https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
353
DORIVOR O'SIMLIKLAR BILAN ZAXARLANISH
Muzaffarov Ashurbek Nurmuhammad o‘g‘li
Samarqand davlat tibbiyot universiteti talabasi
Tashanov Odilboy Safar og‘li
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Samarqand, O‘zbekiston
*e- mail:
Annotatsiya: Dorivor o'simliklar bilan zaxarlanish — bu dorivor xususiyatlarga
ega bo'lgan o'simliklar tomonidan inson yoki hayvon organizmiga zarar yetkazilishi
holatini anglatadi. Ba'zi dorivor o'simliklar, noto'g'ri qo'llanilgan yoki haddan tashqari
miqdorda iste'mol qilinganida, zaxarlanishga olib kelishi mumkin. Bu holat odatda
o'simlikning toksik moddalarini organizmga kirgizish orqali yuzaga keladi.
Kalit so‘zlar: ildiz, barg yoki urug'lar, ich ketishi,
Dorivor o'simliklar bilan zaxarlanishning sabablari:
1.
Noto'g'ri ishlatish yoki dozalash
: Ba'zi o'simliklar o'zining shifobaxsh ta'siri bilan
mashhur bo'lsa ham, ularning dozasi yoki qo'llanilish usuli muhimdir. Haddan tashqari
miqdorda iste'mol qilish zaxarlanishga olib kelishi mumkin.
2.
O'simlikning toksik qismlarini iste'mol qilish
: Ba'zi dorivor o'simliklarining ba'zi
qismlari (masalan, ildiz, barg yoki urug'lar) toksik bo'lishi mumkin. O'simlikning faqat
ma'lum qismlarini iste'mol qilish zarur.
3.
Uzoq muddat foydalanish
: Ba'zi dorivor o'simliklar uzoq muddat davomida ishlatilsa,
ular organizmda to'planib, toksik ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Zaxarlanishning alomatlari:
Dorivor o'simliklar bilan zaxarlanishning alomatlari turlicha bo'lishi mumkin, va
bu alomatlar o'simlikning toksik moddalari va organizmga ta'siriga qarab o'zgaradi.
Quyida zaxarlanishning umumiy alomatlari keltirilgan:
1. Oshqozon-ichak tizimi bo'yicha alomatlar:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
354
•
Qusish
: O'simlikdan toksik moddalar oshqozonga kirganida, organizmni tozalash uchun
qusish yuzaga kelishi mumkin.
•
Diareya (ich ketishi)
: O'simlik tarkibidagi toksik moddalar ichakni bezovta qilishi va
ich ketishiga olib kelishi mumkin.
•
Oshqozon og'rig'i
: Oshqozon shilliq qavatini bezovta qiluvchi moddalar og'riqni
keltirib chiqarishi mumkin.
2. Asab tizimiga ta'sirlar:
•
Bosh og'rig'i
: Toksik moddalar miya faoliyatini buzishi va bosh og'rig'iga olib kelishi
mumkin.
•
Uyqusizlik yoki tinchlanish
: Ba'zi o'simliklar asab tizimiga ta'sir qiladi, bu uyquni
buzishi yoki o'zgarishlar yaratishi mumkin.
•
Bosh aylanishi (vertigo)
: O'simlikdan kelgan zaharlar asab tizimini qo'zg'atib, bosh
aylanishiga olib kelishi mumkin.
•
Nerv tizimining bezovtaligi
: Ba'zi dorivor o'simliklar asab tizimiga ta'sir qiladi, bu esa
titroq, muvozanatni yo'qotish, yoki hayajonli holatlarni keltirib chiqarishi mumkin.
3. Yurak va qon tomir tizimi bo'yicha alomatlar:
•
Yurak ritmi o'zgarishi
: Toksik moddalar yurakning normal ishlashiga ta'sir qiladi va
yurak ritmi tezlashishi yoki sekinlashishi mumkin.
•
Qon bosimi o'zgarishi
: Ba'zi o'simliklar qon bosimini oshirishi yoki kamaytirishi
mumkin, bu esa bosh og'rig'i, ko'ngil aynishiga olib kelishi mumkin.
•
Nafas olishdagi qiyinchiliklar
: Ba'zi dorivor o'simliklar nafas olishni qiyinlashtirishi
mumkin, bu esa yuzaki nafas olish yoki nafas yetishmovchiligiga olib keladi.
