https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
351
TO‘QIMACHILIK, TRIKOTAJ, TIKUV BUYUMLARI, MO‘YNALI
TOVARLAR VA POYABZALNI SOTISH XUSUSIYATLARI
Muminov Azizbek Yakubalievich.
Farg‘ona imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun
ixtisoslashtirilgan maxsus tenikum o‘qituvchisi
Annotatsiya. To‘qimachilik tovarlari (gazlamalar va nogazlama materiallar
va ulardan tayyorlangan buyumlar), trikotaj buyumlar, tikuv tovarlari (kiyim-
kechak, ichki kiyimlar, bosh kiyimlar), mo‘ynadan tayyorlangan buyumlar va
poyabzal savdo zaliga qo‘yilgungacha savdo oldi tayyorgarligidan o‘tishi kerak.
Kalit so‘zlar: chakana savdo, O‘zbekiston Respublikasida chakana savdo
qoidalari, to‘qimachilik tovarlari, trikotaj buyumlar, tikuv tovarlari, mo‘ynadan
tayyorlangan buyumlar va poyabzal buyumlari
Mamlakatimizda chakana savdoning rivojlanishi bilan bir qatorda
xaridorlar tomonidan tovarlarning sifati va assortimentiga hamda ko‘rsatilayotgan
savdo xizmatlariga bo‘lgan talabining tobora ortib borish tendensiyasi
kuzatilmoqda. Bunday sharoitda xaridorlarga turli savdo qoidalari va
xususiyatlarini bilib olish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Bugungi kunda
bozorlarimizda sotilayotgan kundalik tovarlar ichida kiyim kechak mahsulotlari
alohida o`rin tutadi. To‘qimachilik, trikotaj, tikuv buyumlari, mo‘ynali tovarlar va
poyabzal mahsulotlari bilan savdo qilishda qanday savdo qoidalari va talablari
mavjudligini ko`rib chiqamiz.
O‘zbekiston Respublikasida chakana savdo qoidalarini hamda O‘zbekiston
Respublikasida umumiy ovqatlanish mahsulotlarini (xizmatlarini) ishlab chiqarish
va sotish qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida 2003-yil 13-fevral, 75-son O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Qarori e`lon qilingan va hozirga qadar bir
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
352
necha to`ldirishlar va tuzatishlar bilan amalda qo`llanilmoqda. Unga ko`ra,
quyidagilar O‘zbekiston Respublikasi hududida chakana savdo bilan shug‘ullanish
huquqiga egadirlar:
1.
Yuridik shaxslar;
2.
Qonun hujjatlariga muvofiq, yuridik shaxs bo‘lmasdan tadbirkorlik faoliyati
bilan shug‘ullanuvchi jismoniy shaxslar.
Xo`sh, chakana savdo o‘zi nima? Chakana savdo — savdo sohasida yakuniy
iste’mol uchun undan tijorat maqsadlarida foydalanish huquqisiz aholiga tovarlarni
donalab yoki ko‘p bo‘lmagan miqdorlarda (sonda) naqd pulga yoki bank plastik
kartalari (korporativ bank kartasi bundan mustasno) yoxud kontaktsiz onlayn to‘lov
tizimlari orqali sotishni nazarda tutuvchi faoliyatni amalga oshirishdir.
Sotish uchun tavsiya qilinayotgan tovarlar assortimenti, ko‘rsatilayotgan
xizmatlar turlari, shuningdek xizmat ko‘rsatish shakli sotuvchining ixtisosi va u o‘z
faoliyatini ixtisoslashtirishiga muvofiq sotuvchi tomonidan mustaqil belgilanadi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan chakana savdo
shoxobchasida bo‘lishi shart bo‘lgan asosiy oziq-ovqat va nooziq-ovqat tovarlari
ro‘yxati belgilanishi mumkin, bunday chakana savdo tarmog‘ining joylashishi
respublika tumanlari va shaharlari hokimliklari tomonidan tasdiqlanadi.
To‘qimachilik tovarlari (gazlamalar va nogazlama materiallar va ulardan
tayyorlangan buyumlar), trikotaj buyumlar, tikuv tovarlari (kiyim-kechak, ichki
kiyimlar, bosh kiyimlar), mo‘ynadan tayyorlangan buyumlar va poyabzal savdo
zaliga qo‘yilgungacha savdo oldi tayyorgarligidan o‘tishi kerak. Savdo oldi
tayyorgarligi quyidagilarni o‘z ichiga oladi: tovarni o‘rovdan olish, sortlarga
ajratish va ko‘zdan kechirish; tovarning sifatini (tashqi belgilariga ko‘ra) hamda
tovar va uni tayyorlovchi to‘g‘risida zarur ma’lumotlar borligini tekshirish; zarurat
bo‘lganda buyumlarni tozalash va dazmollash hamda mayda tuzatish.
