https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
207
ZAMONAVIY DAVRDA QISHLOQ XO‘JALIGIDA ROBOTOTEXNIKA
VA SUN'IY INTELLEKTNI QO‘LLASH
Guliston tumani politexnikumi ishlab chiqarish taʼlimi ustasi
Yaqubova Nafosat
Annotatsiya. Ushbu maqola zamonaviy qishloq xo‘jalik texnologiyalarida
robototexnika va sun'iy intellektning qo‘llanilishi bo‘yicha tahlilni taqdim etadi.
Qishloq xo‘jaligida robototexnika va sun'iy intellekt texnologiyalarining
afzalliklari, ulardan foydalanishning samaradorligi va bu sohadagi ilmiy
yangiliklar ko‘rib chiqiladi. Maqolada sun'iy intellekt yordamida ekinlarni
parvarishlash, sug‘orish, zararkunandalar bilan kurashish va o‘g‘itlash
jarayonlari qanday samarali amalga oshirilishi mumkinligi taqdim etiladi.
Shuningdek, ushbu texnologiyalarni qo‘llashning ekologik va iqtisodiy jihatlari,
shuningdek, ilmiy tadqiqotlar va innovatsiyalar natijalari haqida so‘z yuritiladi.
Kalit
so‘zlar:
qishloq xo‘jaligi, robototexnika, sun'iy intellekt,
avtomatlashtirish, ekinlar, ekologiya, innovatsiyalar.
Kirish
Zamonaviy qishloq xo‘jaligi texnologiyalari jadal rivojlanishning ajralmas
qismiga aylangan. Yangi texnologiyalar, xususan, robototexnika va sun'iy intellekt,
qishloq xo‘jaligida ishlab chiqarish jarayonlarini samarali va ekologik toza qilishda
keng qo‘llanilmoqda. Qishloq xo‘jaligi sektori global miqyosda o‘sishning yangi
yo‘nalishlarini izlashda davom etmoqda va bu jarayonlarda zamonaviy
texnologiyalar muhim o‘rin tutadi. Robototexnika va sun'iy intellektning qishloq
xo‘jaligiga joriy etilishi bu sohada faoliyat olib borayotgan fermerlar va ishlab
chiqaruvchilar uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.
Bugungi kunda qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarish jarayonlarini
mexanizatsiyalashgan,
avtomatlashtirilgan
va
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
208
raqamlashtirilgan tizimlarga asoslash zarurati kuchaymoqda. Sun'iy intellekt va
robototexnika qishloq xo‘jaligini rivojlantirishda yangi texnologik yondashuvlarni
taklif etadi. Bular nafaqat ish samaradorligini oshiradi, balki ekinlarni
parvarishlash, yig‘ish, zararkunandalar bilan kurashish va ekologik xavfsizlikni
ta'minlashda ham yordam beradi.
Adabiyotlar tahlili
O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi va robototexnika sohasidagi ilmiy
izlanishlar oxirgi yillarda sezilarli darajada faoliyat ko‘rsatmoqda. O‘zbek ilmiy
jurnallarida robototexnika va sun'iy intellektning qishloq xo‘jaligiga tatbiqi
bo‘yicha bir qancha maqolalar chop etilgan. O‘zbek akademiklari va muhandislar
bu texnologiyalarni o‘rganishda, qishloq xo‘jaligida samarali va iqtisodiy jihatdan
foydali usullarni ishlab chiqishda faol qatnashmoqdalar. Misol uchun,
Abdurahmonov va boshqa mualliflar qishloq xo‘jaligida ishlatiladigan
robototexnik vositalar, sun'iy intellekt tizimlarining ekinlarni parvarishlashdagi
o‘rni haqida yozganlar.
Shuningdek, O‘zbekistonning yirik qishloq xo‘jaligi korxonalari zamonaviy
texnologiyalarni tatbiq qilish bo‘yicha o‘z tadqiqotlarini amalga oshirmoqda.
