https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
354
METAVERSENING STRATEGIK MARKETINGGA TASIRI
Samandar Abduraimov Abduraxim o’g’li
Toshkent kimyo-texnologiya insituti talabasi
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada metaverse texnologiyalarining
zamonaviy strategik marketing sohasiga ko'rsatayotgan ta'siri o'rganilgan.
Metaverse virtual muhitining brend rivojlanishi, mijozlar jalb qilish va marketing
kommunikatsiyalarini transformatsiya qilishdagi roli tahlil qilingan. Tadqiqot
davomida metaversening O'zbekiston kompaniyalari uchun taqdim etayotgan
imkoniyatlari va muammolari aniqlangan. Maqola metaverse texnologiyalarining
strategik marketing qarorlarini qabul qilishga ta'sir ko'rsatish mexanizmlarini
o'rganib, raqamli iqtisodiyot sharoitida kompaniyalarning metaversega
asoslangan marketing strategiyalarini samarali joriy etish bo'yicha tavsiyalar
beradi.
Kalit so`zlar:
Metaverse, strategik marketing, raqamli transformatsiya, virtual
reallik, kengaytirilgan reallik, Web 3.0, NFT, virtual iste'molchi tajribasi,
O'zbekiston, raqamli iqtisodiyot.
THE IMPACT OF THE METAVERSE ON STRATEGIC MARKETING
ABSTRACT: This article examines the impact of metaverse technologies
on modern strategic marketing. It analyzes the role of the metaverse's virtual
environment in brand development, customer engagement, and the transformation
of marketing communications. The research identifies the opportunities and
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
355
challenges that the metaverse presents for companies in Uzbekistan. The article
explores the mechanisms through which metaverse technologies influence strategic
marketing decision-making and provides recommendations for effectively
implementing metaverse-based marketing strategies in the context of the digital
economy.
Key words:
metaverse, strategic marketing, digital transformation, virtual
reality, augmented reality, Web 3.0, NFT, virtual consumer experience,
Uzbekistan, digital economy.
KIRISH
Zamonaviy axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi marketing sohasida
tubdan o'zgarishlarga olib kelmoqda. Xususan, so'nggi yillarda metaverse
konsepsiyasi marketing mutaxassislari e'tiborini tobora ko'proq jalb etmoqda.
Metaverse - bu foydalanuvchilar o'zaro aloqa qilishi, hamkorlik qilishi va turli xil
tajribalarni boshdan kechirishi mumkin bo'lgan virtual muhitlar majmuasi
hisoblanadi. Ushbu raqamli makon foydalanuvchilarga haqiqiy dunyo bilan
o'xshashliklar va farqlar mavjud bo'lgan immersiv tajribani taqdim etadi.
O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo'yicha qabul qilingan "2022-
2026 yillarda O'zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish
strategiyasi" doirasida zamonaviy axborot texnologiyalarini barcha sohalarga joriy
etish masalasi dolzarb ahamiyatga ega. Lex.uz ma'lumotlariga ko'ra, bu strategiya
doirasida raqamli marketing, elektron tijorat va innovatsion texnologiyalar sohasini
rivojlantirish alohida ustuvor yo'nalish sifatida belgilangan.
Metaverse konsepsiyasi marketing strategiyalarini ishlab chiqish va amalga
oshirishga yangicha yondashuvlarni talab qilmoqda. Virtualizatsiya, interaktivlik
va immersiv tajriba kabi jihatlar kompaniyalarga o'z brendlarini yangicha shaklda
taqdim etish va mijozlar bilan aloqalarning yangi kanallarini ochish imkonini
bermoqda. Ushbu maqolada metaverse texnologiyalarining strategik marketing
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
356
sohasiga ta'siri, O'zbekiston bozorida qo'llanilishi mumkin bo'lgan imkoniyatlar va
muammolar, shuningdek, metaverse-asoslangan marketing strategiyalarini ishlab
chiqish bo'yicha tavsiyalar o'rganiladi.
Metodlar
: Ushbu tadqiqot metaversening strategik marketingga ta'sirini
o'rganish maqsadida kompleks metodologiyadan foydalangan holda olib borildi.
Tadqiqot jarayonida quyidagi metodlardan foydalanildi:
1.
