https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
191
O’ZBEKISTONDA RAQAMLI MARKIROVKALASHNING TIZIMINING
RIVOJLANISHI
Xudoyberdiyev Elbek Abdurashit o’g’li
O’zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi tinglovchisi
tel: 94 515-15-08;
e-mail:
Annotatsiya:O'zbekistonda raqamli markirovkalash tizimining rivojlanishi
mamlakat iqtisodiyotida muhim o'rin tutadi. Ushbu maqolada raqamli
markirovkalashning ahamiyati, tizimning joriy etilish bosqichlari va uning
iqtisodiy ta'siri ko'rib chiqiladi. Raqamli markirovka yordamida tovarlar
harakatini onlayn kuzatish, noqonuniy savdo va firibgarliklarning oldini olish,
soliq tushumlarini oshirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Maqolada, shuningdek,
tizimni joriy qilishdagi amaliy qiyinchiliklar, xorijiy tajribalar va kelajakda tizimni
yanada rivojlantirish bo'yicha tavsiyalar beriladi. Raqamli markirovkalashning
O'zbekiston iqtisodiyotiga qo'shgan hissasi va uning xalqaro savdodagi o'rni ham
ko'rib chiqiladi.
Kalit so'zlar:raqamli markirovka, tizim rivojlanishi, O'zbekiston, iqtisodiy
ta'sir, soliq yig'ish, xalqaro savdo, firibgarlik, monitoring, markirovka,
texnologiyalar.
Abstract:The development of the digital marking system in Uzbekistan plays
a crucial role in the country's economy. This article discusses the importance of
digital marking, the stages of its implementation, and its economic impact. The
article analyzes how digital marking enables the online tracking of goods, prevents
illegal trade and fraud, and provides opportunities for increasing tax revenues.
Additionally, the article explores practical challenges in implementing the system,
foreign experiences, and recommendations for further development. The
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
192
contribution of digital marking to Uzbekistan's economy and its role in
international trade are also examined.
Keywords:digital marking, system development, Uzbekistan, economic
impact, tax collection, international trade, fraud, monitoring, marking,
technologies.
Аннотация:Развитие системы цифровой маркировки в Узбекистане
играет важную роль в экономике страны. В данной статье
рассматриваются важность цифровой маркировки, этапы её внедрения и её
экономическое воздействие. Анализируются возможности цифровой
маркировки
для
онлайн-отслеживания
товаров,
предотвращения
нелегальной торговли и мошенничества, а также повышения налоговых
поступлений. В статье также рассматриваются практические проблемы
внедрения системы, зарубежный опыт и рекомендации по дальнейшему
развитию. Вклад цифровой маркировки в экономику Узбекистана и её роль в
международной торговле также рассматриваются.
Ключевые
слова:цифровая
маркировка,
развитие
системы,
Узбекистан, экономическое воздействие, сбор налогов, международная
торговля, мошенничество, мониторинг, маркировка, технологии.
Kirish.
O'zbekiston iqtisodiyotining raqamli transformatsiyasi so'nggi
yillarda tez sur'atlar bilan rivojlanib bormoqda. Ayniqsa, raqamli markirovka
tizimining joriy etilishi bu jarayonning muhim qismini tashkil etadi. Raqamli
markirovka, mahsulotlarning har bir birligini identifikatsiya qilish va ularning
harakatini onlayn kuzatish imkonini beradigan innovatsion texnologiya bo'lib,
mamlakatda bozordagi firibgarlik, soxta mahsulotlar va kontrabanda bilan
kurashishda muhim vosita sifatida qaraladi. Ushbu tizimni joriy etish orqali
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
193
O'zbekiston nafaqat ichki bozorda shaffoflikni ta'minlash, balki xalqaro savdoda
ham o'z mahsulotlarini ishonchli va raqobatbardosh tarzda taqdim etish
imkoniyatiga ega bo'ladi.Raqamli markirovka tizimi, shuningdek, soliq yig'ish
jarayonini optimallashtirish va iqtisodiy nazoratni kuchaytirish uchun katta
imkoniyatlar yaratadi. Tizimning joriy etilishi, nafaqat yurt ichidagi noqonuniy
savdo va firibgarliklarni kamaytirishga, balki mamlakat iqtisodiyotining global
bozorga integratsiyasini rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Shu bilan birga,
raqamli markirovka tizimining muvaffaqiyatli ishlashi uchun texnik, iqtisodiy va
ijtimoiy omillarni hisobga olish zarur.Mazkur maqolada, O'zbekistonda raqamli
markirovka tizimining rivojlanishi, uning iqtisodiy ta'siri, tizimning joriy etilish
bosqichlari va amaliy qiyinchiliklari tahlil qilinadi. Shuningdek, xorijiy tajribalar
asosida tizimni yanada takomillashtirish va uning samaradorligini oshirish bo'yicha
tavsiyalar beriladi. Raqamli markirovkaning kelajakda O'zbekiston iqtisodiyotida
o'ynaydigan roli, uning soliq yig'ish tizimiga ta'siri va xalqaro savdodagi o'rni ham
ko'rib chiqiladi.
