https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
121
BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARDA PEDAGOGIK ETIKANI
SHAKLLANTIRISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Andijon davlat pedagogika instituti
Pedagogika yo’nalishi 1-kurs magistranti
Obidova Shohsanam Alisher qizi
Annotatsiya: Ushbu maqola kelajakdagi o'qituvchilarda pedagogik axloqni
rivojlantirishning o'ziga xos xususiyatlarini o'rganadi. Unda kasbiy o‘qitishda
axloqiy tamoyillarning o‘rni ko‘rib chiqiladi, axloqiy xulq-atvor, muloqot
ko‘nikmalari va kasbiy mas’uliyatning ahamiyati ta’kidlanadi. Tadqiqot ta'lim
dasturlari, amaliy mashg'ulotlar va psixologik yordam orqali pedagogik axloqni
tarbiyalashning samarali strategiyalarini ta'kidlaydi. Natijalar shuni ko'rsatadiki,
yaxshi rivojlangan axloqiy asos o'qitish samaradorligini va talabalarning
faolligini oshiradi.
Kalit so'zlar: Pedagogik odob, bo’lajak o’qituvchilar, kasbiy mas’uliyat,
axloqiy xulq-atvor, muloqot ko’nikmalari, o’qituvchilar malakasini oshirish,
axloqiy tarbiya.
Abstract: This article examines the specifics of developing pedagogical
ethics in future teachers. It examines the role of ethical principles in professional
teaching, emphasizing the importance of ethical behavior, communication skills,
and professional responsibility. The study highlights effective strategies for
cultivating pedagogical ethics through educational programs, practical exercises,
and psychological support. The results show that a well-developed ethical
foundation increases teaching effectiveness and student engagement.
Keywords: Pedagogical ethics, future teachers, professional responsibility,
ethical behavior, communication skills, teacher development, moral education.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
122
Аннотация: В статье рассматриваются особенности формирования
педагогической этики у будущих учителей. В нем рассматривается роль
этических принципов в профессиональном образовании, подчеркивается
важность этического поведения, навыков общения и профессиональной
ответственности. В исследовании рассматриваются эффективные
стратегии развития педагогической этики посредством образовательных
программ, практических занятий и психологической поддержки.
Результаты показывают, что хорошо разработанная этическая основа
повышает эффективность преподавания и вовлеченность студентов.
Ключевые слова: Педагогическая этика, будущие учителя,
профессиональная
ответственность,
этическое
поведение,
коммуникативные
навыки,
профессиональное
развитие
учителя,
нравственное воспитание.
Kirish.
Pedagogik etika bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy shaxsiyatini
shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. O‘qituvchi jamiyatda katta o‘ringa ega
bo‘lib, uning axloqiy va etik xulq-atvori o‘quvchilarning shaxsiy hamda akademik
rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Ta’lim jarayonida ijobiy muhit yaratish,
hurmatga asoslangan muloqotni shakllantirish va odillik tamoyillariga rioya qilish
pedagogik faoliyatning ajralmas qismi hisoblanadi.
Bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik etikani shakllantirish nazariy bilimlar
bilan amaliy tajribani uyg‘unlashtirishni talab etadi. Shuning uchun, o‘qituvchi
tayyorlash dasturlari axloqiy tamoyillar, kasbiy mas’uliyat hamda hissiy intellektni
rivojlantirishga qaratilishi lozim. Bundan tashqari, psixologik va pedagogik
qo‘llab-quvvatlash vositalari orqali bo‘lajak o‘qituvchilarni axloqiy dilemmani hal
qilishga o‘rgatish va ularda mustahkam axloqiy qadriyatlarni shakllantirish
mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
123
Ushbu
maqolada
bo‘lajak
o‘qituvchilarda
pedagogik
etikani
rivojlantirishning o‘ziga xos jihatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, samarali ta’lim
metodlari va strategiyalarini o‘rganish orqali kelajakdagi o‘qituvchilarning kasbiy
mahoratini oshirish va inklyuziv ta’lim muhitini yaratish imkoniyatlari muhokama
qilinadi.[1]
Adabiyotlar tahlili.
