https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
412
YURAK QON TOMIR TIZIMI KASALLIKLARIDA
REABILITATSIYANI OLIB BOORISH.
Tadjibayeva Dilfuza Maxmudjanovna
Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni Saqlash Vazirligi Oliy Taʼlim,Fan Va
Innovatsiyalar Vazirligi Namangan Viloyati Hududiy Boshqarmasi
2- Son Namangan Abu Ali Ibn Sino Nomidagi Jamoat Salomatligi
Texnikumi Hamshiralik ishi kafedrasi oʻqituvchisi
Annotatsiya: Mazkur maqolada yurak-qon tomir tizimi kasalliklarida
reabilitatsiya jarayoni, uning asosiy usullari va ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda
zamonaviy reabilitatsiya yondashuvlari, davolash-uslubiy strategiyalar va
ularning samaradorligi tahlil qilinadi. Shuningdek, bemorlarning hayot sifatini
oshirishda fizioterapiya, parhez va psixologik qo‘llab-quvvatlashning o‘rni
muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar: yurak-qon tomir kasalliklari, reabilitatsiya, fizioterapiya,
parhez, psixologik qo‘llab-quvvatlash, jismoniy faoliyat.
Yurak-qon tomir tizimi kasalliklari dunyo miqyosida o‘lim va
nogironlikning asosiy sabablaridan biridir. Zamonaviy tibbiyot yurak kasalliklarini
davolash bilan bir qatorda, ularning oldini olish va reabilitatsiya masalalariga ham
katta e’tibor qaratmoqda. Reabilitatsiya jarayoni bemorning sog‘lig‘ini tiklash,
kasallik qaytalanishining oldini olish va umr sifatini yaxshilashga qaratilgan.
Yurak-qon tomir tizimi kasalliklari (YQTTK) dunyo bo‘ylab kasallanish va
o‘lim holatlarining asosiy sabablaridan biri hisoblanadi. Bu kasalliklar orasida
ishemik yurak kasalligi, arterial gipertenziya, yurak yetishmovchiligi, miokard
infarkti va insult kabi patologiyalar yetakchi o‘rinda turadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
413
Reabilitatsiya yurak-qon tomir tizimi kasalliklaridan keyin bemorlarning
jismoniy, psixologik va ijtimoiy holatini yaxshilashga qaratilgan tadbirlar
majmuasini o‘z ichiga oladi. Bu jarayon uzoq muddatli bo‘lib, hayot sifatini
yaxshilash va kasallikning qaytalanishining oldini olishga yordam beradi.
Yurak-qon tomir tizimi kasalliklarida reabilitatsiyaning asosiy bosqichlari
Yurak kasalliklari bo‘yicha reabilitatsiya uch asosiy bosqichdan iborat
bo‘lib, har biri o‘ziga xos yondashuv va muolajalarni talab qiladi.
Stasionar (shifoxona) reabilitatsiya
Bu bosqich yurak-qon tomir kasalliklarining o‘tkir bosqichi (miokard
infarkti, insult, yurak yetishmovchiligi zo‘rayishi) davrida olib boriladi. Ushbu
bosqichda asosiy maqsad bemorning umumiy ahvolini barqarorlashtirish, hayotiy
muhim funksiyalarni tiklash va kelajakda reabilitatsiya jarayonini rejalashtirishdir.
Asosiy chora-tadbirlar:
- Yurak ishi va qon aylanishini normallashtirish uchun dorilarni belgilash
- Elektrokardiografiya (EKG), qon bosimi nazorati va laboratoriya tahlillari
- Boshlang‘ich jismoniy mashqlar (engil harakatlanish, nafas olish
mashqlari)
- Oziqlanish tavsiyalarini ishlab chiqish
- Bemorga psixologik yordam ko‘rsatish
Ambulator reabilitatsiya
Bemorga shifoxonadan chiqqandan keyin ambulator (poliklinika) sharoitida
kuzatuv va reabilitatsiya choralari davom ettiriladi. Ushbu bosqichda bemor yurak
va qon tomirlarining ish faoliyatini yaxshilashga, kasallikning qaytalanish xavfini
kamaytirishga qaratilgan dasturlarni bajaradi.
Asosiy yo‘nalishlar:
- Doimiy kardiolog nazorati
- Davolash-fizkultura mashqlari (yurish, yengil yugurish, velotrenajyor)
- Dori vositalarini uzluksiz qabul qilish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
414
- Stressni boshqarish va psixologik maslahatlar olish
- Oziqlanish tartibini o‘zgartirish (dietoterapiya)
Uy sharoitida reabilitatsiya
Bu bosqich uzoq muddatli reabilitatsiya davri bo‘lib, bemorning turmush
tarzini butunlay o‘zgartirish, yurak-qon tomir kasalliklari qaytalanishining oldini
olish va organizmning bardoshligini oshirishga qaratilgan.
Asosiy tadbirlar:
- Doimiy jismoniy faollik
- Tuz, yog‘ va shakarni cheklash orqali sog‘lom ovqatlanish
- Qon bosimi va yurak urish chastotasini nazorat qilish
- Chekish va alkogoldan butunlay voz kechish
- Muntazam shifokor ko‘rigidan o‘tish
Yurak-qon tomir tizimi kasalliklarida reabilitatsiyaning asosiy yo‘nalishlari
Reabilitatsiya kompleks yondashuvni talab qiladi. Quyidagi yo‘nalishlar
bemorlarning sog‘lig‘ini tiklash va yaxshilashda muhim o‘rin tutadi.