Adabiyotlar sharhi.
Raqamli markirovka tizimi so'nggi yillarda dunyo
miqyosida keng tarqalgan va uning muvaffaqiyatli joriy etilishi iqtisodiy va
ijtimoiy sohalarda sezilarli o'zgarishlarga olib kelgan. Ushbu tizimning iqtisodiy
ta'sirini va uning samaradorligini baholash uchun turli xil ilmiy manbalar va
tajribalar o'rganilgan.Jahon tajribasini o'rganishda, Rossiya, Xitoy va Turkiya kabi
davlatlarning raqamli markirovka tizimini muvaffaqiyatli joriy etish bo'yicha o'z
tajribalari katta ahamiyatga ega. Rossiyada, masalan, raqamli markirovka tizimi
nafaqat ichki bozordagi savdo operatsiyalarini nazorat qilish, balki xalqaro savdoni
rivojlantirishda ham muhim o'rin tutmoqda. Yeqin sharq va Yevropadagi davlatlar
ham raqamli markirovkaning iqtisodiy foydalari haqida keng ilmiy tadqiqotlar olib
borishmoqda. Bularning orasida Markaziy Osiyo mamlakatlarida ham bu tizimning
o'rni va afzalliklarini o'rganishga qaratilgan ishlar mavjud.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
194
Tadqiqotlarda raqamli markirovkaning tovarlarning noqonuniy aylanishini
kamaytirishga,
soliqlarni
oshirishga
va
bozorda
raqobatbardoshlikni
kuchaytirishga xizmat qilishi ko'rsatilgan. Xususan, Chuchulina (2019) o'z
tadqiqotida raqamli markirovka tizimining mahsulotlarning kelib chiqishini aniq
belgilash va ularni sotish jarayonida to'liq kuzatib borish imkonini taqdim etishini
ta'kidlagan. Petrov (2020) esa, tizimni joriy etish orqali soliq tushumlarining
sezilarli darajada oshishi va davlatning iqtisodiy nazoratini kuchaytirishini
ko'rsatgan.
Shu bilan birga, raqamli markirovka tizimining rivojlanishi va joriy etilishi
amaliy qiyinchiliklarga ham olib keladi. Yarovaya (2021) o'z tadqiqotida, kichik
va o'rta bizneslar uchun tizimni to'liq qabul qilishda texnik va iqtisodiy
muammolarni, xususan, yangi texnologiyalarni joriy qilishdagi qiyinchiliklarni
yoritgan. Shuningdek, u raqamli infratuzilma va raqamli texnologiyalarga bo'lgan
talabning oshishi natijasida mavjud bo'lgan rivojlanish imkoniyatlarini ham
ta'kidlagan.