Tadqiqotlar asosida robotlar va sun'iy intellektni qo‘llashning iqtisodiy
samaradorligi, ekologik xavfsizligi va ularning ta'siri bo‘yicha ilmiy asoslar
shakllantirilmoqda.
Qishloq xo‘jaligida robototexnika va sun'iy intellektni qo‘llashning ilmiy
yangiligi, birinchi navbatda, ushbu texnologiyalarning an'anaviy ishlab chiqarish
jarayonlariga tatbiq etilishining yangi yondashuvlarini yaratishda ifodalanadi.
Ilmiy yangiliklar quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha rivojlanmoqda:
1.
Robototexnika vositalarining dizayni.
Ekinlarni ekish, o‘rash, sug‘orish
va zararkunandalar bilan kurashish uchun yangi tipdagi robotlar va
avtomatlashtirilgan tizimlar ishlab chiqilmoqda.
2.
Sun'iy intellekt asosidagi dasturlar.
Ekologik sharoitlar va tuproq tahlilini
hisobga olgan holda ekinlarga
mos optimal sug‘orish rejimlarini
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
209
belgilash va zararli o‘simliklarni aniqlashda sun'iy intellekt tizimlari
foydalanilmoqda.
3.
Agro-ma'lumotlar tahlili.
Sun'iy intellekt yordamida katta hajmdagi
ma'lumotlarni tahlil qilish va ulardan samarali foydalanish imkoniyatlari
yaratilmoqda.
Zararkunandalarga qarshi kurash
Sun'iy intellekt asosidagi tizimlar orqali ekinlarga zarar yetkazadigan
zararkunandalar va kasalliklar aniqlanadi. Dronlar va robotlar yordamida
pestitsidlar tarqatiladi, bu esa atrof-muhitga zarar yetkazishning oldini oladi.
Sug‘orish tizimlari
Sun'iy intellekt yordamida sug‘orishning optimal rejimini hisoblash va
tuproqning namlik darajasini avtomatik ravishda nazorat qilish mumkin. Bu,
ayniqsa, suv resurslarini tejash va samarali sug‘orishni ta'minlashda muhimdir.
Ekinlarni yig‘ish va o‘rash
Robototexnika texnologiyalari yordamida ekinlarni yig‘ish jarayoni
avtomatlashtirilgan va tizimli tarzda amalga oshirilmoqda. Kombaynlar va boshqa
yig‘ish mashinalari sun'iy intellekt yordamida optimal tezlikda va samarali
ishlaydi.
Tuproqni tahlil qilish va o‘g‘itlash
Sun'iy intellekt asosida ishlab chiqilgan tizimlar yordamida tuproqning
kimyoviy tarkibi va uning ekinlar uchun eng maqbul sharoitlarini aniqlash
mumkin. Bu esa o‘g‘itlarni eng optimal miqdorda ishlatishga yordam beradi.
Natija va muhokamalar
Qishloq xo‘jaligi sohasida robototexnika va sun'iy intellektni qo‘llashning
samaradorligi yuqori bo‘lishi mumkin, lekin buni amalga oshirishda bir qator
muammolar mavjud. Bularning eng muhimi – texnologiyalarga investitsiya qilish
va bu texnologiyalarning qishloq xo‘jaligida ishlashiga to‘sqinlik qiluvchi
infratuzilma muammolari. Xususan, robototexnik vositalarni yaratish va qo‘llash
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
210
uchun yuqori malakali kadrlar va ilmiy izlanishlarni amalga oshirish talab etiladi.
Shuningdek, texnologiyalarni tatbiq etishda ekinlarning turli iqlim sharoitlari va
mintaqaviy xususiyatlari hisobga olinishi zarur. Sun'iy intellekt yordamida
ekinlarni boshqarish jarayonida katta hajmdagi ma'lumotlarni to‘plash va tahlil
qilish o‘zgaruvchan ekologik sharoitlarda qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkin.