Jismoniy reabilitatsiya
Jismoniy mashqlar yurak mushaklarini mustahkamlash va qon aylanishini
yaxshilashga yordam beradi.
Muhim elementlari:
- Yurish (kuniga 30-40 daqiqa)
- Suzish
- Velotrenajyor yoki oddiy velosipedda yurish
- Engil kuch mashqlari
- Nafas olish mashqlari
Jismoniy mashqlar bemorning holatiga qarab mutaxassis tomonidan tavsiya
qilinishi kerak.
Dori vositalari bilan reabilitatsiya
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
415
Dori-darmonlar yurak faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va kasallikning oldini
olish uchun muhim hisoblanadi.
Asosiy dorilar:
- Beta-blokatorlar – yurak urish chastotasini kamaytirish
- Antikoagulyantlar – qon ivishini oldini olish
- Statinlar – xolesterinni pasaytirish
- Gipotonik dorilar – qon bosimini normallashtirish
- Diuretiklar – ortiqcha suyuqlikni chiqarish
Psixologik reabilitatsiya
Yurak kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarning aksariyatida depressiya,
xavotir va stress kuzatiladi. Bu holat yurak faoliyatiga salbiy ta’sir qiladi.
Muhim chora-tadbirlar:
- Psixoterapiya va maslahatlar
- Meditatsiya va nafas olish texnikalari
- Stressni boshqarish dasturlari
- Oilaviy qo‘llab-quvvatlash
Oziq-ovqat reabilitatsiyasi
Yurak sog‘ligini saqlashda to‘g‘ri ovqatlanish muhim rol o‘ynaydi.
Muhim tavsiyalar:
Yog‘siz va to‘g‘ri ovqatlanish (o‘simlik moylari, baliq, yong‘oq)
Meva va sabzavotlarni ko‘proq iste’mol qilish
Qizil go‘sht iste’molini kamaytirish
Tuz va shakarni kamaytirish
Ko‘p miqdorda suv ichish
Hayot tarzini o‘zgartirish
Yurak-qon tomir kasalliklari bilan og‘rigan bemorlar quyidagi odatlarni
hayot tarziga kiritishlari kerak:
- Chekish va alkogoldan voz kechish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
416
- Vaznni nazorat qilish
- Muntazam tibbiy ko‘rikdan o‘tish
- Tinch va sokin turmush tarzini shakllantirish
Yurak-qon tomir tizimi kasalliklari uchun reabilitatsiya kompleks
yondashuvni talab qiladi. Stasionar, ambulator va uy sharoitida reabilitatsiya orqali
bemorlarning sog‘lig‘ini tiklash va kasallikning oldini olish mumkin.
Reabilitatsiya davomida jismoniy faollik, dori vositalari, to‘g‘ri ovqatlanish,
psixologik qo‘llab-quvvatlash va zararli odatlardan voz kechish muhim ahamiyatga
ega. Bemorlar ushbu tavsiyalarga rioya qilsalar, sog‘lom hayot kechirish
imkoniyatlari oshadi.
Reabilitatsiya jarayonida individual yondashuv muhim ahamiyatga ega.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, har bir bemor uchun moslashtirilgan
reabilitatsiya rejasi qo‘llanilishi lozim. Shu bilan birga, jismoniy mashg‘ulotlar
darajasi, parhez tarkibi va psixologik qo‘llab-quvvatlash bemorning kasallik
darajasi va umumiy sog‘lig‘i hisobga olingan holda belgilanishi kerak.
Xulosa
Yurak-qon tomir tizimi kasalliklari bilan og‘rigan bemorlar uchun
reabilitatsiya dasturlarini keng joriy etish zarur. Quyidagi takliflar ilgari suriladi:
Reabilitatsiya markazlarining sonini oshirish;
Individual reabilitatsiya dasturlarini ishlab chiqish;
Jismoniy mashg‘ulotlar va parhez terapiyasini ommalashtirish;
Psixologik qo‘llab-quvvatlash xizmatlarini kengaytirish;
Yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish bo‘yicha keng targ‘ibot
ishlarini olib borish.
Ushbu tavsiyalarni amalga oshirish bemorlarning umr sifatini oshirishga va
yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olishga xizmat qiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
417
Adabiyotlar ro`yhat:
1. Беленкoв Ю.Н., Мaреев В.Ю., Aгеев Ф.Т. Ингибитoры
aнгиoтензинпреврaщaющегo ферментa в лечении сердечнo- сoсудистых
зaбoлевaний. М Инсaйт 2013;105.
2. Булычев A.Б. Выживaемoст и кaчествo жизни у бoлных, перенесших
инфaркт миoкaрдa: Дисс. д-рa мед. нaук. СПб 2010;279.
3. Крыжaнoвский В.A. Медикaментoзнaя (без трoмбoлитических
препaрaтoв) терaпия инфaрктa миoкaрдa: пoдхoды, oснoвaнные нa
дoкaзaтелствaх. Кaрдиoл 2011;8:75-86
4. ACC/AHA Guidelines for the Evalution and Management of Heart Failure
in the Adult. Circulation 2011;86:2996-3007.