Raqamli markirovka tizimi joriy etilishining ijtimoiy va iqtisodiy ta'siri
bo'yicha Ivanova va Sidorov (2018) tomonidan olib borilgan tadqiqotlar ham
alohida ahamiyatga ega. Ular tizimning bozorda ishonchni oshirish,
iste'molchilarni himoya qilish va qonuniy savdoni qo'llab-quvvatlashga yordam
berishini qayd etgan. Shuningdek, Semyonov (2020) o'z ilmiy ishida raqamli
markirovkaning o'zgaruvchan global bozorga O'zbekistonning integratsiyasini
kuchaytirishdagi ahamiyatini ta'kidladi.Bundan tashqari, Friedrich va Muller
(2017) tomonidan amalga oshirilgan tadqiqotda raqamli markirovkaning xalqaro
savdo tizimidagi roli va uning O'zbekiston mahsulotlari uchun eksport salohiyatini
oshirishdagi imkoniyatlari o'rganilgan. Raqamli markirovka nafaqat ichki bozorda,
balki eksport bozorlarida ham O'zbekiston mahsulotlarini yuqori sifat va
ishonchlilikda taqdim etishga imkon beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
195
G'ulomova (2022)ning ilmiy tadqiqotlarida esa raqamli markirovkaning
O'zbekiston iqtisodiyotida soliq yig'ish tizimini takomillashtirishdagi o'rni va
samaradorligi tahlil qilingan. U, ayniqsa, tizimning kichik va o'rta bizneslar uchun
soliq majburiyatlarini aniqlash va tushumlarni oshirishdagi ahamiyatini
ko'rsatgan.Shu tarzda, raqamli markirovka tizimining rivojlanishi va uning
samaradorligini baholashda O'zbekiston va xorijiy davlatlarning tajribalari, ilmiy
tadqiqotlar va amaliy natijalar muhim o'rin tutadi. Ushbu tizimning joriy etilishi
iqtisodiy jarayonlarni shaffoflashtiradi, firibgarliklarni kamaytiradi va iqtisodiy
o'sishni qo'llab-quvvatlaydi.
Tadqiqot metadologiyasi.
Mazkur mavzuni yoritishda tahlil,induksiya,deduksiya,tizimli va kompleksli
yondashuv usullaridan foydalanildi.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Raqamli markirovka tizimi joriy etilishi mamlakat iqtisodiyotida sezilarli
o'zgarishlarga olib kelishi mumkin. Ushbu tizimni tahlil qilishda biz turli xil
iqtisodiy, ijtimoiy va texnologik omillarni hisobga olishimiz zarur. Boshida
raqamli markirovkaning tovarlar va xizmatlar harakatini to'liq nazorat qilish
imkoniyatlarini yaratishidagi roli tahlil qilindi. Markirovka yordamida
mahsulotlarning har bir birligini identifikatsiya qilish, ularning kelib chiqishini va
bozordagi harakatini kuzatish mumkin bo'ladi. Bu esa, ayniqsa, noqonuniy savdo
va firibgarliklar bilan kurashishda katta ahamiyatga ega.Tizimning iqtisodiy
ta'sirini tahlil qilganda, raqamli markirovka yordamida soliq yig'ish tizimining
samaradorligi oshishini ko'rish mumkin. Markirovkalangan tovarlar bo'yicha aniq
ma'lumotlar yig'iladi va bu soliq organlariga mahsulotlarning haqiqatda qayerdan
kelganini, qayerda ishlab chiqarilganini va kim tomonidan sotilganini bilish
imkonini beradi. Bu esa, soliq yuki va daromadlarni oshirishga yordam beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
196
Induksiya usuli orqali raqamli markirovka tizimining ahamiyatini
umumlashtirish mumkin. Dunyoda raqamli markirovka tizimi muvaffaqiyatli
amalga oshirilgan mamlakatlar misolida uning samaradorligi haqida xulosa
chiqarish mumkin. Masalan, Rossiya va Xitoyda raqamli markirovka tizimi joriy
etilishi orqali yirik tovarlar, ayniqsa, tamaki va alkogol mahsulotlari bo'yicha
bozorda firibgarliklar kamaydi. Ushbu misollarni tahlil qilish orqali O'zbekistonda
ham tizimning muvaffaqiyatli ishlashi uchun barcha zarur sharoitlar mavjudligini
ko'rish mumkin. Shuningdek, tizimning raqamli monitoringi orqali o'z vaqtida
noxush hodisalarni aniqlash va ularga tezkor chora ko'rish imkoniyati
yaratildi.Induktiv usul orqali, mamlakatning iqtisodiy holati, raqamli
texnologiyalarga bo'lgan qiziqish, kichik va o'rta bizneslarning raqamli tizimlarga
o'zlashtirilishi natijasida tizimning samarasini ko'rish mumkin. Tizimning joriy
etilishi, eng avvalo, soliq sohasida ko'rinadigan ijobiy o'zgarishlarni olib kelishi
kutilmoqda.
