https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
253
OSHQOZON OSTI BEZINING O‘TKIR YALIG‘LANISHI
Muallif: Rajabova Soliha Roziqovna
Osiyo Xalqaro Universiteti, 11-DAV-22 guruh
Tayanch o‘qituvchi: Ergashov Bexruz Komilovich
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada oshqozon osti bezining o‘tkir
yallig‘lanishi (o‘tkir pankreatit) kasalligining kelib chiqish sabablari, rivojlanish
mexanizmi, asosiy klinik belgilari, diagnostikasi va davolash usullari haqida
ma’lumot beriladi. Pankreatit oshqozon osti bezining to‘satdan yallig‘lanishi bilan
tavsiflanib, qorin sohasida kuchli og‘riq, ovqat hazm qilish tizimining buzilishi va
organizmning umumiy intoksikatsiyasi bilan namoyon bo‘ladi. Maqolada
kasallikning oldini olish va sog‘lom turmush tarzini shakllantirish muhimligi ham
yoritilgan.
KALIT SO‘ZLAR: Oshqozon osti bezi, o‘tkir pankreatit, yallig‘lanish, ovqat
hazm qilish tizimi, fermentlar, qorin og‘rig‘i, ichak disfunktsiyasi, tashxis,
davolash.
KIRISH
Oshqozon osti bezi inson organizmida muhim ahamiyat kasb etuvchi organ
bo‘lib, u ovqat hazm qilish tizimida faol ishtirok etadi va gormonlar ishlab
chiqarish orqali organizm metabolizmini tartibga soladi. Shu sababli, uning har
qanday patologiyasi butun organizmga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
O‘tkir pankreatit oshqozon osti bezining kutilmaganda rivojlanuvchi
yallig‘lanishidir. Ushbu kasallikning og‘ir shakllari jiddiy asoratlarga olib kelishi
va hatto hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin. Hozirgi kunda noto‘g‘ri ovqatlanish,
spirtli ichimliklarni haddan tashqari iste’mol qilish, ortiqcha yog‘li ovqatlar va dori
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
254
vositalarining nazoratsiz qabul qilinishi pankreatitning rivojlanishiga olib keluvchi
asosiy omillardan hisoblanadi.
Maqolada o‘tkir pankreatitning sabablari, belgilari, diagnostika usullari va
davolash choralari haqida batafsil ma’lumot beriladi.
ASOSIY QISM
1.
OSHQOZON OSTI BEZINING O‘TKIR YALIG‘LANISHI:
SABABLARI VA RIVOJLANISH MEXANIZMI
O‘tkir pankreatitning kelib chiqishiga turli omillar sabab bo‘lishi mumkin:
Alkogol va yog‘li ovqatlar – haddan tashqari spirtli ichimlik iste’mol qilish va
yog‘li taomlar pankreatit rivojlanishining eng keng tarqalgan sabablaridandir.
O‘t tosh kasalligi – o‘t pufagidagi toshlar oshqozon osti bezi yo‘llarini
berkitib, o‘z fermentlarini hazm qilish jarayoniga olib kelishi mumkin.
Dorilarning nojo‘ya ta’siri – ayrim dori vositalari (diuretiklar,
kortikosteroidlar, antibiotiklar) oshqozon osti beziga zarar yetkazishi mumkin.
Travmalar va operatsiyalar – qorin sohasiga qilingan jarrohlik aralashuvlari
va shikastlanishlar pankreatit rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Virusli va bakterial infektsiyalar – ayrim infeksiyalar (masalan, gepatit yoki
parotit) oshqozon osti bezining yallig‘lanishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Pankreatit rivojlanish mexanizmi quyidagicha sodir bo‘ladi: oshqozon osti
bezi tomonidan ishlab chiqariladigan fermentlar me’da-ichak tizimiga chiqib ketish
o‘rniga bevosita bezning o‘zida faollashadi. Natijada, oshqozon osti bezi o‘zining
o‘zini hazm qilish jarayoniga duch keladi va yallig‘lanish yuzaga keladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
255
2. KLINIK BELGILAR VA KASALLIKNING KECHISHI
O‘tkir pankreatit quyidagi klinik belgilar bilan namoyon bo‘ladi:
Kuchli qorin og‘rig‘i – odatda kindik atrofida yoki chap qovurg‘a ostida
paydo bo‘ladi va orqaga tarqalishi mumkin.
