https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
149
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA GEOMETRIK
FIGURALARNI FARQLASH VA NOMINI AYTISHGA O‘RGATISH.
Andijon davlat pedagogik instituti Maktabgacha ta'lim yo`nalishi
Hakimova Umidaxon
Alisherova Zarnigor
Anotatsiya: Ushbu maqola bolalarni geometrik figuralarni farqlash va
ularning nomlarini o‘rganishga yo‘naltirilgan metod va vositalar haqida.
Geometrik shakllarni (doira, kvadrat, uchburchak, to‘g‘ri to‘rtburchak va
boshqalar) tanib olish va nomlash bolalarning aqliy rivojlanishi, fazoviy tafakkuri
va nutq qobiliyatini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Kalit so'zlar : geometrik figuralar, geometrik etalonlar, oval, konus, to‘g‘ri
to‘tburchak, doira, uchburchak didaktik va ta'limiy o'yinlar.
Geometrik figuralar bilan tanishish bolalarning aqliy rivojlanishida muhim
bosqich hisoblanadi. Bu jarayon bolalarning fazoviy tafakkuri, kuzatuvchanligi va
nutq qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Maktabgacha yoshdagi
bolalarga geometrik figuralarni farqlash va ularning nomlarini o‘rgatish esa
pedagogik jarayonning asosiy vazifalaridan biridir. Quyida bu mavzudagi asosiy
metodlar va vositalar tahlil qilinadi.
1. Boshlang‘ich tushunchalar bilan tanishtirish
Bolalarga geometrik figuralarni o‘rgatish jarayoni oddiy va oson usullardan
boshlanishi kerak. Dastlab ular bilan doira, kvadrat, uchburchak, to‘g‘ri
to‘rtburchak kabi asosiy shakllar tanishtiriladi.
Ko‘rgazmali materiallar: Geometrik figuralar chizilgan kartochkalar va
illyustratsiyalar bolalarga shakllarni yaxshiroq anglash imkonini beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
150
Realdagi obyektlar: Kundalik hayotda uchraydigan buyumlar (misol uchun,
soat – doira, kitob – to‘g‘ri to‘rtburchak) yordamida shakllarni tushuntirish
samarali bo‘ladi.
2. Geometrik figuralarni farqlash
Shakllarni farqlashni o‘rgatish uchun bolalarning kuzatuvchanligini
rivojlantirish kerak. Bu jarayon quyidagilar orqali amalga oshiriladi:
Taqoslash va aniqlash: Bolalarga turli shakllarni taqdim etib, ularni
farqlashni so‘rash. Masalan, “Doira qaysi?” yoki “Kvadratni top.”
O‘yinlar: “Shaklni top”, “Kim tezroq aniqlaydi?” kabi o‘yinlar bolalarning
e’tiborini oshiradi.
3. Shakllar nomini aytishga o‘rgatish
Shakllarning nomlarini to‘g‘ri aytish bolalarning nutq rivojlanishiga xizmat
qiladi. Bu jarayonda:
Nutqiy mashqlar: Har bir shaklning nomini birgalikda takrorlash va bu
nomlarni oddiy gaplarda ishlatish tavsiya etiladi (masalan, “Bu kvadrat. Kvadrat
burchaklari bor.”).
Savol-javob mashg‘ulotlari: O‘rgatilgan shakllar haqida savollar berish
orqali bolalar ularning nomini eslab qoladi.
4. Didaktik o‘yinlar va mashg‘ulotlar
Didaktik o‘yinlar shakllarni farqlash va nomlash jarayonida asosiy vosita
bo‘lib xizmat qiladi. Quyidagi o‘yinlar juda samarali:“Shaklni joyiga qo‘y”:
Geometrik figuralar uchun maxsus o‘yinchoqlar yordamida bolalar shakllarni
joylariga qo‘yishni o‘rganadilar.“Shaklga tegishli obyektni top”: Masalan, doira
shakli uchun soat yoki likopchani tanlash.“Shaklni chiz va bo‘ya”: Shakllarni
chizish va bo‘yash orqali bolalarning ijodkorligi rivojlanadi.
5. Interaktiv texnologiyalarni qo‘llash
Zamonaviy ta’lim texnologiyalari bolalarni shakllar bilan tanishtirishda
yangi imkoniyatlarni taqdim etadi:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
151
Mobil ilovalar va dasturlar: Geometrik figuralar haqidagi ta’limiy dasturlar
bolalarga shakllarni vizual va interaktiv tarzda o‘rganishga yordam
beradi.Animatsiyalar va video darslar: Raqamli ko‘rgazmali vositalar bolalarning
shakllarni tezroq eslab qolishini ta’minlaydi.
6. Qo‘l mehnati va ijodiy mashg‘ulotlar
Bolalar shakllarni yasash, kesish va ulardan kompozitsiyalar yaratish orqali
ularning xususiyatlarini yaxshiroq anglab oladilar:Plastilin va loy bilan ishlash:
Geometrik figuralarni yasash bolalarning shakllarni his qilish qobiliyatini
oshiradi.Qog‘oz bilan ishlash: Origami va kesish mashg‘ulotlari orqali bolalar
shakllarni o‘zlashtiradilar.
7. Amaliy qo‘llash va mustahkamlash
Bolalarning shakllar haqidagi bilimlarini mustahkamlash uchun ularga turli
topshiriqlar berish mumkin:“Shaklni chiz.”“Shaklni aniqlab nomini ayt.”
“Shakllardan rasm tuz.” .
Geometrik figuralar bilan tanishish bolalarning aqliy
rivojlanishida muhim bosqich hisoblanadi. Bu jarayon bolalarning fazoviy
tafakkuri, kuzatuvchanligi va nutq qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarga geometrik figuralarni farqlash va ularning
nomlarini o‘rgatish esa pedagogik jarayonning asosiy vazifalaridan biridir.
Xulosa.
Geometrik figuralarni farqlash va nomlarini aytishni o‘rgatish
jarayoni bolalarning aqliy, nutqiy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim
rol o‘ynaydi. Mazkur jarayonda ko‘rgazmali vositalar, didaktik o‘yinlar va
interaktiv texnologiyalardan foydalanish muhim. Shuningdek, bolalarning yoshiga
mos yondashuvlar tanlash va ularning qiziqishlarini inobatga olish pedagogik
faoliyatning muvaffaqiyatini ta’minlaydi.
ADABIYOTLAR RO`YHATI:
1.Hasanboyeva.O.U. va boshqalar. Maktabgacha ta’lim pedagogikasi. –T.: Ilm
ziyo, 2006.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025
152
2. Бикбаева Н.У., Ибрагимова З.И., Қосимова Х.И. Мактабгача тарбия
ёшидаги болаларда элементар математик тасаввурларни шакллантириш. –Т.:
Ўқитувчи, 1995 й.
3. Jumayev M. Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni
shakllantirish metodikasi va nazariyasi. – T., 2007.
4. Михайлова А., Носова Э. Д., Столяр А. А., Полякова М. Н., Вербенец А.
М.Теории и технологии математического развития детей дошкольного
возраста. – Издателство «Детсво-пресс». Санкт-петербург, 2008.