Deduksiya usulida umumiy qoidalar va tamoyillar asosida raqamli
markirovka tizimining O'zbekistonda amalga oshirilishini tahlil qilamiz. Birinchi
navbatda, tizimning global miqyosdagi muvaffaqiyatli misollari (masalan, Rossiya,
Xitoy, Turkiya) shuni ko'rsatadiki, raqamli markirovka tizimi tovarlar va
xizmatlarning harakatini nazorat qilish va shaffoflikni oshirishda katta ahamiyatga
ega. Shu bilan birga, bu tizimning boshqa afzalliklari, masalan, soliq yig'ishning
samaradorligi, qonuniy savdoning rivojlanishi va bozordagi raqobatbardoshlikni
oshirish kabi omillar ham mavjud.Shu asosda, O'zbekistonda raqamli markirovka
tizimining joriy etilishi ham, ayniqsa, bozorda yuqori xavfli tovarlar, masalan, dori-
darmonlar, alkogol va tamaki mahsulotlarining harakatini nazorat qilishni
osonlashtiradi va qonunbuzarliklarni kamaytiradi, degan xulosaga kelish mumkin.
Bunday yondashuv tizimning samaradorligini amaliy misollar asosida ko'rsatishga
yordam beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
197
Tizimli yondashuvga ko'ra, raqamli markirovka tizimi bir qator
komponentlardan iborat bo'lib, ularning har biri o'zaro bog'liq va tizimning
muvaffaqiyatli ishlashini ta'minlash uchun birgalikda faoliyat ko'rsatadi. Bu
komponentlar orasida texnik infratuzilma, raqamli tizimga integratsiya qilish
jarayonlari, soliq organlari bilan hamkorlik, biznesni tayyorlash va qo'llab-
quvvatlash, shuningdek, huquqiy va normativ bazani shakllantirish mavjud.
Tizimning samarali ishlashi uchun barcha komponentlarning o'zaro muvofiqligi va
ularning doimiy yangilanishi zarur.
Shu bilan birga, tizimning rivojlanishi va takomillashuvi davlat va xususiy
sektor
o'rtasidagi
hamkorlikni
kuchaytirish,
raqamli
infratuzilmani
takomillashtirish va yangi texnologiyalarni ishlab chiqishni talab qiladi. Tizimli
yondashuv orqali tizimning barcha jarayonlari va elementlari o'zaro bog'liqligi va
tasdiqlangan qonunchilikka muvofiq amalga oshirilishi ta'minlanadi.
Kompleksli yondashuv orqali raqamli markirovka tizimi nafaqat iqtisodiy,
balki ijtimoiy va texnologik jihatlardan ham yoritiladi. Tizimning joriy etilishi
bilan, faqatgina iqtisodiy samaralar emas, balki ijtimoiy jihatlar, masalan,
iste'molchilar huquqlarini himoya qilish, bozor shaffofligini oshirish va
mamlakatda raqamli savodxonlikni rivojlantirish kabi omillar ham katta rol
o'ynaydi. Ushbu tizim orqali o'zgarishlarning to'liq tasvirini olish, barcha
tomonlarning manfaatlarini muvozanatlashtirish va tizimni doimiy ravishda
takomillashtirish zarur.
Kompleksli yondashuv tizimni ishlab chiqishda va joriy etishda har bir
bosqichni alohida tahlil qilishni talab qiladi, chunki har bir qadam mamlakatdagi
iqtisodiy holat, texnologik infratuzilma va ijtimoiy sharoitlarga bog'liq bo'ladi.
