https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
235
SUN’IY INTELLEKT VA UNING BOZORI
Axrorov Elyorjon Baxtiyor oʻgʻli
Oʻzbekiston Milliy universiteti Jizzax filiali
Annotatsiya: Maqolada sun’iy intellekt texnologiyalari va uning bozori
tahlil qilinadi. Jahon va O‘zbekiston bozorlaridagi SI rivojlanish tendensiyalari,
imkoniyatlari hamda muammolari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, sun’iy
intellektning iqtisodiyotga va jamiyatga ta’siri yoritiladi.
Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, mashinali o‘rganish, raqamli texnologiyalar,
iqtisodiyot,
SI
bozori,
innovatsiya,
O‘zbekiston
AKT
rivojlanishi,
avtomatlashtirish, neyron tarmoqlar.
Kirish
Bugungi kunda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari jadal rivojlanib, turli
sohalarga chuqur kirib bormoqda. U inson faoliyatining ko‘plab jabhalarini
avtomatlashtirish, samaradorlikni oshirish va innovatsiyalarni rivojlantirishga
xizmat qilmoqda. Sun’iy intellekt algoritmlari yordamida axborotni qayta ishlash,
tahlil qilish, bashorat qilish va mustaqil qaror qabul qilish imkoniyati yaratilmoqda.
Sun’iy intellektning rivojlanishi nafaqat ilm-fan va texnologiyalar sohasida,
balki iqtisodiyot, sog‘liqni saqlash, ta’lim, moliya, ishlab chiqarish, transport va
boshqa ko‘plab tarmoqlarda inqilobiy o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Ayniqsa,
SI bozori jahon miqyosida tobora kengayib, kompaniyalar va davlatlar ushbu
texnologiyalarga katta sarmoya kiritmoqda.
Mazkur maqolada sun’iy intellekt tushunchasi, uning rivojlanish bosqichlari,
jahon va O‘zbekiston bozoridagi istiqbollari hamda ushbu texnologiyaning
imkoniyatlari va muammolari tahlil qilinadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
236
Asosiy qism
Sun’iy intellekt tushunchasi va uning asosiy yo‘nalishlari
Sun’iy intellekt – bu kompyuter tizimlariga inson aql-idroki bilan bog‘liq
vazifalarni bajara olish qobiliyatini beruvchi texnologiyalar majmuasi hisoblanadi.
U quyidagi asosiy yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
Mashinali o‘rganish (Machine Learning) – Algoritmlar ma’lumotlar asosida
mustaqil ravishda o‘rganishi va takomillashishi mumkin bo‘lgan texnologiya.
Chuqur o‘rganish (Deep Learning) – Neyron tarmoqlar orqali ma’lumotlarni
tahlil qilish va murakkab vazifalarni bajarish usuli.
Tabiiy tilni qayta ishlash (Natural Language Processing, NLP) – Inson
nutqini tushunish, tarjima qilish va nutq ishlab chiqish imkoniyatini ta’minlovchi
texnologiyalar.
Kompyuter ko‘rish (Computer Vision) – Rasm va video materiallarni tahlil
qilish va ob’ektlarni aniqlash texnologiyasi.
Avtomatlashtirilgan qaror qabul qilish – Sun’iy intellektning turli
ma’lumotlarga asoslangan holda tahlil va prognoz qilish orqali qaror qabul qilish
qobiliyati.
Sun’iy intellekt bozori va uning jahon miqyosidagi rivojlanishi
So‘nggi yillarda sun’iy intellekt texnologiyalariga bo‘lgan talab jahon
miqyosida keskin ortmoqda. Quyidagi omillar ushbu bozorning jadal rivojlanishiga
sabab bo‘lmoqda:
Texnologik taraqqiyot – Protsessorlarning quvvatining oshishi va katta
hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash imkoniyatlarining kengayishi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
237
Kompaniyalarning SI’ga sarmoya kiritishi – Amazon, Google, Microsoft,
Tesla kabi yirik kompaniyalar SI texnologiyalarini ishlab chiqishga milliardlab
dollar mablag‘ yo‘naltirmoqda.
