https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
377
SHUKUR XOLMIRZAYEV HIKOYALARI POETIKASI
Xasanova Umida Odiljon qizi
Namangan davlat universiteti
Annotatsiya: Ushbu maqolada Shukur Xolmirzayev hikoyalarining poetik
xususiyatlari tahlil qilingan. Adibning syujet qurilishi, obraz yaratish mahorati
hamda til va uslub xususiyatlari o‘rganilib, uning realizm va modernizm
unsurlarini o‘z ichiga olgan ijodiy uslubi yoritilgan. Shuningdek, hikoyalarda
inson ruhiyati, jamiyat hayoti va milliy qadriyatlarning badiiy ifodasi ko‘rib
chiqilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Xolmirzayev hikoyalari o‘zbek
adabiyotida alohida badiiy o‘ringa ega bo‘lib, uning ijodi milliy adabiy merosning
muhim qismi hisoblanadi.
Kalit so`zlar: hikoya poetikasi, syujet, kompozitsiya, realizm, modernizm,
obraz, milliy qadriyatlar, badiiy til, uslub.
Annotation : This article analyzes the poetic features of Shukur Xolmirzayev’s
short stories. The study examines the author's plot construction, character creation
skills, and linguistic and stylistic features, highlighting his unique artistic approach
that incorporates elements of realism and modernism. Additionally, the paper
explores the literary depiction of human psychology, social life, and national
values in his stories. The research findings indicate that Xolmirzayev’s works hold
a distinctive artistic place in Uzbek literature and represent a significant part of
the national literary heritage.
Keywords: short story poetics, plot, composition, realism, modernism,
character, national values, literary language, style.
Аннотация: В данной статье анализируются поэтические
особенности рассказов Шукура Холмирзаева. Исследование рассматривает
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
378
построение сюжета, мастерство создания образов, а также языковые и
стилистические особенности автора, подчеркивая его уникальный
творческий метод, сочетающий элементы реализма и модернизма. Кроме
того, рассматривается художественное отражение человеческой
психологии, общественной жизни и национальных ценностей в его
произведениях. Результаты исследования показывают, что рассказы
Холмирзаева занимают особое место в узбекской литературе и
представляют собой важную часть национального литературного
наследия.
Ключевые слова: поэтика рассказа, сюжет, композиция, реализм,
модернизм, образ, национальные ценности, художественный язык, стиль.
Kirish
O‘zbek adabiyotida XX asrning ikkinchi yarmi va XXI asr boshlarida
yetakchi adiblardan biri bo‘lgan Shukur Xolmirzayev o‘ziga xos badiiy uslubi,
teran falsafiy fikrlari va realistik tasviriy mahorati bilan ajralib turadi. Uning
hikoyalari inson ruhiyati, jamiyat hayoti va milliy qadriyatlarni aks ettirishda katta
ahamiyatga ega. Ushbu maqolada Shukur Xolmirzayev hikoyalarining poetikasi,
ya’ni badiiy tasvir vositalari, syujet qurilishi, obraz yaratish uslubi hamda til va
uslub xususiyatlari tahlil qilinadi.
Asosiy qism
Syujet va kompozitsiya xususiyatlari
Shukur Xolmirzayev hikoyalarining asosiy syujet xususiyati – real voqelik
asosida badiiy haqiqat yaratishdir. Uning hikoyalari ko‘pincha inson ruhiyatidagi
ichki kechinmalar, ijtimoiy muammolar va hayotiy ziddiyatlarni yoritishga
qaratilgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
379
"Olma" hikoyasida syujet oddiy hayotiy voqea – bir olmaning qariyaga
atalishi atrofida qurilgan bo‘lsa-da, uning ortida insoniy mehr, yoshlik va qarilik
o‘rtasidagi bog‘liqlik aks ettiriladi.