O‘qituvchining kasbiy tayyorgarligiga qo‘yiladigan
talablar Sharq mutafakkirlari – Ismoil al-Buxoriy, Yusuf Xos Hojib, Abu Nasr
Forobiy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Abdurahmon Jomiy, Alisher
Navoiy, Jaloliddin Davoniy, Abdulla Avloniy kabi buyuk allomalarning asarlarida
o‘z aksini topgan. Oliy ta’lim muassasalarida o‘qituvchilarni tayyorlash
muammolari mamlakatimiz va xorijiy mutaxassislarning ilmiy tadqiqotlarida keng
yoritilgan. Bo‘lajak o‘qituvchilar shaxsini shakllantirish, ularning o‘z-o‘zini
boshqarish qobiliyatini rivojlantirish, ijtimoiy faolligini oshirish va kasbiy
shakllanganlik darajasini aniqlash masalalari M.A.Abdullajonova, O.A.Abdulina,
A.A.Akbarov, X.A.Abduraxmanova, S.V.Safonova kabi olimlarning izlanishlarida
o‘rganilgan.[2]
O‘qituvchining kasbiy mahoratini tadqiq etgan pedagog olimlar –
H.Abdukarimov, N.Azizxo‘jayeva, A.Aliyev, Yu.A.Axrorov, A.A.Verbitskiy,
R.H.Jo‘rayev, B.R.Jo‘rayeva, J.G‘.Yo‘ldoshev, S.M.Markova, G.M.Maxmutova,
L.M.Mitina,
A.G.Morozov,
U.N.Nishonaliyev,
M.Ochilov,
B.Raximov,
N.Saidahmedov, V.A.Slastyonin, O‘.Tolipov, A.R.Xodjaboyev, A.A.Xoliqov,
N.Shodiyev,
O.Haydarova,
A.A.Hamidov,
F.R.Yuzlikayevlarning
ilmiy
izlanishlari
bo‘lajak
o‘qituvchilarning
pedagogik
mahorati,
ta’lim
texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari, talabalarning dunyoqarashini
shakllantirish, kasbiy va muloqot madaniyatini rivojlantirish usullari hamda
o‘qituvchilarni kasbiy tarbiyalash va tayyorlash muammolariga bag‘ishlangan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
124
Muhokama va natijalar. Bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik etikani
shakllantirish jarayoni ularning kasbiy tayyorgarligi bilan uzviy bog‘liq. Tadqiqot
natijalari shuni ko‘rsatadiki, pedagogik etikani rivojlantirishda quyidagi asosiy
omillar muhim rol o‘ynaydi:[3]
1.
Nazariy bilim va amaliy tajriba uyg‘unligi
– O‘qituvchi tayyorlash
jarayonida nazariy bilimlar amaliy mashg‘ulotlar bilan mustahkamlanishi zarur.
Pedagogik etika bo‘yicha maxsus trening va seminarlar o‘qituvchilarni real
vaziyatlarda to‘g‘ri qaror qabul qilishga o‘rgatadi.
2.
Kasbiy mas’uliyat va axloqiy qadriyatlar
– O‘qituvchilarning o‘z
kasbiy burchlariga mas’uliyat bilan yondashishi ta’lim jarayonining
samaradorligini oshiradi. Axloqiy qadriyatlarni shakllantirish uchun o‘qituvchilar
nafaqat nazariy bilim olishi, balki pedagogik faoliyatda axloqiy tamoyillarga amal
qilishni o‘rganishi kerak.
3.
Muloqot va ijtimoiy ko‘nikmalar
– Pedagogik etikaning muhim
jihatlaridan biri o‘qituvchilarning samarali muloqot qila olishidir. O‘qituvchi
o‘quvchilar, ota-onalar va hamkasblari bilan ochiq va hurmatga asoslangan
muloqot o‘rnatishi lozim. Bu esa ta’lim jarayonida ishonch va hamkorlik muhitini
yaratishga xizmat qiladi.
