https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
10
TIBBIYOTDA MULTISPIRAL KOMPYUTER TOMAGRAFIYASINING
QO‘LLANILISHI VA AFZALLIKLARI.
Rahimova F.B.,
Sobirova S.K.,
Raximberganov S.R.,
Husanova M.A.
(Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali)
Annotatsiya: Ushbu maqolada multispiral kompyuter tomagrafiyasi, uning
ishlash prinsipi, bu apparat yordamida yurak qon-tomir tizimi holati va ichki
organ kasalliklarini to‘g‘ri va aniq taxshislashida tutgan roli, shifokorning ishini
yengillashtirishda muhim ahamiyat kasb etishi haqida ma’limotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: Multispiral kompyuter tomagrafiya, magnit-rezonans
tomagrafiya, kompyuter tomagrafiya, kateter, qarshi ko‘rsatma.
Аннотация: В статье представлены сведения о мультиспиральной
компьютерной томографии, принципе ее работы, роли этого аппарата в
правильной и точной диагностике состояния сердечно-сосудистой системы
и заболеваний внутренних органов, а также ее значимость в облегчении
работы врача.
Ключевые слова: Мультиспиральная компьютерная томография,
магнитно-резонансная томография, компьютерная томография, катетер,
противопоказания.
Abstract: The article presents information about multislice computed
tomography, the principle of its operation, the role of this device in the correct and
accurate diagnosis of the state of the cardiovascular system and diseases of
internal organs, as well as its importance in facilitating the work of a doctor.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
11
Key words: Multislice computed tomography, magnetic resonance imaging,
computed tomography, catheter, contraindications.
Kirish qism.
Multispiral kompyuter tomografiya apparati – rentgen nurlarini
bir xil me’yorda tasvirlash imkonini beradi. MSKT yurak, qon tomirlari va ichki
organlar kasalliklarini tashxislash uchun ishlatiladi. Bemorning tanasiga nisbatan
past nurlanish ta’siri bilan tavsiflanadi. Kasalliklarning birlamchi diagnostikasi,
shuningdek, ilgari o‘rnatilgan tashxisni tekshirish, uni yuqori aniqlikdagi tasvirlash
metodikasi bilan tasdiqlash uchun ishlatiladi.[2.27]
Multispiral kompyuter
tomografiyasi (MSKT)
o‘pka va skelet suyaklari kasalliklarini aniqlash uchun
eng yaxshi usuldir. Kontrastli vositani kiritish bilan kompyuter tomografiya sizga
qon tomirlari va yurakning yuqori sifatli uch o‘lchovli tasvirlarini, shu jumladan
koronar arteriyalar va aortal klapan yetishmovchiligi kasalligi bilib olish mumkin.
Asosiy qism.
Ushbu tadqiqotlarni o‘tkazish uchun kasalxonaga yotqizish va
yurak tomirlariga kateter kiritish talab qilinmaydi. Multispiral kompyuter
tomagrafiya - bu turdagi diagnostika rentgen nurlari yordamida skanerlash usuliga,
so‘ngra kompyuterda ma’lumotlarni qayta ishlashga asoslangan.
Multispiral
kompyuter tomografiyasi
– bu radiatsiya diagnostikasi usuli bo‘lib, u organning
batafsil tasvirlashga erishishga imkon beradi. MSKTdan o‘tish uchun bemor qulay,
keng kiyim kiyishi kerak. Metall buyumlar, jumladan zargarlik buyumlari,
ko‘zoynaklar, protezlar va soch iplari tasvirlar sifatiga ta’sir qilishi mumkin va
tekshirish paytida eng yaxshisi olib tashlanadi.[1.48] Agar sizda protez yoki
eshitish apparati bo‘lsa, ularni olib tashlash ham tavsiya etiladi. Shuningdek,
tekshiruvdan bir necha soat oldin ovqat eyishdan bosh tortish kerak bo‘lishi
mumkin, ayniqsa kontrast moddani qo‘llash kerak bo‘lsa. Kontrastni qo‘llashda
kontrastga allergiya mavjudligi haqida ma’lumot ham zarur. Bundan tashqari,