Ko‘ngil aynishi va qayt qilish – ovqat hazm qilish tizimining buzilishi
natijasida kuzatiladi.
Isitma va holsizlik – organizmning umumiy intoksikatsiyasi tufayli.
Ichak faoliyatining buzilishi – ich qotishi yoki diareya.
Teri rangi o‘zgarishi – og‘ir holatlarda teri oqarishi yoki ko‘karishi kuzatiladi.
O‘tkir pankreatitning yengil shakllari qisqa muddatli davolash bilan tuzalishi
mumkin, ammo og‘ir holatlar reanimatsion yordamni talab etadi.
3. DIAGNOSTIKA USULLARI
O‘tkir pankreatitni aniqlash uchun quyidagi tekshiruvlar o‘tkaziladi:
Qon tahlili – qon tarkibidagi fermentlar (amilaza, lipaza) miqdori oshganligi
aniqlanadi.
Ultratovush tekshiruvi (UZI) – oshqozon osti bezining yallig‘lanish darajasi
baholanadi.
Kompyuter tomografiyasi (KT) – oshqozon osti bezining aniq tasvirini olish
va nekroz sohalarini aniqlash uchun. Magnit-rezonans tomografiya (MRT) –
bezning aniq tuzilishini ko‘rish va patologik o‘zgarishlarni aniqlash uchun
qo‘llaniladi.
4. DAVOLASH USULLARI
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
256
O‘tkir pankreatitni davolash quyidagi yo‘nalishlarda amalga oshiriladi:
Parhez va suyuqlik terapiyasi – bemor dastlab bir necha kun davomida
ovqatlanishdan saqlanib, faqat suyuqlik ichishi kerak.
Og‘riq qoldiruvchi va yallig‘lanishga qarshi dorilar – bemorning umumiy
ahvolini yaxshilash uchun qo‘llaniladi.
Ferment terapiyasi – ovqat hazm qilish jarayonini normallashtirish uchun.
Jarrohlik aralashuvi – agar pankreatit nekroz yoki infeksiya bilan asoratlansa,
operatsiya talab qilinishi mumkin.
Kasallikning oldini olish uchun spirtli ichimliklarni cheklash, yog‘li
ovqatlardan tiyilish, sog‘lom ovqatlanish va jismoniy faollikni saqlash muhimdir.
XULOSA
Oshqozon osti bezining o‘tkir yallig‘lanishi jiddiy kasallik bo‘lib, o‘z vaqtida
tashxis qo‘yish va davolash amalga oshirilmasa, xavfli asoratlarga olib kelishi
mumkin. Ushbu kasallikning asosiy sabablari noto‘g‘ri ovqatlanish, spirtli
ichimliklarni haddan tashqari iste’mol qilish va o‘t pufagi kasalliklari bilan bog‘liq.
O‘tkir pankreatitning oldini olish uchun sog‘lom turmush tarziga rioya qilish,
ovqatlanish tartibiga e’tibor berish va shifokor maslahatiga amal qilish zarur.
Vaqtida tashxis qo‘yish va to‘g‘ri davolash kasallik oqibatlarini kamaytirishga
yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Banks, P. A., & Freeman, M. L. (2023). Practice Guidelines for Acute Pancreatitis.
American Gastroenterological Association (2022). Acute Pancreatitis: Diagnosis
and Management.
WHO Report on Digestive Diseases (2023).
