https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
92
MAKTABGACHA TA’LIM SIFATINI OSHIRISHNI PEDAGOGIK-
PSIXOLOGIK OMILLARI
Namangan xizmat ko‘rsatish va servis texnikumi
psixologi
U.Akbarova
email:
telefon raqam: 93-495-25-73
Annotatsiya. Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim sifatini oshirishda
muhim ahamiyatga ega bo‘lgan psixologik-pedagogik omillari tahlil qilinadi.
Ularni bola tarbiyasidagi ahamiyati, shaxs sifatida voyaga yetkazishda asosiy
o‘rinni egallaydi.Ushbu davrda pedagoglarni mahorati, ularni egallagan bilimlari
pedagogik jarayonda qo‘llagan turli texnologiyalari,didaktik vositalari, bolalarga
mos bo‘lgan ta’limiy,psixologik o‘yinlarni o‘rni beqiyos.Maqolada ta’lim
jarayonida pedagogni jarayonga yondashuvi, pedagog va psixologlar o‘rtasidagi
hamkorlik aloqalari va uning samarali taraflari hamda psixologik omillarni
tarbiyalanuvchilarga ta’siri ko‘rib chiqiladi.
Abstract. This article analyzes the psychological and pedagogical factors that
are important in improving the quality of preschool education. Their importance
in raising a child and in growing up as a person plays a key role. During this
period, the skills of teachers, the knowledge they have acquired, the various
technologies used in the pedagogical process, didactic tools, educational and
psychological games suitable for children play an invaluable role. The article
examines the teacher's approach to the process in the educational process, the
relationship between teachers and psychologists and its effective aspects, as well
as the impact of psychological factors on students.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
93
Аннотатция. В статье анализируются психолого-педагогические
факторы, имеющие значение для повышения качества дошкольного
образования. Их значение в образовании детей и их развитии как личностей
играет ключевую роль. В этот период неоценимую роль играют навыки
педагогов, полученные ими знания, различные технологии, которые они
используют в педагогическом процессе, дидактические средства, а также
обучающие и психологические игры, подходящие для детей. В статье
рассматривается подход педагога к процессу в образовательном процессе,
взаимоотношения педагогов и психологов и их эффективные аспекты, а
также влияние психологических факторов на учащихся.
Kalit so‘zlar: pedagogik-psixologik omillar, ta’lim sifati, pedagog, psixolog,
hamkorlik, maktabgacha ta’lim tashkiloti, bola,pedagogik yondashuv
Maktabgacha ta’lim bolalarning har tomonlama rivojlanishining poydevor
qismi hisoblanib, bu davrda bolani psixologik,jismoniy,aqliy, ijtimoiy-hissiy
taraflama rivojlantirish va bu asosda bolaga ta’lim tarbiya berish muhim omillardan
biri sanaladi.Qolaversa har bir tarbiyalanuvchini individual xususiyatlarini
inobatga olgan holatda qobilyatlarini rivojjlantirish tarbiyachi pedagogdan mahorat
va malaka talab etadi va bu ishlarda pedagogik psixologik omillar asosiy rol
o‘ynaydi.
Negaki,tarbiyalanuvchi faoliyati asosan yuqorida keltirilgan ikkita omilga
asosan amalga oshadi.
Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim sifatini oshirishda pedagogik va
psixologik omillarning ta’siri va uning ahamiyati tahlil qilinadi. Ushbu omillar
bolalarni ijodiy va aqliy rivojlanishiga yordam beradi.
Davlatimiz rahbari Sh.Mirziyoyev tashabbusi bilan 2019-yil 8-may sanasida
tasdiqlangan “Maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish
konsepsiya”si
;
2019-yil
16-dekabrdagi
O‘zbekiston
Respublikasining
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
94
Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi qonuni maktabgacha ta’lim sifatini
oshirishga qaratilgan.
Maktabgacha ta’lim sifatini oshirish hozirgi kunda eng dolzarb va muammoli
mavzulardan biri bo‘lib kelmoqda. Fikrimizcha, sohada sifatni oshirish bo‘yicha
pedagog kadrlarni malakasini oshirish, pedagogik jamoda sog‘lom muhit yaratish
zarurdir.