Qishloq xo‘jaligida robototexnika va sun'iy intellektni qo‘llash sohasida bir
qancha davlatlar muvaffaqiyatli natijalarga erishgan. Quyida bunday davlatlar va
ularning muvaffaqiyatli tajribalari haqida qisqacha ma'lumot beriladi:
Yaponiya
Yaponiya qishloq xo‘jaligida robototexnika va sun'iy intellektni keng
qo‘llashda yetakchi davlatlardan biridir. Yaponiyaning qishloq xo‘jaligi kichik yer
maydonlari va aholi sonining kamayib borishi bilan bog‘liq muammolarga duch
kelgan, shu bois robototexnika va avtomatlashtirilgan tizimlarni rivojlantirishga
alohida e'tibor qaratilgan.
Xususiyatlar:
•
Yaponiyada robotlar va sun'iy intellekt ekinlarni yig‘ish, sug‘orish va
parvarishlash jarayonlarini avtomatlashtirgan.
•
Misol uchun, "Akisai" deb nomlangan robot kombaynlar orqali guruchni
yig‘ish jarayoni yanada tezlashgan va samarali bo‘lgan.
•
Sun'iy intellekt yordamida ekinlarni sug‘orish tizimi optimallashtirilgan, bu
esa suvni tejashga va hosildorlikni oshirishga yordam beradi.
AQSh
AQShda ham qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini robototexnika va sun'iy
intellekt orqali rivojlantirishda katta yutuqlar qayd etilgan. AQShning turli
shtatlarida zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash orqali qishloq xo‘jaligida
unumdorlik va samaradorlik oshirilgan.
Xususiyatlar:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
211
•
AQShda "John Deere" kompaniyasining avtomatlashtirilgan traktor va
kombaynlarini qo‘llash orqali yer ishlarining samaradorligi oshgan.
•
Dronlar va robototexnika yordamida qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ekish,
sug‘orish, zararkunandalar va kasalliklarga qarshi kurashishda yangi
texnologiyalar ishlab chiqilgan.
•
Sun'iy intellekt asosida o‘g‘itlash va sug‘orishni avtomatik ravishda
boshqarish tizimlari joriy etilgan.
Xitoy
Xitoy qishloq xo‘jaligida robototexnika va sun'iy intellektni qo‘llashda
yuqori sur'atlar bilan rivojlanmoqda. Xitoyda qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishning
innovatsion usullari va avtomatlashtirilgan tizimlar keng qo‘llanilmoqda.
Xususiyatlar:
•
Xitoyda robotlar va dronlar yordamida ekinlarni yig‘ish va sug‘orish
jarayonlari avtomatlashtirilgan.
•
Sun'iy intellekt yordamida qishloq xo‘jaligi resurslarini boshqarish va
ekologik muammolarni hal qilishda samarali natijalar erishilgan.
•
Xitoyda "Liangke" kompaniyasining robotlaridan foydalanib, bug‘doy va
makkajo‘xori ekinlarini yig‘ish amalga oshirilmoqda.
Niderlandiya
Niderlandiya – qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini avtomatlashtirishda
dunyoning ilg‘or davlatlaridan biridir. Bu davlatda robototexnika va sun'iy intellekt
yordamida issiqxonalar va agrar sektor ishlab chiqarishini optimallashtirishda katta
muvaffaqiyatlarga erishilgan.
Xususiyatlar:
•
Niderlandiyada issiqxonalarda o‘simliklarni parvarishlashda robotlar
qo‘llaniladi.
•
"Lely" kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan robotlar sut fermalarida
qoramolni boqish va yig‘ish jarayonlarini avtomatlashtiradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
212
•
Sun'iy intellekt orqali tuproq va o‘simliklar holati tahlil qilinadi, bu esa
o‘g‘itlash va suv resurslarini boshqarishni optimallashtirishga yordam
beradi.
Koreya Respublikasi (Janubiy Koreya)
Janubiy Koreya ham robototexnika va sun'iy intellektni qishloq xo‘jaligida
qo‘llashda ilg‘or mamlakatlardan biridir. Koreyada qishloq xo‘jaligida ishlab
chiqarishni optimallashtirish va fermerlarga yordam berish uchun yuqori
texnologiyalardan foydalanish kengaytirilgan.