4. Teri alomatlari:
•
Teri toshmalari
: O'simlik bilan zaxarlanganida, terida toshmalar yoki allergik
reaktsiyalar yuzaga kelishi mumkin.
•
Teri qizarishi yoki shishishi
: Toksik moddalarga reaktsiya sifatida teri qizarishi yoki
shishishi mumkin.
5. Ko'zlar va boshqalar:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
355
•
Ko'zlarning qizarishi yoki qorachiqning kengayishi
: Ba'zi dorivor o'simliklar
ko'zning qorachig'ini kengaytirib, ko'rish qobiliyatiga ta'sir qiladi.
•
Chidamsiz quruqlik
: Ba'zi toksik o'simliklar og'iz va tomoqdagi qurishiga olib kelishi
mumkin.
6. Umumiy alomatlar:
•
Uzgurish va charchoq
: O'simlikdan zaharlanish organizmni zaiflashtirishi va umumiy
charchoq yoki zaiflikni keltirib chiqarishi mumkin.
•
Nafas olishdagi qiyinchiliklar yoki ko'ngil aynish
: O'zgarishlar nafas olish tizimiga
ta'sir qiladi, bu esa nafas yetishmovchiligi yoki ko'ngil aynishiga olib keladi.
7. Og'ir zaxarlanish alomatlari:
•
Tana haroratining o'zgarishi
: Toksik moddalarga reaksiyalarda tana harorati yuqori
yoki past bo'lishi mumkin.
•
Nafas yetishmovchiligi va hushdan ketish
: Og'ir zaxarlanishda, odamning hushidan
ketishi yoki nafas olishining to'xtashi mumkin.
Oftalmik dorivor o'simliklar bilan zaxarlanish (ko'zlarga zarar):
•
Ba'zi dorivor o'simliklar ko'zlar uchun xavfli bo'lishi mumkin, masalan,
"Belladonna"
yoki
"Atropa belladonna"
. Uning mevalari va barglari tarkibida atropin moddasini o'z
ichiga oladi, bu modda ko'zning qorachig'ini kengaytirib, ko'rish qobiliyatini buzishi
mumkin.
Zaxarlanishning oldini olish:
1.
Xavfsizlik choralarini ko'rish
: Dorivor o'simliklar bilan davolanishdan oldin, ularning
xavfsizligini, dozalarini va ishlatish usullarini to'liq o'rganish zarur.
2.
Mutaxassis maslahatiga murojaat qilish
: Dorivor o'simliklardan davolanishni
boshlashdan oldin shifokor yoki farmatsevt bilan maslahatlashish kerak.
3.
O'simliklarni to'g'ri aniqlash
: Tabiatda o'simliklarni to'g'ri aniqlash zarur, chunki ba'zi
o'simliklar o'xshash ko'rinishga ega bo'lishi mumkin, ammo biri toksik bo'lishi mumkin.
Agar dorivor o'simlik bilan zaxarlanish shubhalariga duch kelsangiz, darhol tibbiy
yordamga murojaat qilish lozim.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
356
ADABIYOTLAR:
1.
Kuchkarov O. A. et al. Investigation of particular parameters of a semiconductor
ammonia gas analyzer //IOP Conference Series: Materials Science and Engineering.
– IOP Publishing, 2020. – Т. 862. – №. 6. – С. 062101.
2.
Mamadiyeva M. I., Ruziyev E. A., Mamirzayev M. A. Analitik kimyoni o‘qitishda
mustaqil ta’limni tashkil etish //O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida kimyoning
o‘rni" mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari, III qism.-SamDU.
– 2018. – Т. 124.
3.
Файзуллаев Н. И., Мамирзаев М. А., Асроров Д. А. ИССЛЕДОВАНИЕ
ПРОЦЕССА
ОБРАЗОВАНИЯ
ДЕФЕКТОВ,
ОБРАЗУЮЩИХСЯ
В
МЕЗОПОРИСТОМ УГЛЕ //Universum: химия и биология. – 2023. – №. 5-3 (107).
– С. 10-19.
4.
Ташанов O. С., Саветов К. Т. ЛЕКАРСТВЕННЫЕ РАСТЕНИЯ,
ИСПОЛЬЗУЕМЫЕ В КАЧЕСТВЕ СРЕДСТВ ДЛЯ ЛЕЧЕНИЯ СЛИЗИСТОЙ
ОБОЛОЧКИ РТА //Research and Publications. – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 42-45.