4.
Pedagogik etikani shakllantirishda psixologik qo‘llab-quvvatlash
– O‘qituvchilar duch keladigan axloqiy muammolarni samarali hal qilish uchun
ularni psixologik jihatdan tayyorlash muhimdir. Psixologik treninglar va
maslahatlar o‘qituvchilarga stressni boshqarish va etika bilan bog‘liq murakkab
vaziyatlarni hal qilishda yordam beradi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, pedagogik etikani shakllantirishga
yo‘naltirilgan maxsus dasturlar va metodik yondashuvlar o‘qituvchilarning kasbiy
rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Pedagogik etikaga ega bo‘lgan o‘qituvchilar
ta’lim jarayonida o‘quvchilar bilan samarali muloqot o‘rnatish, adolat va
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
125
mas’uliyat tamoyillariga rioya qilish hamda ijobiy psixologik muhit yaratish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar.[4]
Shunday qilib, pedagogik etikani shakllantirish o‘qituvchi tayyorlash
jarayonining ajralmas qismi bo‘lib, kelajak avlod ta’lim sifati va ta’lim tizimining
rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etadi.
Bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik etikani shakllantirish ularning
kelajakdagi kasbiy faoliyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari shuni
ko‘rsatdiki, pedagogik etika nafaqat nazariy bilimlar, balki amaliy ko‘nikmalar,
kasbiy mas’uliyat, samarali muloqot va psixologik tayyorgarlik bilan ham
chambarchas bog‘liq.[5]
Xulosa. Pedagogik etikani rivojlantirishning samarali usullaridan biri
maxsus o‘quv dasturlari, amaliy mashg‘ulotlar va psixologik qo‘llab-quvvatlash
tizimlaridan foydalanishdir. O‘qituvchilarni axloqiy tamoyillarga asoslangan holda
tarbiyalash ularning o‘quvchilar bilan ishlash jarayonida adolat, hurmat va
mas’uliyat tamoyillariga rioya qilishiga yordam beradi.
Shunday qilib, bo‘lajak o‘qituvchilar uchun pedagogik etikani shakllantirish
ta’lim jarayonining ajralmas qismi bo‘lib, ularning kelajakdagi professional
muvaffaqiyatlari va ta’lim sifati uchun muhim asos hisoblanadi. O‘qituvchi kasbiy
faoliyatida pedagogik etika va axloqiy tamoyillarga amal qilishi ta’lim tizimining
rivojlanishi va jamiyatda ijobiy o‘zgarishlarning sodir bo‘lishiga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyorlar:
1. Abdullajonova M.A., Abdulina O.A., Akbarov A.A., Abduraxmanova
X.A., Safonova S.V. Bo‘lajak o‘qituvchilar shaxsini shakllantirish va kasbiy
tayyorgarlik masalalari – Toshkent: Fan va texnologiya, 2020.
2. Abdukarimov H., Azizxo‘jayeva N., Aliyev A., Axrorov Yu.A.,
Verbitskiy A.A. Pedagogik mahorat va innovatsion texnologiyalar – Moskva:
Pedagogika, 2019.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
126
3. Jo‘rayev R.H., Jo‘rayeva B.R., Yo‘ldoshev J.G‘., Markova S.M.,
Maxmutova G.M. Ta’lim jarayonida pedagogik kompetensiya va kasbiy
rivojlanish – Samarqand: Zarafshon, 2021.
4. Bodalev A.A., Ivanova Ye.M., G‘oziyev E., Davletshin M.G. O‘qituvchi
shaxsining psixologik va psixofiziologik xususiyatlari – Toshkent: O‘zbekiston,
2018.
5. Adolf V., Zimnyaya I., Karabayeva A., Kuzmina N., Muslimov N.,
Sharipov Sh. Kasbiy kompetentlikni shakllantirish nazariyasi va amaliyoti –
Qozon: Universitet nashriyoti, 2020.
