https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
201
MAKTABGACHA TA'LIM TASHKILOTINI BOSHQARISHDA
OTA-ONALARNING ISHTIROKI
Sagdullayeva Nilufar Mamirjanovna
Annotatsiya: Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkiloti hayotida va
boshqaruvida ota-onalar ishtirokining o’rni va ahamiyati tahlil etilgan.
Maktabgacha ta’lim tashkilotida kuzatuv kengashlarini tashkil etishning mohiyati
va huquqiy asoslari, shu bilan birgalikda ota-onalar ishtirokining boshqa shakllari
tadqiq etilib, mazkur masalada taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so’zlar: maktabgacha ta’lim tashkiloti, boshqaruv, kuzatuv kengashi,
ishtirok, hamkorlik.
Annotation: This article analyzes the role and importance of parents'
participation in the life and management of a preschool educational organization.
The nature and legal basis of the organization of monitoring councils in the
preschool education organization, as well as other forms of parental participation,
were studied, and proposals and recommendations were developed in this regard.
Key words: preschool education organization, management, supervisory
board, participation, cooperation.
Hozirgi vaqtda bolani tarbiyalashning samaradorligi ko'p jihatdan
maktabgacha ta'lim tashkiloti va oilaning o'zaro hamkorligiga bog'liq. Bolalar
ta’lim tashkilotining ota-onalar bilan ishlash tizimi ularning ushbu tashkilotini
boshqarishda faol ishtirok etishini ta'minlaydi. Tarbiyalanuvchilarning ota-onalari
huquqiy jihatdan bolalar bog'chasining jamoasi hisoblanmasa-da, lekin ular o'z
farzandlari uchun uning muvaffaqiyatli faoliyat olib borishidan manfaatdor. Ular
muayyan ma’noda ijtimoiy buyurtmachilar hisoblanishadi, shuning uchun ular
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
202
maktabgacha ta’lim tashkilotining faoliyatiga ta'sir qilish va unda ishtirok etish
imkoniyatiga ega bo'lishlari kerak.
O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonunida (51-modda)
ota-onalar ta’lim faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotni boshqarishda ushbu
tashkilot ustavida belgilangan shaklda ishtirok etish huquqiga ega ekanligi
belgilangan. O‘zbekiston Respublikasining “Maktabgacha ta’lim va tarbiya
to‘g‘risida”gi
Qonunining 38-moddasida davlat maktabgacha ta’lim tashkilotining
kuzatuv kengashi tarkibini saylash va unga saylanish huquqiga ega ekanliklari qayd
etilgan.
Bugungi kunda tarbiyalanuvchilarning ota-onalari maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida kuzatuv kengashlarini tashkil etish orqali maktabgacha ta’lim
sifatini oshirish, bolalar bog‘chasida bolalar xavfsizligi va yashash sharoitlarini
yaxshilash bilan bog‘liq masalalarni hal etishga faol ta’sir ko‘rsatishning noyob
imkoniyatiga ega. Aynan ota-onalarning kuzatuv kengashi faoliyatidagi ishtiroki
ularga maktabgacha ta'lim tashkilotini kollegial boshqarish jarayoniga jalb qilish
imkonini beradi.
Kuzatuv kengashi davlat va jamiyat boshqaruvining yangi organi bo‘lib,
maktabgacha ta’lim tashkiloti faoliyatini tartibga soluvchi me’yoriy-huquqiy
bazaga tegishli o‘zgartirishlar kiritilgandan so‘ng ta’lim tashkilotida uning
boshqaruvini tashkil etadi. Kuzatuv kengashining o‘ziga xos xususiyati shundaki,
u ota-onalar va homiylik kengashiga nisbatan kattaroq vakolatlarga ega va uning
qarorlari maktabgacha ta’lim tashkiloti ma’muriyati a’zolari uchun majburiydir. Bu
maktabgacha ta'lim tashkilotining nizomida belgilangan vakolatlarga ega bo'lgan
o'zini o'zi boshqarishning kollegial organi bo’lib hisoblanadi.