shifokorga diabet, astma, buyrak kasalligi yoki qalqonsimon bez bilan bog‘liq
muammolar kabi somatik kasalliklar mavjudligi haqida ma’lumot kerak, bu esa yod
o‘z ichiga olgan kontrast agentni kiritish bilan bog‘liq asoratlar xavfini
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
12
kamaytirishga yordam beradi. MSKT uchun ko‘rsatmalar: Multispiral kompyuter
tomografiya umurtqa pog‘onasi va bo‘gimlarning kasalliklarini tashxislashning
eng yaxshi va tezkor usullaridan biridir, ayniqsa inson tanasida metall o‘z ichiga
olgan implantlar (masalan, fiksatorlar, bo‘g'im endoprotezlari yoki stentlar)
mavjud bo‘lganda va (MSKT) apparati qo‘llaniladi. Bundan tashqari, umurtqa
pog‘onasi yoki bo‘g‘imlarning kompyuter tomografiyasi (MSKT) kuchli og‘riqlar
bo‘lgan va bemor uzoq vaqt davomida harakatsiz bo‘la olmaydigan holatlarda
to‘qimalarni tezda vizualizatsiya qilish imkonini beradi.[3.29] Orqa miya MSKT
nafaqat umurtqa pog‘onasining suyak tuzilmalaridagi o‘zgarishlarni yuqori sifatli
vizualizatsiya qilish, balki yumshoq to‘qimalar tuzilmalarining (disklar,
ligamentlar, mushaklar) batafsil tasvirini olish imkonini beradi. Bo‘g‘imlarning
MSKT (kestirib, tizza, bilak, elka bo‘g‘imi) tekshiruvlar, ayniqsa jarrohlik
davolash kabi sohallarda ishlatiladi. Hozirgi vaqtda ikkala tadqiqot usuli ham
mavjud instrumental va apparat diagnostikasi bo‘yicha eng informatsion
hisoblanadi. Ular sizga hozirgi vaqtda organning “nozik bosqichli” qatlamli tasviri
tufayli organlar kasalligi haqida to‘liq tasavvur berishga imkon beradi. Kompyuter
tomografiyasining bir turi bo‘lib, organlar va to‘qimalarni vizualizatsiya qilishning
eng zamonaviy usullaridan biridir.[4.37] Murakkab yoriqlarni uch o‘lchovli
rekonstruksiya qilish bo‘g‘imlarning uyg‘unligi buzilishi darajasini eng maqbul
aniqlash va asl anatomik shaklni maksimal darajada tiklash bilan suyak bo‘laklarini
jarrohlik yo‘li bilan qayta joylashtirish uchun zarur bo‘lgan taktikani yanada
maqsadli aniqlash imkonini beradi. MSKT - qon tomirlari, buyrak yetishmovchiligi
va hatto o‘limga olib kelishi mumkin bo‘lgan qon tomir kasalliklarini aniqlash
imkonini beruvchi diagnostika usuli. MSKT ko‘pincha o‘pka tromboemboliyasini,
shuningdek, qorin aortasi anevrizmalarini va ichki organlarda qon ketishini
tashxislash uchun ishlatiladi.[5.65] MSKT sizga shikastlanganda o‘pka, yurak va
qon tomirlari, jigar, taloq, buyraklar yoki boshqa ichki organlarning
shikastlanishini tezda aniqlashda, minimal invaziv o‘smalarni davolash usullariga
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
13
imkon beradi. MSKT ikki o‘lchovli detektorlar majmuasi bo‘lib, bir vaqtning
o‘zida bir nechta fragmentlarni suratga olish imkonini beradi va tasvirni olish
tezligini sezilarli darajada oshiradi. Ko‘p qismli tomografiyaning rivojlanishi
ushbu usul yordamida vizualizatsiya imkoniyatlarini kengaytirishga olib keldi.
MSKT saraton, yurak-qon tomir kasalliklari, yuqumli kasalliklar, tayanch-harakat
tizimi shikastlanishlari, organlar va to‘qimalarga qon ketishi, tayanch-harakat
tizimi kasalliklari kabi kasalliklarni tashxislashda yordam beradi. Shuningdek,
kompyuter tomografiyasi (MSKT) ko‘krak qafasi, qorin bo‘shlig‘i kasalliklarini
tashxislashda va barcha turdagi to‘qimalarning kesmalarini batafsil vizualizatsiya
qilishni ta’minlaydi. MSKT protsedurasi mutlaqo og‘riqsizdir, klaustrofobiyaga
olib kelmaydi va o‘rtacha bir necha daqiqadan 30 minutgacha davom etadi.
