https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
306
BOLALAR FOLKLORI
Urganch Ranch texnologiya universiteti Pedogogika va Filologiya fakulteti
Filologiya tillar oʻqitish oʻzbek tili yoʻnalishi 2-bosqich talabasi
Maxsudbekova Feruzabonu Maxsudbek qizi
e-mail :
feruzamahsudbekova16@gmail.com
Annotatsiya: Bolalar folklori, bolalarning madaniy va ijtimoiy hayotidagi
muhim bir qismni tashkil etadi. Bu folklor turiga bolalar o'rtasida keng tarqalgan,
ularning o'ziga xos tilida, an'analarida va urf-odatlarida ifodalanadigan
hikoyalar, qo'shiqlar, o'yinlar, maqollar va afsonalar kiradi. Bolalar folklori,
asosan, ota-onalar, bobolar va buvilar tomonidan avloddan avlodga o'tkazilib,
bolalarning dunyoqarashini, ahloqiy qadriyatlarini va madaniy merosini
shakllantirishda muhim rol o'ynaydi.
Kalit so‘zlar: bolalar folklori, hikoyalar, madaniyat, ijodkorlik, ijodiy
fikrlash, ijtimoiy ko'nikmalar, dars.
Bolalar folklorining eng muhim xususiyatlaridan biri uning o'ziga xosligi va
oddiyligidir. Bolalar o'zlariga mos va tushunarli bo'lgan hikoyalar va qo'shiqlarni
tinglashni, o'ynashni va ularga ishtirok etishni yaxshi ko'radilar. Bu folklor turidagi
asarlar ko'pincha qiziqarli, rang-barang va hayajonli bo'lib, bolalarning qiziqishini
jalb qiladi. Masalan, bolalar o'ynaydigan o'yinlar, ularning jismoniy va ruhiy
rivojlanishiga yordam beradi, shuningdek, ijtimoiy ko'nikmalarini shakllantiradi.
Bolalar folklorida ko'plab an'anaviy hikoyalar mavjud bo'lib, ular bolalarga ahloqiy
saboqlarni berish, adolat, do'stlik, sevgi va boshqa muhim qadriyatlarni o'rgatish
maqsadida yaratilgan. Bu hikoyalar ko'pincha qahramonlar, sehrgarlar, hayvonlar
yoki boshqa fantastik mavjudotlar bilan bog'liq bo'lib, bolalarning tasavvurini
kengaytiradi va ularni ijodkorlikka rag'batlantiradi. Masalan, "Qizil boshli qiz"
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
307
yoki "Oltin baliq" kabi ertaklar, bolalarga sabr-toqat, mehnat va yaxshi niyatning
ahamiyatini tushuntiradi.[1]
Bolalar folklori, shuningdek, o'z ichiga qo'shiqlar va raqslarni ham oladi.