"To‘fon" hikoyasida inson va tabiat o‘rtasidagi kurash tasvirlanib,
qahramonning ichki dunyosi dramatik tasvir orqali ochib beriladi. Shukur
Xolmirzayev hikoyalari an’anaviy epik tasvir va modernistik unsurlar uyg‘unligi
bilan ajralib turadi. U kichik hajmdagi hikoyalarida ham syujetni chuqur tahliliy
ruhda yoritishga erishadi.
Obraz yaratish mahorati
Adib o‘z hikoyalarida ko‘pincha oddiy insonlar hayotiga murojaat qiladi.
Qahramonlar turmush tashvishlari, ruhiy iztiroblari, shaxsiy tajribalari orqali
hayotiy haqiqatni namoyon etadi. “Otamdan qolgan dalalar" hikoyasida qishloq
odamlari, ularning o‘z yerlariga bo‘lgan muhabbati va davr o‘zgarishlari fonida
kechayotgan ichki kechinmalari tasvirlanadi. Qahramonlar tilidan berilgan
monolog va ichki nutq usuli ularning ruhiy holatini yanada chuqur ochib beradi.
Adib xarakter yaratishda nafaqat tashqi tasvirga, balki qahramonlarning ichki
dunyosini yoritishga alohida e’tibor qaratadi.
3. Til va uslub xususiyatlari
Shukur Xolmirzayev hikoyalarining poetikasida eng muhim jihatlardan biri
uning til boyligi va obrazli tasvir uslubidir. Adib xalqona iboralar, jonli nutq
elementlaridan mohirona foydalangan. Dialoglar orqali qahramonlarning
individual xususiyatlari aniq namoyon bo‘ladi. U hikoyalarida qisqa, lekin ta’sirli
jumlalar ishlatib, o‘quvchini o‘yga toldiradigan badiiy unsurlar yaratadi. Masalan,
"Osmonda quyosh bor" hikoyasida yorug‘lik va zulmat, hayot va o‘lim o‘rtasidagi
falsafiy ziddiyat o‘ziga xos poetik ifodada aks ettirilgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
380
Xulosa
Shukur Xolmirzayev hikoyalari o‘zining poetikasi bilan o‘zbek adabiyotida
alohida o‘rin tutadi. Uning asarlarida hayotiy haqiqatning chuqur badiiy talqini,
inson ruhiyatini nozik tasvirlash mahorati va xalqona til unsurlaridan foydalanish
aniq namoyon bo‘ladi. Adibning hikoyalari realistik va modernistik unsurlar
uyg‘unligi bilan ajralib turib, o‘zbek adabiyotining bebaho boyligi sifatida
qadrlanadi. Uning ijodi kelgusida ham adabiyotshunoslik nuqtayi nazaridan tahlil
qilinishi lozim bo‘lgan muhim adabiy merosdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Xolmirzayev, Sh. (2000). Saylanma asarlar. Toshkent: G‘afur G‘ulom
nomidagi nashriyot-matbaa uyi.
2. Quronov, D. (2018). O‘zbek hikoyachiligi rivojlanish bosqichlari.
Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti.
3. Yo‘ldoshev, B. (2015). Shukur Xolmirzayev hikoyalarining badiiy
xususiyatlari. Toshkent: O‘zbekiston Yozuvchilar Uyushmasi nashriyoti.
4. Nazarova, M. (2020). "Shukur Xolmirzayev hikoyalarida milliy
qadriyatlarning badiiy ifodasi." O‘zbek tili va adabiyoti №3, 45-52-betlar.
5. Karimov, A. (2017). O‘zbek adabiyotida realizm va modernizm
muammolari. Toshkent: Akademnashr.
6. Rashidova, Z. (2019). "O‘zbek hikoyachiligida syujet va kompozitsiya
masalalari." Adabiyotshunoslik tadqiqotlari №2, 78-84-betlar.
7. Xayrullayev, N. (2021). Zamonaviy o‘zbek hikoyachiligi poetikasi.
Toshkent: Ma’naviyat nashriyoti.
