https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
381
IJTIMOIY TARMOQLARNING BREND JOYLASHUVIGA
TA’SIRI
Zaripboyeva Bonu Xurshid qizi
Toshkent kimyo-texnologiya instituti talabasi,
Toshkent, O’zbekiston
bonubonu904@gmail.com
Hamroqulov Mahmud G‘ofurjonovich,
Toshkent kimyo-texnolgiya instituti dotsenti, PhD
Toshkent, O‘zbekiston
Annotatsiya: Mazkur maqolada ijtimoiy tarmoqlarning zamonaviy
marketing strategiyalaridagi o‘rni, xususan brend joylashuviga ko‘rsatayotgan
ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida mashhur global brendlarning (Nike,
Coca-Cola, Samsung, Apple, Huda Beauty va boshqalar) ijtimoiy tarmoqlardagi
faoliyati statistik ma’lumotlar asosida o‘rganildi. Brendlar tomonidan
qo‘llanilayotgan strategiyalar – vizual kontent yaratish, ta’sirchan marketing,
foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent, real vaqtli aloqa, hashtag
kampaniyalari va ijtimoiy savdo kabi yondashuvlar ko‘rib chiqildi. Maqolada
shuningdek, brend joylashuvi jarayonida ijtimoiy tarmoqlarning samaradorligini
oshirish yo‘llari yuzasidan xulosa va takliflar berilgan. Tadqiqot ijtimoiy
tarmoqlar orqali muvaffaqiyatli brend joylashtirish strategiyalarini ishlab
chiqishda nazariy va amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: Brend, ijtimoiy tarmoqlar, brend joylashuvi, marketing
strategiyasi, influencer marketing, digital marketing, vizual kontent, ijtimoiy
savdo, iste’molchi ongida pozitsiyalash, raqobatbardoshlik.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
382
Kirish
Zamonaviy raqamli asrda ijtimoiy tarmoqlar insonlar hayotining ajralmas
qismiga aylangan. Ular nafaqat muloqot vositasi, balki kuchli marketing
platformasi sifatida ham keng qo‘llanilmoqda. Bugungi kunda kompaniyalar va
brendlar o‘z mahsulotlarini auditoriyaga yetkazish, ularda ijobiy taassurot
qoldirish, shuningdek, raqobatchilar orasida ajralib turish uchun ijtimoiy
tarmoqlardan faol foydalanmoqda.
Brend joylashuvi (
brand positioning
) esa iste’molchilar ongida brendning
qanday qabul qilinishini boshqarish jarayoni bo‘lib, ijtimoiy tarmoqlar bu
jarayonni tezkor, samarali va interaktiv tarzda olib borish imkonini beradi. Shu
sababli, ijtimoiy tarmoqlarning brend joylashuviga ta’sirini o‘rganish nafaqat
ilmiy, balki amaliy jihatdan ham dolzarbdir.
Bu mavzuning ahamiyati shundaki, u kompaniyalarga o‘z auditoriyasini
chuqurroq tushunish, samarali kontent strategiyasini ishlab chiqish va brendni
bozorda muvaffaqiyatli joylashtirishga yordam beradi. Ayniqsa, yoshlar orasida tez
o‘zgarayotgan trendlar fonida, brendlar ijtimoiy tarmoqlar orqali o‘z pozitsiyasini
saqlab qolish va mustahkamlashga intilmoqda. Shu jihatdan mazkur mavzuni
chuqur tahlil qilish bugungi kundagi marketing strategiyalarining samaradorligini
oshirishda muhim rol o‘ynaydi.
Obyekt va usul
Ushbu maqolaning obyekti – ijtimoiy tarmoqlarda faoliyat yuritayotgan
mashhur global brendlar
hisoblanadi. Mazkur maqolada ijtimoiy tarmoqlarning
brend joylashuviga bo‘lgan ta’siri o‘rganildi. Buning
tahlil (analiz) usuli,
solishtirma-metodik yondashuv
,
vizuallashtirish va grafik tahlil
ilmiy-tadqiqot
usullaridan foydalanildi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
383
Tadqiqot natijalari
Dunyo miqyosida ijtimoiy tarmoqlardan foydalanuvchilarning ko‘pligi va
ularning kundalik hayotdagi roli ushbu mavzuning dolzarbligini oshiradi. 2024-yil
holatiga ko‘ra, dunyo bo'ylab eng ko‘p foydalaniladigan ijtimoiy tarmoqlar
quyidagilardir (1-jadval):
1-jadval
№
Eng ko‘p foydalaniladigan
ijtimoiy tarmoqlar
Oylik faol foydalanuvchi,
milliard
1.
3,06
2.
YouTube
2,70
3.
2,40
4.