Bundan tashqari, tashkilotda oila, mahalla hamkorligi, ularning maktabgacha
ta’lim sohasi borasida munosabatlari, amalga oshirilayotgan hamkorlik aloqalari
bo‘yicha qanday ishlar olib borilayotganligini nazorat qilish lozim.Chunki oila
,mahalla hamkorligi bola tarbiyasida muhim omil sanaladi.
Maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachi-pedagoglar tarbiyalanuvchilarga
qanday munosabatda bo‘lishadi, ular rag‘batlantiriladimi,tarbiyachi-pedagoglar
kasbiy
o‘zini
o‘zi
rivojlantirishga,kasbiy
vakolatlarini
rivojlantirishga
intiladimi,maktabgacha
ta’lim
texnologiyalarini
foydalanishga
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
95
yo‘naltirilganmi,ularga tanish bo‘lgan yoki maktabgacha ta’lim sohasidagi ilg‘or
samaraliroq usullarni amaliyotga tatbiq etishga tayyormi[1]
Bizningcha
,tashkilotda
ta’lim
sifatini
oshirishda
pedagogik
texnologiyalardan foydalanish,pedagoglarni o‘z ustida ishlashi, mashg‘ulotlarni
turli didaktik materiallar asosida tashkil etishi samarali natija ko‘rsatadi. Qolaversa
bolalarni pedagogik va psixologik taraflama rivojlantirishda didaktik o‘yinlarning
roli beqiyosdir.
Bolalar shaxsiyatining rivojlanishi ko‘pincha ularning psixologik holati va
emotsional
yaxlitligiga bog‘liq. Psixologik omillar ta’lim sifatini oshirishda juda katta rol
o‘ynaydi, chunki
ular bolalar uchun qulay va samarali o‘rganish sharoitlarini yaratadi.[2]
Yuqoridagi fikrlarga tayangan holatda shuni ta’kidlab o‘tish joizki bolani
nafaqat maktab ta’limiga tayyorlash balki, uni kelajakda shaxs sifatida har
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
96
tomonlama yetuk inson bo‘lib ulg‘ayishiga psixologik va pedagogik omillarning
o‘rni alohida ahamiyat kasb etadi.
Maktabgacha ta'lim sifatini rivojlantirishda psixologik omillar muhim
ahamiyatga ega. Ushbu omillar bolalarning o‘zini tutishi, o‘qishga bo‘lgan
munosabati, shaxsiy rivojlanishi va ijtimoiy ko‘nikmalarini shakllantirishda rol
o‘ynaydi. Quyida maktabgacha ta'limda psixologik omillarning asosiy jihatlari
keltirilgan:
1. Emotsional rivojlanish
: Bolalarning emotsional holati ta'lim jarayoniga
bevosita ta'sir qiladi. Tarbiyachining mehribonligi, bola bilan o‘zaro munosabatlar
va qulay muhit bolalarning o‘zini qulay his qilishlariga yordam beradi, bu esa
o‘qishga bo‘lgan qiziqishni oshiradi.
2. O‘z-o‘zini anglash:
Bolalar o‘z qobiliyatlari va imkoniyatlarini
tushunishlari zarur. O‘z-o‘zini anglash jarayoni bolalarning o‘ziga bo‘lgan
ishonchini oshiradi va ularni yangi bilimlarni o‘rganishga rag‘batlantiradi.
3. Ijtimoiy ko‘nikmalar:
Maktabgacha ta'limda bolalar bir-biri bilan muloqot
qilishni, jamoada ishlashni va ijtimoiy munosabatlarni o‘rganadilar. Ijtimoiy
ko‘nikmalarni rivojlantirish bolalarning kelajakdagi muvaffaqiyatlari uchun
muhimdir.
4. Rag‘batlantirish
: Ta'lim jarayonida bolalarning rag‘batlantirish va uni
qo‘llab quvvatlash muhim ahamiyatga ega. Qiziqarli faoliyatlar va o‘yinlar orqali
bolalarga o‘rganish jarayonida qiziqish uyg‘otish mumkin.
5. Oila va jamiyat ta'siri:
Ota-onalar va jamiyatning tarbiyaviy
yondashuvlari bolalarning psixologik rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Oila
muhitidagi sevgisi, qo‘llab-quvvatlashi va ijobiy munosabatlar bolalar uchun
mustahkam poydevor bo‘ladi.