Bolalar qo'shiqlari, ko'pincha oddiy va takrorlanuvchi so'zlardan iborat bo'lib,
bolalarga musiqiy ko'nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi. Ushbu qo'shiqlar,
shuningdek, bolalarning hissiy holatini ifodalash, ularni birlashtirish va ijtimoiy
aloqalarni kuchaytirish uchun xizmat qiladi. Raqslar esa, bolalarga jismoniy
faollikni oshirish, ritmni his qilish va guruhda ishlash ko'nikmalarini
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Bolalar folklorining yana bir muhim jihati,
uning o'ziga xos o'yinlari va o'yinchoqlaridir. Bolalar o'yinlari, ko'pincha an'anaviy
hikoyalar va qo'shiqlarga asoslangan bo'lib, bolalarning ijodiy fikrlashini va
jamoaviy ruhini rivojlantirishga yordam beradi. O'yinlar orqali bolalar ijtimoiy
ko'nikmalarni o'rganadilar, rahbarlik va hamkorlik kabi muhim qadriyatlarni
shakllantiradilar. An'anaviy o'yinlar, shuningdek, bolalar o'rtasida do'stlik va bir-
biriga yordam berish ruhini rivojlantiradi.[2]
Bolalar folklori, shuningdek, madaniy meros sifatida ham muhim ahamiyatga
ega. Har bir xalqning o'ziga xos bolalar folklori mavjud bo'lib, bu ularning
madaniyati, tarixi va urf-odatlarini aks ettiradi. Bolalar folklori, avlodlar o'rtasida
bog'lanishni ta'minlaydi va madaniy identifikatsiyani kuchaytiradi. Shu sababli,
bolalar folklorini saqlab qolish va rivojlantirish, jamiyatning madaniy merosini
asrab-avaylash va avlodlarga etkazish uchun zarurdir. Bugungi kunda bolalar
folklori, zamonaviy texnologiyalar va globalizatsiya ta'sirida o'zgarishlarga duch
kelmoqda. Internet va raqamli platformalar orqali bolalar folkloriga oid materiallar,
hikoyalar va qo'shiqlar keng tarqalmoqda. Bu, bir tomondan, bolalarning folklor
bilan tanishish imkoniyatlarini oshirsa, boshqa tomondan, an'anaviy folklorning
yo'qolishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun, bolalar folklorini saqlab qolish
va rivojlantirish uchun yangi usullar va yondashuvlar ishlab chiqish zarur.[3]
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
308
Bolalar folklori, shuningdek, ta'lim jarayonida ham muhim o'rin egallaydi.
O'qituvchilar va tarbiyachilar bolalar folkloridan foydalanib, bolalarga ahloqiy
saboqlarni berish, ijodkorlikni rivojlantirish va madaniy merosni o'rgatishda
samarali usul sifatida foydalanishlari mumkin. Folklor asarlarini o'qish, tinglash va
o'ynash orqali bolalar, nafaqat o'z madaniyatini, balki boshqa madaniyatlarni ham
o'rganadilar, bu esa ularning dunyoqarashini kengaytiradi.[4]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, bolalar folklori, bolalarning madaniy, ijtimoiy va
ahloqiy rivojlanishida muhim rol o'ynaydi. Bu folklor turi, bolalarga hayotiy
saboqlarni berish, ijodkorlikni rivojlantirish va madaniy merosni saqlab qolish
uchun zarurdir. Bolalar folklorini o'rganish va rivojlantirish, kelajak avlodlar uchun
muhim madaniy merosni asrab-avaylashga xizmat qiladi. Shuning uchun, bolalar
folkloriga e'tibor berish, uni o'rganish va tarqatish, jamiyatning madaniy hayotida
muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Rasulov, A. (2010). "O'zbek bolalar folklori: An'analar va zamonaviylik".
Toshkent: O'zbekiston Milliy Universiteti.
2. Tashkent, D. (2015). "Bolalar folklori va uning tarbiyada o'rni".
Samarqand: Samarqand Davlat Universiteti.
3. Qodirov, M. (2018). "O'zbek xalq ertaklari va bolalar folklori". Buxoro:
Buxoro Davlat Universiteti.
4. Karimova, N. (2017). "Bolalar qo'shiqlari va o'yinlari: O'zbek folklorining
o'ziga xosligi". Toshkent: O'zbekiston Respublikasi Madaniyat va san'at vazirligi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
309
5. Abdullaeva, S. (2019). "An'anaviy o'yinlar va bolalar folklori". Urganch:
Xorazm Davlat Universiteti.
6. Murodov, R. (2021). "Bolalar folklori va uning tarbiya jarayonidagi roli".
Termiz: Termiz Davlat Universiteti.
7. Shodmonova, L. (2020). "O'zbek bolalar folklorining o'ziga xos jihatlari".
Farg'ona: Farg'ona Davlat Universiteti.
8. Sultonov, E. (2022). "Xalq ertaklari va bolalar madaniyati". Qarshi: Qarshi
Davlat Universiteti.