Sotuvga tavsiya etilayotgan tovarlar turlari, modellari, o‘lchamlari, bo‘yiga
ko‘ra guruhlarga ajratilishi va savdo zaliga qo‘yilishi kerak. Savdo xususiyatlarini
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
353
hisobga olgan holda savdo zalida xaridorga tanlash va o‘ziga kerakli tovarni xarid
qilish imkonini beruvchi sotish uchun tavsiya qilinayotgan tovarlarning namunalari
qo‘yilishi kerak.
Erkaklar, ayollar va bolalarga mo‘ljallangan trikotaj, tikuv buyumlari,
mo‘ynali tovarlar va poyabzal savdo zalida alohida joylashtirilishi kerak.
Gazlamalar turlariga va ular tayyorlangan tolaning xiliga ko‘ra, mo‘ynali
tovarlar mo‘ynaning turiga ko‘ra guruhlarga ajratiladi.
Gazlamaning har bir namunasiga shuningdek u tayyorlangan tolaning foiz
miqdori to‘g‘risidagi, mo‘ynadan yasalgan buyumlarga esa mo‘ynaning turi
to‘g‘risidagi ma’lumotlar ilova qilinishi kerak.
Tovarlar o‘z nomi, artikuli, narxi, o‘lchami (kiyim-kechak, ichki kiyimlar
va boshqa tikuv buyumlari, poyabzal, bosh kiyimlar uchun) va bo‘yi (kiyim-kechak
va ichki kiyimlar uchun) ko‘rsatilgan holda yorliqlarga ega bo‘lishi kerak.
Sotuvchi xaridorga tikuv, ustki trikotaj buyumlar, bosh kiyimlar, mo‘ynali
tovarlar va poyabzalni kiyib ko‘rish uchun sharoitlar yaratishi kerak. Ushbu
maqsadda savdo zallari banketka yoki skameykalar, qo‘ygichlar o‘rnatilgan, kiyim
kiyib ko‘riladigan oynali xonalar bilan jihozlanishi kerak.
Xaridorga sotishda jun gazlamalar, vatin va boshqa og‘ir, hajmli
gazlamalarni kiyib ko‘rish peshtaxta (stol) erkin holatda yig‘ilmasdan turgan
gazlamaga qattiq standart metrni qo‘yish yo‘li bilan amalga oshiriladi. Nozik va
yengil gazlamalar xontaxtadan gazlamani metrga tortmasdan erkin qo‘yish yo‘li
bilan qattiq standart metrda o‘lchanadi. Gazlamaning barcha turlarini o‘lchash, jun
gazlamalar va trikotaj polotnolardan tashqari, shuningdek bir tomoniga tamg‘ali
metall o‘lchov lentasi montaj qilingan peshtaxta (stol)ga gazlamani qo‘yish yo‘li
bilan ham amalga oshirilishi mumkin.
Xaridga qirqilgan gazlamani qo‘shish, shuningdek gazlamani, agar bezagi
buzilgan bo‘lsa va tamg‘a teskari tomonga qo‘yilmagan bo‘lsa, parchalarini fabrika
yorlig‘i va tamg‘a (xazli uchlar) bilan sotish taqiqlanadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
354
Sotuvni amalga oshirayotgan shaxs gazlama, kiyim-kechak, mo‘ynali
tovarlar va poyabzalni sotishda xaridorning ishtirokida tovarning sifatini (sirtdan
ko‘zdan kechirish yo‘li bilan), o‘lcham (soni)ning aniqligini, xarid qiymati to‘g‘ri
hisoblab chiqilganligini tekshiradi.
Gazlama, kiyim-kechak, mo‘ynali tovarlar va poyabzal xaridorga
o‘ralganligi uchun qo‘shimcha haq undirilmasdan o‘ralgan holda beriladi (alohida
polimer plyonkali paketlarga o‘rash (joylash) bundan mustasno).