Shuning uchun bemorning harakatsiz yotishi kerak bo‘lgan vaqt MRT
tekshiruvlariga qaraganda ancha kamroq. Kontrast qo‘llanilganda, bemorda
issiqlik hissi va og‘izda metall ta’m paydo bo‘lishi mumkin. Ba’zi hollarda toshma
va qichishish paydo bo‘lishi mumkin, bu holda tananing kontrastga bo‘lgan
reaktsiyasini dori-darmonlar bilan tuzatish kerak MSKT og‘riqsiz, invaziv
bo‘lmagan va informatsion tadqiqot usulidir. MSKT ning asosiy afzalliklaridan biri
shundaki, u yumshoq to‘qimalarni, suyak to‘qimalarini va qon tomirlarini yaxshi
tasavvur qila oladi. Suyak to‘qimasini vizualizatsiya qilish sifati bo‘yicha MSKT
MRT dan ustundir. MRTdan farqli o‘laroq, tanadagi metalning mavjudligi tadqiqot
uchun kontrendikatsiya emas. Tekshiruv natijalarini olish tezligi o‘tkir favqulodda
vaziyatlarni, travma, qon ketishda tezkor tashxislash uchun MSKTdan foydalanish
ko‘pincha odamning hayotini saqlab qolishga yordam beradi. MSKT bemorning
harakatiga MRTga qaraganda kamroq sezgir va tez, real vaqtda to‘qimalarni
tasvirlash oson buladi.[6.21] MSKT-bu COVID-19 kasalligi uchun eng
informatsion tashxis, chunki hatto klinik alomatlar bo‘lmagan taqdirda ham
o‘pkadagi o‘zgarishlarni aniqlash imkonini beradi. Bu o‘z vaqtida davolanishni
boshlash va kasallikning og‘ir bosqichidan qochish imkonini beradi Bundan
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
14
tashqari, kompyuter tomografiyasining (MSKT) narxi ma'lum bir iqtisodiy
ahamiyatga ega bo‘lgan MRT tekshiruvi narxidan sezilarli darajada past ekanligini
hisobga olish kerak. Ionlashtiruvchi rentgen nurlarining zararli ta'siri har doim ham
mavjud. Biroq, ushbu tadqiqot usulining diagnostika imkoniyatlari rentgen
nurlanishining zararli ta'siridan ustun turadi. Tadqiqot davomida olingan nurlanish
dozasi o‘rtacha odamning bir necha yil davomida atrof-muhitdagi fon
nurlanishidan oladigan dozasi bilan bir xil.
Xulosa
.
Homiladorlik MSKT uchun aniq kontrendikatsiya bo‘lib, faqat hayotiy
ko‘rsatkichlar uchun amalga oshiriladi. Emizikli onalar kontrast modda
kiritilgandan keyin 24 soat davomida chaqaloqni ovqatlantirishdan qochishlari
kerak.Yod o‘z ichiga olgan kontrastli vositalarga jiddiy allergik reaktsiya xavfi.
Bunday reaksiyalar juda kam uchraydi, ammo shunga qaramay, tadqiqot olib
boradigan shifokorlar bunga tayyor bo‘lishlari kerak. Bolalarda MSKT faqat
zarurat tug‘ilganda foydalanishimiz kerak va takrorlanmasligi kerak.
Adabiyotlar:
1.
В.М.Китаев, И.Б.Белова, С.В.Китаев «Компьютерная томография
в пульмонологии» Москва «МЕДпресс-информ» 2019
2.
DJumanov
Jamoljon
KHudoyqulovich,
Rakhimova
Feroza
Bakhtiyarovna. Diagnosis of ECG signals based on digital processing algorithms//
Electronic journal of actual problems of modern science, education and training. –
KHorezm. June 2024-6.
3.
DJumanov Jamoljon KHudoyqulovich & Rakhimova Feroza
Bakhtiyarovna. Mathematical, algorithmic and software of the system for recording
and diagnostic of electrocardiography signals//Journal of Compyuter Science
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
15
Engineering and Information Technology Researcher (JCSEITR). Impact Factor:
2.5093. India. // ISSN: 2250-2416. Vol. 14, Issue 1; June 30. 2024. pp. 29-36
4.
ВасильевА.Ю., Блинов Н.Н., Егорова Е.А. Конусно-лучевая
компьютерная томография – новая технология исследования в
травматологии. Медицинская визуализация. 2012: 4: 65-69.
5.
Павлова Т.В., Васильев А.Ю., Мануйлова О.О. Метод
конуснолучевой компьютерной томографии в маммологии (обзор
литературы). Радиология - практика. 2019; 1(73): 21-27.