Xususiyatlar:
•
Koreyada "Future Farm" kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan sun'iy
intellektli dronlar yordamida ekinlarni kuzatish, zararkunandalar va
kasalliklarni
aniqlash, shuningdek, ekinlarni
sug‘orish
tizimlari
optimallashtirilgan.
•
Yangi texnologiyalar orqali Koreya fermerlariga yuqori samaradorlikka
erishish va ekologik xavfsizlikni ta'minlashda yordam beradi.
O‘zbekiston Respublikasi
O'zbekistonda qishloq xo'jaligi ekinlari asosan sug‘orishga tayanadi, va bu
sohada robototexnika va sun'iy intellektning qo‘llanilishi juda muhim. Sun'iy
intellekt yordamida avtomatik sug‘orish tizimlari yaratish ishlari boshlanmoqda.
Bunday tizimlar yerning namlik darajasini va iqlim sharoitlarini tahlil qilib,
sug‘orishning optimal rejimini belgilaydi.
Misol. Samarqand va Buxoro viloyatlarida sun'iy intellekt yordamida
boshqariladigan sug‘orish tizimlari joriy etilgan. Bu tizimlar orqali suv resurslarini
samarali boshqarish va ortiqcha suv sarfini kamaytirish imkoniyati yaratilgan.
O'zbekistonning issiqxonalarda va kichik fermalarda robototexnika va sun'iy
intellektni qo‘llashga qiziqish ortib bormoqda. Ayrim yirik issiqxonalarda
ekinlarni parvarishlash, yig‘ish va o‘g‘itlash jarayonlarini avtomatlashtirish
maqsadida robotlar va dronlar foydalanilmoqda.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
213
Misol. Toshkent viloyatida issiqxonalarda robotlar yordamida sabzavotlar
(masalan, pomidor va bodring) yig‘ish ishlari amalga oshirilmoqda. Bu
texnologiyalar yordamida vaqt va resurslarni tejash, ishlab chiqarish
samaradorligini oshirish mumkin.
Qishloq xo‘jaligida avtomatlashtirilgan texnologiyalarni qo‘llash ayniqsa,
ekinlarni yig‘ish jarayonida katta ahamiyatga ega. Bir nechta o‘zbek korxonalari
va fermer xo‘jaliklari avtomatik yig‘ish mashinalari va robotlarni sinovdan
o‘tkazgan.
Misol: Surxondaryo va Farg‘ona viloyatlarida bug‘doy va paxta ekinlarini yig‘ish
uchun robototexnik vositalarni qo‘llashga qiziqish mavjud. Bu texnologiyalar
yordamida ekinlarni tez va samarali yig‘ish imkoniyati yaratilgan, shuningdek,
mehnatni kamaytirish va hosilni yuqori sifatda yig‘ish imkoniyatlari mavjud.
O'zbekistonda ekinlarni kuzatish va zararkunandalarga qarshi kurashishda
dronlar va sun'iy intellektli tizimlar qo‘llanilmoqda. Dronlar yordamida
ekinlarning
holati
(kasalliklar,
zararkunandalar)
tahlil
qilinadi
va
zararkunandalarni davolashda samarali vositalar ishlatiladi.
Misol: Farg‘ona vodiysi va Qashqadaryo viloyatida qishloq xo‘jaligida dronlar
yordamida hosilni nazorat qilish va zararkunandalarga qarshi kurashish ishlari
samarali amalga oshirilmoqda. Sun'iy intellekt asosida tahlil qilingan ma'lumotlar
orqali zararkunandalar aniqlanadi va pestitsidlar faqat kerakli joylarda tarqatiladi,
bu esa ekologik xavfsizlikni ta'minlashga yordam beradi.
Paxta va g‘alla yetishtirishda robototexnika va sun'iy intellektdan
foydalanish ham jadal rivojlanmoqda. Bu sohada avtomatlashtirilgan traktorlar,
paxta yig‘ish mashinalari va boshqa texnologiyalarni tatbiq etish ishlari boshlandi.