Adabiyotlar tahlili
: Metaverse va strategik marketing mavzulariga
oid ilmiy maqolalar, kitoblar va internet manbalari o'rganildi. Xususan, 2020-2024
yillar davomida chop etilgan ilmiy adabiyotlar tahlil qilindi.
2.
Case study analizi
: Metaverse texnologiyalarini muvaffaqiyatli joriy
etgan xalqaro va mahalliy kompaniyalar tajribasi o'rganildi. Nike, Gucci, Meta
(Facebook), Samsung kabi yetakchi brendlarning metaverse orqali amalga oshirgan
marketing kampaniyalari tahlil qilindi.
3.
Ekspert so'rovnomalari
: Marketing sohasidagi 15 nafar mutaxassis
bilan yarim strukturalangan intervyular o'tkazildi. Intervyular davomida
metaversening strategik marketingga ta'siri, O'zbekiston bozorida metaverse
texnologiyalarining istiqbollari va muammolari bo'yicha ma'lumotlar to'plandi.
4.
SWOT-tahlil
: Metaverse texnologiyalarining O'zbekiston strategik
marketing sohasida qo'llanilishi bilan bog'liq kuchli va zaif tomonlar, imkoniyatlar
va tahdidlar aniqlandi.
5.
Kontentni tahlil qilish
: O'zbekiston qonunchilik bazasi, xususan
lex.uz portalida mavjud bo'lgan raqamli iqtisodiyot, elektron tijorat va marketing
sohasiga oid normativ-huquqiy hujjatlar o'rganildi.
Tadqiqot davomida to'plangan ma'lumotlar sifat va miqdor usullarini
birlashtirgan holda tahlil qilindi. Bu metaversening strategik marketingga ta'sirini
har tomonlama o'rganish imkonini berdi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
357
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Metaversening asosiy komponentlari va marketing imkoniyatlari
Tadqiqot natijalariga ko'ra, metaverse quyidagi asosiy komponentlardan
tashkil topgan:
Virtual reallik (VR): Foydalanuvchilar maxsus qurilmalar yordamida to'liq
virtual muhitga sho'ng'ishi mumkin.
Kengaytirilgan reallik (AR): Haqiqiy dunyo muhitiga virtual elementlarni
qo'shish orqali kengaytirilgan tajriba yaratish.
Blokcheyn
texnologiyasi:
Metaverseda
aktivlarni
xavfsiz
saqlash,
almashinish va mulk huquqini ta'minlash.
Non-Fungible Token): Virtual obyektlar uchun noyob raqamli mulk huquqini
belgilash. Avatarlar: Foydalanuvchilarning virtual vakillari.
Virtual iqtisodiyot: Metaverse ichida savdo-sotiq, xizmatlar ko'rsatish va
boshqa iqtisodiy faoliyat.
Ushbu komponentlar marketologlar uchun quyidagi imkoniyatlarni
taqdim etadi:
Virtual do'konlar va showroomlar: Kompaniyalar metaverseda o'z virtual
do'konlarini yaratib, mahsulot va xizmatlarini yangicha formatda taqdim etishlari
mumkin.
Virtual tajriba marketingi: Mijozlar mahsulotni sotib olishdan oldin virtual
muhitda sinab ko'rish imkoniyatiga ega bo'ladilar.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
358
Virtual tadbirlar va taqdimotlar: Brendlar global miqyosda yangi mahsulot
taqdimotlari, konferentsiyalar va tadbirlarni o'tkazishlari mumkin.
Kolleksion virtual mahsulotlar (NFT): Kompaniyalar cheklangan tirajdagi
virtual mahsulotlarni NFT formatida taqdim etib, qo'shimcha daromad olishlari
mumkin.
O'zbekistonda metaverse-marketingning rivojlanish holati:
O'zbekiston raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo'yicha faol siyosat olib
bormoqda. Lex.uz portalida mavjud ma'lumotlarga ko'ra, 2022-2026 yillarda
O'zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish strategiyasi
doirasida raqamli marketing, elektron tijorat va innovatsion texnologiyalarni
rivojlantirish ustuvor yo'nalishlar sifatida belgilangan. Shu bilan birga, O'zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2020 yil 5 oktyabrdagi "Raqamli O'zbekiston - 2030"
strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari
to'g'risida"gi PF-6079-sonli Farmoni raqamli transformatsiya jarayonlarini
jadallashtirish uchun huquqiy asos yaratdi.