2,35
5.
TikTok
1,67
•
: Reklama faoliyati o‘tgan 2023-yilga nisbatan 107% ga oshgan
bo‘lib, bu platformaning brendlar orasida qanchalik ommalashganini
ko‘rsatadi.
•
TikTok
: 2024-yilda 35,8 million kishi TikTok orqali xarid qilgan, bu esa
2023-yilga nisbatan 2,5 millionga ko‘pdir.
•
: Platformaning 3,07 milliard foydalanuvchisining 40 foizi
Facebook Marketplace’da xarid qiladi va 16 foizi ilovani faqat
Marketplace’dan mahsulot sotib olish uchun ochadi.
O‘z navbatida, dunyoning mashhur brendlari tomonidan ijtimoiy
tarmoqlardan keng foydalaniladi. So'nggi yillarda mashhur brendlar tomonidan
ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish statistik ma’lumotlarni ko‘radigan bo‘lsak 2-
jadval:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
384
2-jadval
Brendlarning
ijtimoiy
tarmoqlardan
foydalanishi*
Coca-Cola
Nike
Apple
Samsung
Huda Beauty
“yoqtirish”lar,
mln.dan ortiq
108
34
13
160
7
obunachilar,
milliondan ortiq
2,9
300
30
40
50
kuzatuvchilar,
milliondan ortiq
3,3
9
7
12
200
*Eslatma: Yuqoridagi statistik ma'lumotlar 2024-yil holatiga ko'ra keltirilgan
bo'lib, vaqt o'tishi bilan o'zgarishi mumkin.
1-rasm. 2024-yil holatiga ko‘ra ijtimoiy tarmoqlarda eng faol 10 ta
mashhur brend
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
385
Yuqoridagi rasmda 2024-yil holatiga ko‘ra ijtimoiy tarmoqlarda eng faol 10
ta mashhur brendning umumiy obunachilar sonini ko‘rsatadi. Bu statistik
ma’lumotlar brendlarning Instagram, Facebook va Twitter’dagi auditoriyasi
asosida hisoblangan.
•
Samsung
– jami ~212 million obunachi bilan reytingda birinchi
o‘rinni egalladi. Bu brendning Facebook’da ayniqsa katta auditoriyaga ega ekanligi
(160 mln) uning raqamli marketing strategiyasida ushbu platformaning
ustuvorligini ko‘rsatadi.
•
Nike
– ~343 million obunachisi bilan eng yirik Instagram
auditoriyasiga ega bo‘lib, bu vizual kontent orqali foydalanuvchilar bilan samarali
aloqada ekanligini bildiradi.
•
Coca-Cola
– Facebook’dagi 108 milliondan ortiq "yoqtirish" bilan
kuchli uchlikda. Bu uning global tan olinishi va keng auditoriyaga ega ekanligidan
darak beradi.
•
Huda Beauty
– go‘zallik brendi bo‘lishiga qaramasdan, 50 millionlik
Instagram auditoriyasi bilan reytingda yuqori o‘rinlarda. Bu brendning ijtimoiy
tarmoqlar orqali auditoriya bilan bevosita va ta’sirchan aloqada ekanligidan dalolat
beradi.
•
Netflix, Adidas, Starbucks, Apple, Google va Amazon
kabi brendlar
ham ijtimoiy tarmoqlarda faol bo‘lib, o‘z auditoriyasini kengaytirishda ularni
kuchli vosita sifatida ishlatmoqda.
Muhokama va xulosa
Raqamli texnologiyalar tez sur’atlar bilan rivojlanib borar ekan, brendlar
ham ijtimoiy tarmoqlar orqali mijozlar bilan aloqa o‘rnatish, mahsulot va
xizmatlarini targ‘ib qilish hamda o‘z pozitsiyalarini mustahkamlashda turli
strategiyalarni qo‘llamoqdalar. Quyida eng keng tarqalgan va samarali strategiyalar
bayon etiladi:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
386
1.
Vizual kontent yaratish orqali e’tibor jalb qilish – Brendlar o‘z mahsulotlari
yoki xizmatlarini jozibador fotosuratlar, grafik dizaynlar va qisqa videolar orqali
taqdim etadi. Ayniqsa, Instagram va TikTok kabi vizual platformalarda bu
strategiya yuqori samaradorlikka ega.
2.
Mashhur ta’sirchanlar (influencerlar) bilan hamkorlik qilish – Blogerlar va
mashhurlar orqali reklama qilinadigan mahsulotlar iste’molchilarda ishonch
uyg‘otadi. Huda Beauty, Nike va boshqa ko‘plab brendlar bu yondashuvni
muvaffaqiyatli qo‘llamoqda.
3.
Foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent (UGC)dan foydalanish –
Brendlar o‘z mijozlarining mahsulot haqidagi real fikr va tajribalarini ijtimoiy
tarmoqlarda ulashishini rag‘batlantiradi. Bu esa boshqa potentsial xaridorlar uchun
ishonchli va samimiy taassurot uyg‘otadi.
4.
Maxsus hashtag kampaniyalar tashkil etish – Oson topiladigan va esda
qoladigan hashtaglar yordamida brendlar ijtimoiy tarmoqlarda muayyan mavzu
yoki aksiyani ommalashtiradi (masalan, #JustDoIt, #ShareACoke).
5.
Live translyatsiyalar va “story” funksiyalaridan foydalanish – Real vaqt
rejimida mahsulot taqdimotlari, savol-javoblar, interaktiv suhbatlar orqali mijozlar
bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqaga chiqiladi.
6.
Brend qadriyatlarini ifodalash – Ijtimoiy tarmoqlar orqali ekologiya, tenglik,
sog‘lom turmush tarzi kabi ijtimoiy mavzularda pozitsiya bildirgan brendlar
iste’molchilarning hurmatini qozonmoqda.
7.
Ijtimoiy tarmoqlar orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo (social commerce) –
Instagram Shop, Facebook Marketplace yoki TikTok Shopping kabi vositalar
yordamida brendlar mahsulotlarini bevosita platforma ichida sotish imkoniga ega
bo‘lmoqda.
Zamonaviy raqamli muhitda ijtimoiy tarmoqlarning brend joylashuvi
jarayonidagi o‘rni keskin oshib bormoqda. Tadqiqotlar va statistik ma’lumotlar
shuni ko‘rsatmoqdaki, mashhur brendlar – jumladan Nike, Coca-Cola, Samsung,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
387
Apple va Huda Beauty – ijtimoiy tarmoqlarda millionlab auditoriyalarni qamrab
olib, o‘z brend imijini mustahkamlashga muvaffaq bo‘lmoqda.
Brendlar tomonidan qo‘llanilayotgan strategiyalar xilma-xil bo‘lib, ular
orasida vizual kontent yaratish, influencer marketing, real vaqtli interaktiv aloqa,
foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontentni targ‘ib qilish, shuningdek, ijtimoiy
savdo vositalaridan foydalanish ayniqsa samarali ekani kuzatilmoqda. Har bir
strategiya brendni iste’molchi ongida muayyan pozitsiyada mustahkamlashga
xizmat qiladi.
Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarning algoritmik xususiyatlari, tezkorlik,
interaktivlik va ommaviylik kabi jihatlari brend joylashuvini tezkor va nishonli
tarzda amalga oshirish imkonini beradi. Bu esa an’anaviy marketing vositalariga
nisbatan ijtimoiy tarmoqlarni ustun qo‘yadi.
Shunday qilib
, ijtimoiy tarmoqlarning brend joylashuviga ta’sirini chuqur
o‘rganish va zamon talablariga mos strategiyalarni ishlab chiqish marketingning
hozirgi va kelajakdagi samaradorligini belgilovchi asosiy omillardan biri bo‘lib
qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Kotler, P., & Keller, K. L. (2016).
Marketing Management
(15th Edition).
Pearson Education.
2.
Kapferer, J.-N. (2012).
The New Strategic Brand Management: Advanced
Insights and Strategic Thinking
. Kogan Page Publishers.
3.
Felix, R., Rauschnabel, P. A., & Hinsch, C. (2017). Elements of strategic
social media marketing: A holistic framework.
Journal of Business Research
, 70,
118-126.
4.
Statista. (2024).
Most popular social networks worldwide as of January
2024, ranked by number of monthly active users
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
388
5.
UzDigitalMarketing. (2024).
O‘zbekistonda brendlar qanday ijtimoiy
tarmoqlardan foydalanmoqda?
6.
Chaffey, D. (2022).
Digital Marketing: Strategy, Implementation and
Practice
. Pearson Education Limited.
7.
Facebook Business (Meta). (2024).
Marketing insights and analytics for
business pages
8.
Хайдарова К.А.: Влияние глобализации на выбор маркетинговых
стратегий на предприятиях химической отрасли Узбекистана // In
international scientific journal of “NEW RENAISSANCE”, ResearchBib IF-2023:
11.01/ ISSN: 3030-3753 / Volume 2 Issue 2, pp.1237-1240
9.
Shonazarova, F. & Hamroqulov M. (2024). CHAKANA SAVDODA KPI
TURLARI: SAMARADORLIK VA XIZMAT SIFATINI OSHIRISHGA
YONDASHUV. Modern Science and Research, 3(10), 15–19. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/45770
