydevor``.177-181bb.
2.Aminjonova,C.A (2022)-`` Sog‘lom ona va bola baxtli kelajak asosi``.874-
880bb.
3.Asrarov.A.A.(2021)-`` Mamlakatimiz farmaseftika sohasi uchun yana bir
rivojlanish sohasi boshlandi``.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
178
4.Komilova.B.O.(2021)-``Ontogenezda laktaza va saxaroza faolligiga
tiroksinning ta’siri``148-154bb.
5.Aminjonovich.CH.A
,&
Mustafayeva.M.I.(2017
,MART)-
``Биоэкологическая характистика водорослей биологических продув
г.БУХФРЫЮ(387-389).
6. Akmalovna A.S. & Ismatovna .B.B.(2022)-``Yurak xastaliklarida
qo‘llaniladigan dorivor o‘simliklar``.309-314 bb.
7.Buriyeva, F. (2024). Shawkat Rahman's Translation Skills. Miasto
Przyszłości, 55, 522-524.
8.Buriyeva, F., & Jasmina, I. (2024). Ikkinchi Jahon Urushi Davri O‘Zbek
Adabiyotini
Tahlil
Qilish.
Miasto
Przyszłości,
55,
225-229.
9.Buriyeva, F., & Narzulloyeva, P. (2024). MUHAMMAD ALI SHE’RIYATIDA
TARIXNING POETIK TALQINI. Analytical Journal of Education and
Development, 4(12), 164-167.
10.Buriyeva, F. (2024). THE GRADUAL DEVELOPMENT OF LITERARY
TRADITION AND INNOVATION IN POETRY (From the Post-1960s Period).
American Journal of Philological Sciences, 4(11), 86-89. 5.Buriyeva, F. (2024).
Zamonaviy She’riyatda Diniy-Tasavvufiy Mavzu Va Timsollar An’anaviyligi.
Miasto Przyszłości, 53, 1347-1350.
11.BURIYEVA, F. (2024). FAXRIYOR IJODIY OLAMI: INDIVIDUAL
USLUB VA POETIK MAHORATNING SHAKLLANISH TADRIJI. News of the
NUUz, 1(1.6. 1), 303-305.
