https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
15
O'QUVCHI YOSHLAR O'RTASIDA SOG'LOM TURMUSH
TARZINI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK PSIXOLOGIK
ASOSLARI.
Shahrisabz Davlat Pedagogika Instituti
Pedagogika va psixologiya yo'nalishi 4-kurs talabalari
Rajabova Dilshoda Ziyodullo qizi
Haydarova Mahliyo Hazratovna
Igamberdiyeva Kamola Ochilovna
Annotatsiya: Ushbu maqolada bugungi kunda dolzarb mavzulardan biri
bo‘lgan maktab oʻquvchilarini ommaviy sportga qiziqtirish masalalari,
shuningdek bugungi kundagi maktab oʻquvchilarining jismoniy faolligi va
rivojlanishi pastligi muammo sifatida oʻrganilgan va tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: jismoniy tarbiya, sport, ommaviy sport, sog‘lom turmush tarzi,
jismoniy tarbiya me’yorlari
Bugungi kunda oʻquvchi-yoshlarda sog‘lom turmush tarzini shakllantirish
deganda har bir o‘quvchining kundalik hayotda salomatlik uchun foydali bo‘lgan
odatlarga o‘rgatish, zararli odatlardan tiyilishiga erishish, foydali va xavfsiz
turmush kechirish uchun zarur bilimlar bilan ta’minlash, oxir-oqibatda
o‘quvchilarning o‘zlashtirgan bunday bilimlarini uning kundalik odatiga
aylantirishga erishishni tushunmoq kerak, Har bir o‘quvchi tomonidan sog‘lom
turmush tarzining turli xil elementlarini shoshilmasdan, bosqichma-bosqich o‘zi
kundalik hayotiga kirita borishi, ularning sonini kun sayin oshirib borishi, turli-
tuman va ko‘p sonli sog‘lom yashash odatlaridan o‘zi uchun eng qulay,
salomatligiga mos shakllarini tanlay bilishi - sog‘lom turmush tarzini
shakllantirishning asosini tashkil qiladi. Sog‘lom turmush tarzini shakllantirish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
16
keng qamrovli tushuncha bo‘lganligi sababli so‘z faqat jismoniy salomatlikni
mustahkamlash va kasalliklarning oldini olish bilan chegaralanib qolmasdan, ayni
paytda o‘quvchining shaxsiy sifatlarini oshirishga, o‘z salomatligi uchun
qayg‘urishiga, irodali bo‘lishga salomatligini oliy qadriyat sifatida qadrlay bilish
hissini uyg‘otishga ham qaratilishi lozim.
Olimlar sog‘lom turmush tarzi sohasida o‘tkazgan tadqiqotlarni
umumlashtirib, o‘quvchi-yoshlarning salomatligi va sog‘lom turmush tarzini
shakllantirishning tibbiy jihatlarini shaxsiy gigiyena, jamoa salomatligini
muhofaza qilish, tashqi muhitni muhofaza qilish kabi uchta tizimga ajratadilar.
Salomatlik o‘quvchi-yoshlar tomonidan egallangan bosh ijtimoiy boylikdir.
Bu esa davlat tashkilotlari tomonidan, o‘quvchi yoshlar salomatligini yaratib,
dolzarb muammolardan biri sifatida sog‘lom turmush tarzini shakllantirishga olib
keladi. Oʻquvchilar hayotda oʻz oʻrinlarini endi topayotgan va rivojlanayotgan bir
paytda sog‘lom turmush tarzini shakllantirish muhim ahamiyatga ega hisoblanadi.
Chunki, yoshlik davrida orttirgan malakava ko‘nikmalar butun umrga asos boʻlib
xizmat qiladi.
Sog‘lom turmush tarzini shakllantirish oʻquvchi-yoshlarda turli xil
kasalliklarning kelib chiqishi va avj olishiga sabab bo‘ladigan xavfli omillarni
chetlab o‘tish va yengishga qaratilgan ijtimoiy va shaxsiy faolligi, amaliy harakat
shakli, usuli va turlari majmuasidan iborat bir qator chora-tadbirlar tizimidan iborat
bo‘lib, uning tub maqsadi aholining o‘rtacha umr ko‘rish muddatini uzaytirishga,
o‘quvchilarning mamlakat ishlab chiqarish jarayonida faol va samarali ishtirokini,
yagona ezgu maqsad - yurtimizning gullab-yashnashi, xalq farovonligi, uning
milliy daromadini o‘stirishga hissa qo‘shishini ta’minlashga qaratilgandir.