Ta'limini davlat va jamiyat tomonidan boshqarish - bu o'zaro ta'sir qiluvchi
ikkita tarkibiy qism, ikkita tamoyil, ikkita turdagi subyektlar, ya'ni davlat
(maktabgacha ta’lim tashkiloti yoki ta'lim organi vakillari) va jamiyat (ota-onalar,
bolalar va mahalliy faollar vakillari) mavjud bo'lgan boshqaruv shakli.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
203
Kengashning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
- hududiy bo‘lim tomonidan tavsiya etilgan nomzodlar tarkibidan tashkilot
direktorini saylash, shuningdek uni egallab turgan lavozimidan ozod etish haqida
takliflar kiritish;
- tashkilot direktorining ushbu tashkilot faoliyatini takomillashtirish
yuzasidan ko‘rilayotgan chora-tadbirlar, moliya-xo‘jalik holati, daromadlar va
xarajatlar, byudjet mablag‘laridan, byudjetdan tashqari, homiylik va boshqa
mablag‘lardan foydalanish to‘g‘risidagi hisobotlarini eshitish;
- tashkilotning yillik moliyaviy rejalarini, ko‘rsatilayotgan pullik xizmatlar
narxining miqdorlarini va tashkilot mulkidan foydalanganlik uchun ijara haqi
miqdorini, shu jumladan auksiondagi boshlang‘ich narxni tashkilot direktorining
ishtirokida tanishib chiqish va takliflar berish;
- tashkilot direktorining va boshqa xodimlarining faoliyatiga taalluqli ijtimoiy
so‘rovlar o‘tkazish;
- tashkilotda tarbiyalanuvchilar uchun qulay shart-sharoitlar yaratish hamda
ularni yaxshilash bo‘yicha ota-onalar, jamoatchilik tashkilotlari va homiylar bilan
hamkorlik qilishda amaliy yordam ko‘rsatish;
- tashkilotni rivojlantirishga doir ustuvor yo‘nalishlarni belgilash bo‘yicha
taʼlim tashkiloti direktorining dastur va rejalari yuzasidan hududiy bo‘limga
takliflar kiritish;
- tashkilotning xodimlarini rag‘batlantirish bo‘yicha hududiy bo‘limga
takliflar berish.
Boshqaruvda ishtirok eta oladigan g'amxo'r ota-onalarni qanday jalb qilish
kerakligi to’g’risidagi masala mavjud. Chunki, aksariyat ota-onalar ish bilan
bandligi sababli bog'chadan uzoqlashadilar, ehtimol ular bog'cha hayotida ishtirok
etishlari mumkin, ammo ular buni qanday qilishni bilishmaydi. Ota-onalar
ko'pincha davlat boshqaruvi organlarining maqsadlari, vazifalari va vakolatlari
haqida yetarli darajada ma'lumotga ega bo’lmaydilar.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
204
Davlat va jamiyat boshqaruvini rivojlantirishning eng muhim muammosi -
pedagoglar va ota-onalar o'rtasidagi ishonchga asoslangan munosabatlarini
o’rnatish zaruratidir. Kollegial boshqaruv organi faoliyatidan muhim va kutilgan
samara bu ta'lim jarayonining barcha ishtirokchilarining “hamkorligi, salohiyati va
barcha resurslaridan foydalanish”ni tashkil etishdir.
Mavjud muammolarni bartaraf etish va ota-onalarni maktabgacha ta'lim
tashkilotini boshqarishda faol ishtirok etishga undash uchun quyidagi o'zaro
hamkorlik tamoyillariga rioya qilish kerak:
pedagoglar va ota-onalar o'rtasidagi do'stona muloqot uslubi;
o'zaro yordam va qo'llab-quvvatlash muhitini yaratish;
ota-onalar bilan ishlashga individual yondashuv;
muloqotni murabbiylik emas, balki hamkorlik shaklida qurish.
Oilalar va maktabgacha ta'lim tashkilotlarini yaqinlashtirish jarayonining
barcha ishtirokchilari uchun asosiy vazifasi turli xil shakllar va yoshdagi
auditoriyalarda ota-onalarning keng ko'lamli ta'limi bo'lishi kerak. Jamiyat va
davlatning birgalikdagi sa'y-harakatlari bilan kelajakdagi va amaldagi ota-onalar
o'zlarining psixologik, pedagogik, huquqiy bilimlarini to'ldirish, tajriba, ma'lumot
almashish, ta'lim tashkilotlari bilan o'zaro munosabatlarning yo'llari va usullari
to'g'risida bilish imkoniyatiga ega bo'lishlari uchun sharoit yaratish kerak.