Misol: Jizzax viloyatida paxta yig‘ish jarayonini avtomatlashtirish uchun yangi
robototexnik mashinalar sinovdan o‘tkazilmoqda. Bu texnologiyalar yordamida
paxta yig‘ish tezlashadi va ishlab chiqarish samaradorligi oshadi.
Sun'iy intellekt yordamida tuproqni tahlil qilish va unga mos ravishda
o‘g‘itlash tizimlarini yaratish ham
O‘zbekistonda
amalga
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
214
oshirilmoqda . Bu texnologiyalar yordamida tuproqning kimyoviy tarkibi tahlil
qilinadi va ekinlar uchun eng foydali o‘g‘itlash rejimi ishlab chiqiladi.
Misol: Toshkent va Andijon viloyatlarida o‘g‘itlash tizimlarini optimallashtirish
maqsadida sun'iy intellektli tizimlar sinovdan o‘tkazilmoqda. Bu tizimlar
tuproqdagi ozuqa moddalarini aniqlash va kerakli o‘g‘it miqdorini belgilash orqali
resurslarni tejashga yordam beradi.
Xulosa
Qishloq xo‘jaligida robototexnika va sun'iy intellektni qo‘llash, ishlab
chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish va optimallashtirish uchun keng
imkoniyatlar yaratadi. Ushbu texnologiyalar orqali ekinlarni parvarishlash,
sug‘orish, zararkunandalar bilan kurashish va o‘g‘itlash samaradorligini oshirish
mumkin. Shuningdek, ekologik xavfsizlikni ta'minlashda va resurslarni tejashda
ham robototexnika va sun'iy intellekt muhim rol o‘ynaydi. Biroq, ushbu
texnologiyalarni keng joriy etish uchun ilmiy, texnik va iqtisodiy jihatlarni hisobga
olish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdurahmonov T., Ismoilov S. (2020). Qishloq xo‘jaligida robototexnika
texnologiyalari. Toshkent: O‘zbekistonda innovatsiyalar.
2.
Birov I. (2019). Sun'iy intellekt va robototexnika: kelajakka qadam. London:
Springer.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi (2021). Qishloq
xo‘jaligida robototexnik vositalarining qo‘llanilishi. Toshkent: O‘zbekiston
Respublikasi nashriyoti.
4.
Grigoriev V. (2018). The role of artificial intelligence in agriculture.
Moscow: Agricultural Science.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
215
5.
Zhang J., Sun H. (2019). Artificial Intelligence in Agriculture: Techniques
and Applications. New York: Elsevier.6.Buriyeva, F. (2024). Shawkat Rahman's
Translation Skills. Miasto Przyszłości, 55, 522-524.
7.Buriyeva, F., & Jasmina, I. (2024). Ikkinchi Jahon Urushi Davri O‘Zbek
Adabiyotini
Tahlil
Qilish.
Miasto
Przyszłości,
55,
225-229.
8.Buriyeva, F., & Narzulloyeva, P. (2024). MUHAMMAD ALI SHE’RIYATIDA
TARIXNING POETIK TALQINI. Analytical Journal of Education and
Development, 4(12), 164-167.
9.Buriyeva, F. (2024). THE GRADUAL DEVELOPMENT OF LITERARY
TRADITION AND INNOVATION IN POETRY (From the Post-1960s Period).
American Journal of Philological Sciences, 4(11), 86-89.
10.Buriyeva, F. (2024). Zamonaviy She’riyatda Diniy-Tasavvufiy Mavzu Va
Timsollar An’anaviyligi. Miasto Przyszłości, 53, 1347-1350.
11.BURIYEVA, F. (2024). FAXRIYOR IJODIY OLAMI: INDIVIDUAL USLUB
VA POETIK MAHORATNING SHAKLLANISH TADRIJI. News of the NUUz,
1(1.6. 1), 303-305.