6. O‘zaro munosabatlar
: Bolalar o‘zaro munosabatlar orqali ko‘p narsalarni
o‘rganadilar. Ularning do‘stlik, hamkorlik va raqobat kabi hissiyotlarini
rivojlantirish muhimdir.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
97
Ushbu psixologik omillar maktabgacha ta'lim sifatini oshirishda muhim
ahamiyatga ega bo‘lib, bolalarning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishiga ijobiy ta'sir
ko‘rsatadi. Ta'lim jarayonida psixologik jihatlarni hisobga olish, bolalarning
muvaffaqiyatli rivojlanishiga yordam beradi.. Eng asosiysi,MTT xodimlarining
tarbiyalanuvchilarga nisbatan mehribonligi, qo‘llab-quvvatlashi bolalarning o‘zini
qulay his qilishlariga yordam beradi.
Pedagogik Omillar :
1.
O‘qituvchining professional malakasi:
Maktabgacha ta'lim
sohasida pedagogik omillar bola tarbiyasida muhim ahamiyatga ega bo‘lib
malakali pedagog bolalarning individual xususiyatlarini inobatga olib,
ularning rivojlanishiga mos keladigan ta'lim jarayonini tashkil etadi.
2.
Ta'lim
muhitining
qulayligi:
Maktabgacha
ta'lim
tashkilotidagi muhit bola uchun qulay va xavfsiz bo‘lishi kerak. O‘yin
maydonchalari, o‘quv materiallari va boshqa resurslar bolalarning
rivojlanishiga yordam beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
98
3.O‘yin faoliyati
: Maktabgacha ta’lim sohasini yuragi hisoblangan
o‘yin faoliyati bolalar uchun nafaqat qiziqarli, balki ta'limiy ahamiyatga ham
ega. O‘yinlar orqali bolalar ijtimoiy ko‘nikmalarni, mantiqiy fikrlashni va
ijodkorlikni rivojlantiradilar.
4.Ta'lim dasturlari va metodikalar:
Maktabgacha ta'lim dasturlari
bolalarning rivojlanishiga mos bo‘lishi kerak. Zamonaviy metodikalar va
texnologiyalarni qo‘llash ta'lim sifatini oshiradi.
Ushbu omillar birgalikda bola tarbiyasini shakllantiradi va ularning shaxs
sifatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Maktabgacha ta'lim jarayoni bolalarning
kelajakdagi muvaffaqiyatlari uchun poydevor hisoblanadi.
Xulosa qilib aytganda , maktabgacha ta’lim sohasini rivojlantirish uchun
pedagog kadrlar malakasini oshirish, tarbiyachilar pedagogik faoliyatga didaktik
o‘yinlar orqali yondashishishi, va eng asosiysi pedagogik-psixologik omillarni
inobatga olish darkor. Tarbiyalanuvchilarni sog‘lom holatda rivojlanishida
psixologik taraflama bola bilan shug‘ullanish bola holatini tasniflovchi turli
pedagogik-psixologik testlar topshiriqlar ishlab chiqish va ular bilan muntazam
ravishda ishlash samarali natija berishiga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
1
. “Maktabgacha ta’lim sifatini oshirishda pedagogik psixologik omillar”
Jovmirzaeva Nargiza
Quvondiqovna
:INTERNATIONAL
SCIENTIFIC-
PRACTICAL CONFERENCE “PRESCHOOL EDUCATION:
QUALITY AND EFFICIENCY, DEVELOPMENT PERSPECTIVES”, 2024
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
99
2.
“Maktabgacha ta’lim sifatini oshirishni pedagogik-psixologik omillari”
1Xorinova Ma’mura Komilovna,
2Nematullayeva Ismigul Odiljon qizi ; INTERNATIONAL SCIENTIFIC-
PRACTICAL CONFERENCE “PRESCHOOL EDUCATION: QUALITY AND
EFFICIENCY, DEVELOPMENT PERSPECTIVES”, 2024
3.
“Maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiya”si ;
08.05.2019-yil
4.
”Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi qonun 16.12.2019-yil