5.
Ташанов O. С. СТОМАТОЛОГИЧЕСКИЕ ГЕЛИ //Лучшие интеллектуальные
исследования. – 2024. – Т. 31. – №. 1. – С. 67-70.
6.
Абдураззокова Х. Г. и др. MEDICINAL PLANTS USED AS REMEDIES FOR
THE ORAL MUCOSA //Proceedings of International Conference on Educational
Discoveries and Humanities. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 29-32.
7.
Zarxol B., Mamirzayev M. A., Tashanov O. S. VITAMINLAR ISHLAB
CHIQARISH VITAMINLARNING BIOLOGIK AHAMIYATI MODDALAR
ALMASHINUVI //Лучшие интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 21. –
№. 5. – С. 154-159.
8.
Anvarovich C. A., Razhabboevnason A. R., Safarovich T. O. Medicinal Plants used
as Remedies for the Treatment of the Oral Mucosa //American Journal of Pediatric
Medicine and Health Sciences (2993-2149). – 2024. – Т. 2. – №. 2. – С. 491-494.
9.
Хамдамкулов Д. Х. и др. ПОЛУЧЕНИЕ ВЫТЯЖКИ ИЗ АИРА
ОБЫКНОВЕННОГО (Acorus calamus, Linnaeus, 1753) //Proceedings of
International Conference on Educational Discoveries and Humanities. – 2024. – Т. 3.
– №. 5. – С. 21-24.
10.
SHomurodov S. H. S. H., Tashanov O. S. ZAHARLI MЕTALL KATIONLARINI
MINЕRALIZATDAN ANIQLASH. QO‘RG‘OSHIN KATIONINI TAHLILI
//ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. –
Т. 55. – №. 4. – С. 17-20.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
357
11.
Husanov A. D., Tashanov O. S. DЕNITRATSIYALASHNI GIDROLIZ USULI
//ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. –
Т. 55. – №. 4. – С. 25-27.
12.
Musayev D. S., Tashanov O. S. MINЕRALIZATNI KASRLI USULDA
ANIQLASHDA HALAQIT BЕRUVCHI IONLARNI NIQOBLASH USULLARI
//ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. –
Т. 55. – №. 4. – С. 28-30.
13.
Nematov S. H. S. H., Tashanov O. S. ZAHARLI MЕTALL KATIONLARINI
MINЕRALIZATDAN ANIQLASH. BARIY BIRIKMALARINI CHO‘KMADAN
ANIQLASH //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ. – 2024. – Т. 55. – №. 4. – С. 14-16.
14.
Bobobek E., Tashanov O. S. RADIONUKLIDLAR VA ULARNING QO
‘LLANILISHI //Лучшие интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 32. – №.
1. – С. 141-146.
15.
Байкулов А., Советов К. Динамика показателей продуктов перекисного
окисления (среднемолекулярные пептиды. Малоновый диальдегид) в крови у
крыс с экспериментальным термическим ожогом //Журнал вестник врача. –
2012. – Т. 1. – №. 1. – С. 43-45.
16.
Kamol o‘g‘li D. I., Inom o‘g‘li X. J. Temirning odam organizmidagi ahamiyati va
vazifalari //Modern education and development. – 2024. – Т. 12. – №. 2. – С. 72-75.
17.
Inomovich X. J. et al. SUN'IY OQSIL OZUQA MODDALARINI ISHLAB
CHIQARILISHI
VA
KELGUSIDAGI
IMKONIYATLAR
//Лучшие
интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 32. – №. 1. – С. 288-294.
18.
Inomovich X. J. et al. FERMENTLARNING TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI VA
ULARNING QO‘LLANILISHI //Лучшие интеллектуальные исследования. –
2024. – Т. 32. – №. 1. – С. 281-287.
19.
Fayzullaev N., Mamirzayev M. Mathematical modeling of kinetics and reactors of
methane nanocarbon reaction //AIP Conference Proceedings. – AIP Publishing, 2023.
– Т. 2789. – №. 1.
20.
Toshboyev F. N., Tashanov O. S., Izatullayev S. A. Oziqa tarkibidagi spirtlarni
oksidlanish jarayonini matimatik modilashtirish orqali xisoblash //golden brain. –
2023. – Т. 1. – №. 28. – С. 117-120.