Tadqiqot natijalariga ko'ra, O'zbekistonda metaverse texnologiyalaridan
foydalanish darajasi hozircha boshlang'ich bosqichda:
O'zbekistondagi kompaniyalarning atigi 7%i metaverse texnologiyalarini o'z
marketing strategiyasiga integratsiya qilgan. Respondentlarning 68%i metaverse
texnologiyalari haqida ma'lumotga ega, ammo amaliy qo'llash tajribasiga ega emas.
Marketing mutaxassislarining 85%i metaverse texnologiyalarini O'zbekiston
bozorida istiqbolli deb hisoblaydi.
Metaverse-asoslangan marketing strategiyalarining afzalliklari va
kamchiliklari
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
359
SWOT-tahlil
natijalariga
ko'ra,
metaverse-asoslangan
marketing
strategiyalarining quyidagi afzalliklari va kamchiliklari aniqlandi:
Afzalliklar
:
Mijozlarning yuqori darajada jalb qilinishi.
Yangi avlod iste'molchilari (Z va Alfa avlodlari) bilan samarali aloqa
o'rnatish.
Brend tajribasini innovatsion formatda taqdim etish.
Virtual mahsulotlar (NFT) orqali qo'shimcha daromad oqimlarini yaratish.
Global bozorga virtual formatda chiqish imkoniyati.
Kamchiliklar
:
Texnologik infratuzilmani yaratish va qo'llab-quvvatlash uchun katta
investitsiyalar talab etilishi , metaverse sohasida malakali kadrlar yetishmasligi.
Huquqiy tartibga solishning yetarli darajada rivojlanmaganligi.
O'zbekiston aholisining barcha qatlamlari uchun mavjud emasligi (raqamli
bo'linish).
Axborot xavfsizligi va shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish bilan bog'liq
muammolar.
Metaverse-asoslangan strategik marketingni joriy etish modeli
Tadqiqot natijalariga asoslanib, O'zbekiston kompaniyalari uchun metaverse-
asoslangan strategik marketingni joriy etish bo'yicha bosqichli model ishlab
chiqildi:
1.
Baholash va tayyorgarlik bosqichi
:
o
Kompaniya resurslarini va texnologik imkoniyatlarini baholash.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
360
o
Maqsadli auditoriyaning metaverse texnologiyalariga tayyorligini
o'rganish.
o
Metaverse strategiyasining biznes maqsadlari bilan uyg'unligini
ta'minlash.
2.
Strategiyani ishlab chiqish bosqichi
:
o
Metaverseda brend pozitsionlashni aniqlash.
o
Metaverse platformalarini tanlash (Decentraland, Sandbox, Roblox va
boshqalar).
o
Marketing kommunikatsiyasi formatlarini ishlab chiqish.
3.
Texnik amalga oshirish bosqichi
:
o
Virtual aktivlarni (3D modellar, avatarlar, virtual muhitlar) yaratish.
o
Blokcheyn va NFT integratsiyasini ta'minlash.
o
AR/VR interfeyslarini ishlab chiqish.
4.
Marketing kampaniyalarini o'tkazish bosqichi
:
o
Virtual tadbirlar, taqdimotlar va ishtirok etish tajribalarini yaratish.
o
Virtual mahsulotlar va xizmatlarni taqdim etish.
o
Metaversedagi marketing faoliyati haqida an'anaviy va raqamli kanallar
orqali xabardor qilish.
5.
Monitoring va optimizatsiya bosqichi
:
o
Asosiy samaradorlik ko'rsatkichlarini (KPIs) kuzatib borish.
o
Foydalanuvchi tajribasini doimiy takomillashtirish.
o
Strategiyani bozor o'zgarishlariga moslash.
XULOSA
Metaverse texnologiyalarining jadal rivojlanishi strategik marketing sohasida
muhim
o'zgarishlarga
olib
kelmoqda.
Metaverse-asoslangan
marketing
strategiyalari kompaniyalarga mijozlar bilan o'zaro aloqaning yangi kanallarini
ochish, innovatsion formatda brend tajribasini taqdim etish va qo'shimcha daromad
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
361
oqimlarini yaratish imkonini bermoqda.