Sog‘lom turmush tarzini shakllantirish deganda avvalo kasallikning birlamchi
profilaktikasini tushunishimiz kerak. Salomatlik bu inson hayotida, ayniqsa,
yoshlik chog‘larida eng muhim ahamiyatga ega.Insonning salomatligi uning
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
17
kasbiy qobiliyatiga, ijodiy oʻsishiga katta ta’sir koʻrsatadi. Salomatlik inson
omilining tabiiy asoslariga ta’sir etishini qayd etish muhim ahamiyat kasb
etadi.Sog‘lom inson, salomatligi yomon insonga nisbatan og‘irroq ishni bajarish
va moddiy foyda keltirish imkoniyatiga ega hisoblanadi.
Jamiyatning zamonaviy tarbiya konsepsiyasi inson shaxsini, ya’ni yetuk
qo‘yilgan maqsadga erkin va o‘z kuchi bilan erisha oladigan yoshlarni
shakllantirishga asoslangandir. Bu bir tomondan, shaxsning har tomonlama
rivojlanishini, ikkinchi tomondan, uning butun rivojlanishi jarayonida ham ruhiy,
ham jismoniy, ham ma’naviy sog‘lom o‘sishini ta’minlashni o‘z ichiga oladi.
Inson hayoti va sog‘ligi eng katta ijtimoiy boylikdir. Bu esa oila, va inson
tarbiyasi bilan shug‘ullanuvchi tashkilotlar oldiga sog‘lom turmush tarzini
shakllantirish masalasini qo‘yadi. Millat sog‘ligi tabiiy ravishda, sog‘lom turmush
tarzi orqali ham hal etiladi.Inson hayoti tarzi tabiati bilan uyg‘unlikda kechadi.
Insonlar tomonidan sodir etilgan salbiy xatti-harakatlar natijasida tabiat
muvozanati ham buzilishi mumkin.
Buning oqibatida ushbu xatti - harakatlar inson salomatligiga salbiy ta’sir
ko‘rsatadi. Darhaqiqat, tabiat, shuningdek, atrof-muhit musaffoligiga erishish
kishilar o‘rtasida keng yoyiladigan va inson salomatligiga jiddiy xavf soladigan
kasalliklarning oldini olishga xizmat qiladi.Yuqumli kasalliklarning kelib
chiqishida asosiy manba bo‘luvchi omillar bu issiq va sovuq havo, ochlik, ruhiy
istirob, buzilgan taomni iste’mol qilish, tozalik va atrof-muhit ozodaligiga rioya
qilmaslik, turli zararli kemiruvchi va hashoratlarning ko‘payishi kabilar havoning
ifloslanishiga misol bo‘ladi.
Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish turli xil yo‘nalishlarda olib borilishi
kerak. Bu, bir tomondan, yoshlarga sog‘lom turmushga oid ma’lum bir tibbiy
bilimlarni berishga, ularga sog‘lom turmush tarzini rivojlantirishga qanday ta’sir
etish tasavvurlarning uyg‘onishiga qaratilgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, ta’lim -
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
18
tarbiyada qoidalariga amal qilish, o‘zini va yon atrofidagilarni sog‘lig‘ini saqlashni
kundalik odatga aylantirish ko‘nikmalarini shakllantirishga bog‘liqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Jamiyat Salomatligi va sog‘liqni saqlashni tashkil etish ilmiy-tadqiqot
institute Namangan viloyat hududiy bo‘linmasi Valeologiya va sog‘lom turmush
tarzini shakllantirish bo‘limi. www.shifokorvahayot.uz. -2021
2.
Dinimizda sog‘lom turmush tarziga e’tibor Fevral 23, 2021 26.02.2021 y.
3.
Белоножкина, О.В. Спортивно-оздоровительные мероприятия в
школе О.В. Белоножкина. - М.: Учитель, 2007.
4.
Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O‘quvchilarni tarbiyashda
ijtimoiy fanlarni o‘qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
5.
Khaydarov S,A. (2023). Using technologies in teaching social sciences.
GALAXY
INTERNATIONAL
INTERDISCIPLINARY
RESEARCH
JOURNAL
(GIIRJ), (pp. 305-309). 11(9).
6.
Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования:
проблема и решение, 1(1), 64-67. https://inlibrary.uz/index.php/digitalization-
moderneducation/article/view/24652
7.
Ҳайдаров,
С.
А. (2023).
ТАРИХ
ДАРСЛАРИДА
САНЪАТ
АСАРЛАРИДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental
renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