Ota-onalarni tarbiyalashga, bolalar bog'chasi hayoti to'g'risida bilimlarini
oshirishga qaratilgan tadbirlarni o'tkazish kerak. Ota-onalar timsolida hamkorlarni
ko'rish muhimdir.
Boshqaruv organlari a’zolari uchun o‘z atrofida maslahatlashuvlar o‘tkazish,
kuzatuv kengashi yig‘ilishida nutq so‘zlash uchun ma’lumot to‘plash, tashkiliy
yordam ko‘rsatish uchun faol ota-onalar guruhini shakllantirish muhim ahamiyatga
ega.
Ta'lim
tarbiya
jarayonini
boshqarishda
jamoatchilik
ishtirokini
rivojlantirishning eng muhim natijasi ota-onalarni maktabgacha ta’lim tashkiloti
hayotiga jalb qilishdir. Ota-onalarni maktabgacha ta’lim tashkiloti hayotiga
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
205
ishtirok etishga jalb qilish bu ota-onalarni uning faoliyatida faolroq ishtirok etishga
undaydiga o’zaro hissiy aloqalaridir. Ota-onalarning ishtiroki qanchalik yuqori
bo'lsa, ular maktabgacha ta'lim tashkilotini boshqarishda shunchalik faol ishtirok
etadilar.
Adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasining 2019 yildagi «Maktabgacha ta’lim va tarbiya
to‘g‘risida»gi O‘RQ-595-son Qonuni
2.
O‘zbekiston Respublikasining 2020 yildagi «Ta’lim to‘g‘risida»gi O‘RQ-
637-son Qonuni
3.
Tasheva
N.
S.
MAKTABGACHA
TA'LIM
TASHKILOTINI
BOSHQARISHDA OTA-ONALARNING ISHTIROKI //Results of National
Scientific Research International Journal. – 2024. – Т. 3. – №. 1. – С. 177-182.
4.
Tasheva N. S. BOLANING IJTIMOIY RIVOJLANISHIDA OILA
INSTITUTINING AHAMIYATI //Analysis of world scientific views International
Scientific Journal. – 2023. – Т. 1. – №. 8. – С. 110-117.
5.
O‛zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta'lim tashkilotlari uchun Ilk qadam
Davlat o‛quv dasturi Toshkent 2022 yil
6.
O‛zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta'lim vazirligining 239 sonli
buyrug’i Maktabgacha ta’lim tashkilotining kuzatuv kengashi haqidagi namunaviy
nizomini tasdiqlash to’g’risida. 2018 yil
7.
A. Muxsieva. Oila pedagogikasi. Toshkent. 2016 yil.
8.
Лунгу,
Н.Е.
Взаимодействие
дошкольной
образовательной
организации и семьи: философия, педагогика, практика / Н.Е. Лунгу //
Детский сад от А до Я. – 2019.
9.
Salimovna T. N. The Role of the Family in the Upbringing of Preschool
Children //JournalNX. – Т. 7. – №. 12. – С. 323-326.
10.
Ташева
Н.
С.
ФОРМИРОВАНИЕ
У
ДОШКОЛЬНИКОВ
ПОЗНАВАТЕЛЬНОГО
ИНТЕРЕСА
ЧЕРЕЗ
ДВИГАТЕЛЬНУЮ
АКТИВНОСТЬ //Proceedings of International Conference on Modern Science and
Scientific Studies. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 296-300.
11.
Salimovna
T.
N.
SHAXSIY
XAVFSIZLIK
MADANIYATINI
TARBIYALASH–MADANIYATNING MUHIM TARKIBIY QISMI VA
SHAXSNING
SHAKLLANISHIDAGI
MUHIM
SOHASIDIR
//TADQIQOTLAR. UZ. – 2024. – Т. 32. – №. 1. – С. 188-191.