Sun’iy intellektning qo‘llanilish sohasi kengayishi – SI bugungi kunda
avtomatlashtirilgan transport vositalaridan tortib, tibbiyot va moliya sohalarigacha
keng qo‘llanilmoqda.
Tadqiqotlarga ko‘ra, SI bozorining qiymati 2030 yilga borib trillionlab
dollarga yetishi prognoz qilinmoqda. Bu esa mazkur texnologiyalarning tobora
muhim strategik ahamiyat kasb etayotganini ko‘rsatadi.
O‘zbekistonda sun’iy intellekt bozorining rivojlanish istiqbollari
O‘zbekiston sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish va qo‘llash
bo‘yicha dastlabki qadamlarni qo‘ymoqda. Bu borada quyidagi asosiy
yo‘nalishlarda ishlanmalar olib borilmoqda:
AKT infratuzilmasini rivojlantirish – Sun’iy intellektni joriy etish uchun
raqamli infratuzilmani rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Davlat va xususiy sektor hamkorligi – SI texnologiyalaridan davlat
xizmatlari, bank sohasi, tibbiyot va ta’lim tizimida foydalanish bo‘yicha dasturlar
ishlab chiqilmoqda.
Ilmiy tadqiqot va ta’lim tizimi rivojlanishi – O‘zbekistonda sun’iy intellekt
bo‘yicha mutaxassislar tayyorlash va tadqiqot markazlarini rivojlantirishga e’tibor
qaratilmoqda.
Shu bilan birga, sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirishda qator
muammolar ham mavjud:
Yetarlicha mutaxassislarning yo‘qligi;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
238
SI’ga sarmoya kiritish imkoniyatlarining cheklanganligi;
Ma’lumotlar bazalarining cheklanganligi va ularga ishlov berishning
murakkabligi.
Sun’iy intellektning iqtisodiyot va jamiyatga ta’siri
Sun’iy intellektning rivojlanishi jamiyat va iqtisodiyotga katta ta’sir
ko‘rsatmoqda:
Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish – Ish samaradorligini
oshiradi, xarajatlarni kamaytiradi.
Tibbiyotda diagnostika jarayonlarini takomillashtirish – Sun’iy intellekt
yordamida kasalliklarni aniqlash va davolashning samaradorligi oshmoqda.
Moliya sohasida xavflarni boshqarish – Bank va sug‘urta kompaniyalari SI
algoritmlari yordamida mijozlarning xavf darajasini aniqlamoqda.
Transport tizimini optimallashtirish – Avtonom transport vositalari va yo‘l
harakati boshqaruvi samaradorligini oshirish.
Xulosa
Sun’iy intellekt bugungi texnologik inqilobning asosiy yo‘nalishlaridan biri
bo‘lib, uning rivojlanishi iqtisodiyotning turli sohalariga ijobiy ta’sir
ko‘rsatmoqda. SI bozori jahon miqyosida jadal o‘sib borayotgan bo‘lsa,
O‘zbekistonda ham bu sohada dastlabki qadamlar tashlanmoqda.
Mamlakatimizda
sun’iy
intellektni
rivojlantirish
uchun
AKT
infratuzilmasini yanada kengaytirish, ilmiy tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash va
malakali mutaxassislar tayyorlash muhim ahamiyatga ega. Agar ushbu yo‘nalishda
tizimli chora-tadbirlar ko‘rilsa, O‘zbekiston sun’iy intellekt bozorida o‘z o‘rniga
ega bo‘lishi mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025
239
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Sun’iy intellekt bo‘yicha xalqaro tadqiqotlar va hisobotlar.
2.O‘zbekiston Respublikasi AKT vazirligining rasmiy ma’lumotlari.
3.JST va BMTning sun’iy intellekt bo‘yicha tahliliy materiallari.
4.Google, Microsoft, Tesla kabi kompaniyalarning SI bo‘yicha tadqiqotlari.