O'zbekistonda metaverse texnologiyalaridan marketingda foydalanish hozircha
boshlang'ich bosqichda bo'lsa-da, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo'yicha
davlat strategiyalari bu yo'nalishdagi rivojlanish uchun qulay shart-sharoitlarni
yaratmoqda. Mamlakatda metaverse-asoslangan marketing strategiyalarini
samarali joriy etish uchun quyidagi yo'nalishlarda ishlarni olib borish maqsadga
muvofiq:
1.
Metaverse texnologiyalari sohasida kadrlar tayyorlash tizimini
rivojlantirish.
2.
Metaverse sohasini huquqiy tartibga solish mexanizmlarini
takomillashtirish.
3.
Metaverse loyihalarini moliyalashtirish uchun investitsiya muhitini
yaxshilash.
4.
Metaverse platformalarida milliy brend va mahsulotlarni ilgari surish.
5.
Xalqaro hamkorlikni rivojlantirish orqali tajriba almashishni
ta'minlash.
Xulosa qilib aytganda, metaverse - bu marketing sohasi uchun yangi
imkoniyatlar va istiqbollarni ochib beradigan texnologik trend hisoblanadi.
O'zbekiston kompaniyalari uchun metaverse texnologiyalarini o'z strategik
marketing faoliyatiga integratsiya qilish raqobatbardoshlikni oshirish va global
raqamli iqtisodiyotda o'z o'rnini mustahkamlash uchun muhim qadam bo'ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 5 oktyabrdagi
"Raqamli O'zbekiston - 2030" strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga
oshirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PF-6079-sonli Farmoni. Lex.uz.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
362
2.
"2022-2026 yillarda O'zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni
rivojlantirish strategiyasi". Lex.uz.
3.
Ahmadjonov A. (2023). Zamonaviy marketing strategiyalarida
raqamli texnologiyalarning o'rni. O'zbekiston iqtisodiyot jurnali, 5(2), 78-89.
4.
Jumaev T., & Raximov B. (2022). O'zbekistonda raqamli marketing:
rivojlanish tendensiyalari va istiqbollari. Toshkent: Innovatsion iqtisodiyot
nashriyoti.
5.
Qodirov A. (2023). Metaverse texnologiyalarining biznes modellariga
ta'siri. Zamonaviy iqtisodiyot masalalari jurnali, 12(3), 45-58.
6.
Stephenson, N. (1992). Snow Crash. New York: Bantam Books.
7.
Kim, J. (2021). Advertising in the Metaverse: Research Agenda.
Journal of Interactive Advertising, 21(3), 141-144.
8.
Lee, L. H., Braud, T., Zhou, P., Wang, L., Xu, D., Lin, Z., Kumar, A.,
Bermejo, C., & Hui, P. (2021). All One Needs to Know about Metaverse: A
Complete Survey on Technological Singularity, Virtual Ecosystem, and Research
Agenda. ArXiv, abs/2110.05352.
9.
Dwivedi, Y. K., Hughes, L., Baabdullah, A. M., Ribeiro-Navarrete, S.,
Giannakis, M., Al-Debei, M. M., Wamba, S. F. (2022). Metaverse marketing: How
the metaverse will shape the future of consumer research and practice. Psychology
& Marketing, 39(9), 1779-1801.
10.
Hollensen, S., Kotler, P., & Opresnik, M. O. (2023). Metaverse
Marketing. Journal of Business Strategy, 44(1), 18-27.
11.
Mystakidis, S. (2022). Metaverse. Encyclopedia, 2(1), 486-497.
12.
Yarimko I. (2023). Virtual reality and augmented reality technologies
in Uzbekistan: challenges and prospects. Central Asian Journal of Innovation and
Technology, 2(4), 67-78.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
363
13.
O'zbekiston
Respublikasi
Axborot
texnologiyalari
va
kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi. (2023). "Raqamli O'zbekiston -
2030" strategiyasini amalga oshirish yakunlari haqida hisobot.
14.
Rasulov M. (2022). O'zbekistonda elektron tijorta va raqamli
marketingni rivojlantirish istiqbollari. Biznes va boshqaruv jurnali, 7(1), 112-125.
15.
World Economic Forum. (2023). The Global Competitiveness Report.
Special Edition: Metaverse Economy.