Tovar bilan birgalikda xaridorga tovar cheki beriladi, unda tovar va
sotuvchining nomi, sotilgan sana, tovarning artikuli, sorti va narxi ko‘rsatiladi,
shuningdek sotuvni bevosita amalga oshirilgan shaxsning imzosi qo‘yiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. SHavkat Mirziyoev “Xalqimizning roziligi bizning faoliyatimizga berilgan eng
oliy baxodir” Toshkent – “O’zbekiston”-2020.
2. “O’zbekiston Respublikasida chakana savdo qoidalarini hamda O’zbekiston
Respublikasida umumiy ovqatlanish mahsulotlarini (xizmatlarini) ishlab chiqarish
va sotish qoidalarini tasdiqlash to’g’risida” 2003 yil 13 fevral, 75-son O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori
3. X.T.Muxiddinov. “Tovarshunoslik” KXK uchun o’quv qo’llanma. Toshkent.
“Iqtisod-moliya”. 2010 yil.
4. Akramovna, G. L., Doniyorovich, M. F., Xaliqjonovna, E. O., Yuldashevna, M.
D., & Mamasaitovich, Q. M. (2020). The effect of the use of organic fertilizers,
sowing legumes on the winter wheat yield and quality. Plant Cell Biotechnology
and Molecular Biology, 21(42), 73-79.
5. Dilafruz, M., & Lazizakhon, G. (2017). Seasonal dynamics of the amount of
ammonifying bacteria in the soils of Djizzak steppe. Austrian Journal of Technical
and Natural Sciences, (11-12), 3-8.
6. Гафурова, Л. А., Каримов, А., Махкамова, Д. Ю., & Аблакулов, М. (2016).
Актиномицеты в засоленных орошаемых сероземно-луговых почвах
Сырдарьинского вилоята (ф/х Галаба баяутского тумана). In АГРАРНАЯ
НАУКА-СЕЛЬСКОМУ ХОЗЯЙСТВУ (pp. 66-68).
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
355
7. Makhkamova, D. Y. (2021). Seasonal variation of ammonifier bacteria in heavy
meliorated soils. International scientific and technical journal INNOVATION
TECHNICALAND TECHNOLOGY, 2(1), 2181-1067.
8. Makhkamova, D., Nabiyeva, G., Abdushukurova, Z., Iskhakova, S., &
Abdujabbarovna, A. (2023). Climate conditions, hydrogeology and meliorative
conditions of serozem-grass soils of mirzaabad district, sirdaryo region. In E3S
Web
of
Conferences
(Vol.
413,
p.
03033).
EDP
Sciences.
9. Abdullayeva, X. B. Q., Maxkamova, D. Y., & Isxoqova, S. M. (2021). Buxoro
viloyati sug'oriladigan o'tloqi allyuvial tuproqlarining umumiy fizik xossalari.
Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 1(11),
487-495.
10. Махкамова, Д. Ю. (2017). Актиномицеты в гипсоносных почвах
Джизакской степи. In ЛОМОНОСОВ-2017 (pp. 33-34).
11. Sattarov, D., Mahammadiev, S., & Makhkamova, D. (2023). Changes of
Nutritive Elements in Soils That Medium-Supplied With Phosphorus, Depending
on Fertilizers Used in Cotton Agrocenosis. In BIO Web of Conferences (Vol. 78,
p. 02012). EDP Sciences.
12. Yunus, K., Zafarjon, J., Samad, M., Dilafruz, M., Damir, T., & Razzak, O.
(2021). Green Manure Crops Effects On Cotton Growth, Development And
Productivity At Different Terms. European Journal of Molecular and Clinical
Medicine, 8(2), 235-247.
13. Махкамова, Д. Ю., & Абдужалилова, О. Х. (2021). Чўл худуди
тупроқларнинг шўрланиши, сизот сувлари ва сифат таркиби. Хоразм маъмун
академияси Ахборотномаси.–Хива,–2021, 5.
14. Saidjon, S., Munojat, E., Zamira, A., Olimaxon, E., Dilafruz, M., & Nigora, T.
(2020). Degree of humification of cotton, alfalfa and ephemers organs, their effect
on the content and composition of soil organic matter. The land, 13, 15.
15. Makhkamova, D. Y., Ergasheva, O. K., & Igamberdieva, D. A. (2019).
INFLUENCE OF AUTUMN CHICKEN (CICER ARIETINUM) ON NITROGEN
BACTERIA IN OLD IRRIGATED LIGHT SIEROZEM SOILS. Scientific
Bulletin of Namangan State University, 1(7), 88-91.