Tizimning muvaffaqiyatli ishlashi uchun barcha bu omillarni hisobga olish va
ularga mos ravishda chora-tadbirlar ishlab chiqish lozim.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
198
Raqamli markirovka tizimi O'zbekistonda muvaffaqiyatli joriy etilganida
iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda katta o'zgarishlarga olib kelishi kutilmoqda. Bu
tizim orqali mahsulotlarning harakatini nazorat qilish, noqonuniy savdo va
firibgarliklarni kamaytirish, soliq tushumlarini oshirish va bozor shaffofligini
ta'minlash imkoniyatlari mavjud. Xususan, kichik va o'rta bizneslar uchun tizimni
qabul qilishda texnik va iqtisodiy qiyinchiliklar mavjud bo'lsa-da, ularning
samarali joriy etilishi uchun maxsus tayyorlov kurslari va qo'llab-quvvatlash
mexanizmlari yaratilishi zarur. Shuningdek, xalqaro tajribalar va tizimli yondashuv
asosida tizimni rivojlantirish O'zbekistonning global iqtisodiy integratsiyasini
yanada kuchaytiradi.
Raqamli markirovka tizimi O'zbekistonda faqatgina bojxona va soliqlarni
oshirishga yordam bermaydi, balki iqtisodiy jarayonlarni shaffoflashtirishga katta
ta'sir ko'rsatadi. Tovarlar va xizmatlarning harakatini onlayn kuzatish, ular haqida
aniq va ishonchli ma'lumotlarni taqdim etish imkonini beradi. Bu nafaqat davlatga,
balki iste'molchilarga ham mahsulotlarning haqiqiyligini va sifatini tekshirishda
yordam beradi. Shu bilan birga, tizimning joriy etilishi, yirik savdo tarmoqlarida
raqobatni oshiradi, chunki barcha sotuvchilar uchun bir xil sharoitlar va qoidalar
yaratiladi.Raqamli markirovka tizimi orqali, soliq va bojxona organlariga har bir
mahsulotning kelib chiqishi, ishlab chiqaruvchisi va harakatlanish yo'nalishi
to'g'risida to'liq ma'lumot taqdim etiladi. Bu esa, noqonuniy savdo va smugglerlarni
aniqlashda yordam beradi, shuningdek, byudjetga tushadigan tushumlarni oshiradi.
Raqamli markirovka tizimi faqat iqtisodiy foyda keltirmaydi, balki ijtimoiy
jihatdan ham muhim ahamiyatga ega. Ushbu tizimning joriy etilishi
iste'molchilarni himoya qilishning yangi vositalarini yaratadi. Mahsulotlarning
haqiqiyligini tekshirish va ularni rasmiy savdoda sotilishi shart bo'lgan tizimlar
orqali iste'molchilarning ishonchini oshirish mumkin. Ayniqsa, soxta va kontrafakt
mahsulotlar bo'yicha kurashish, aholining salomatligi va xavfsizligini ta'minlashga
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
199
xizmat qiladi. O'zbekiston aholisi uchun markirovkalangan mahsulotlar
to'g'risidagi ma'lumotlar ochiq va mavjud bo'lgani sababli, iste'molchilar o'zlarini
xavfsizroq his qilishadi.Raqamli markirovka tizimi shuningdek, davlat va xususiy
sektor o'rtasidagi hamkorlikni kuchaytirishga yordam beradi. Bunda davlat
tomonidan belgilangan standartlar va qonun-qoidalar, xususiy sektordagi ishlab
chiqaruvchilar va sotuvchilar tomonidan bajarilishi kerak bo'lgan mas'uliyatlar
o'rtasida o'zaro bog'liqlik mavjud. Bunday yondashuv orqali tizimning ishlashini
ta'minlash va foydali natijalarga erishish mumkin.
Raqamli markirovka tizimining muvaffaqiyatli ishlashi uchun texnologik
infratuzilma zarur. O'zbekiston uchun bu tizimni to'liq amalga oshirishda tezkor
internet aloqalari va zamonaviy mobil qurilmalar, shuningdek, ma'lumotlarni
xavfsiz saqlash va uzatish uchun zarur bo'lgan serverlar va bulutli texnologiyalarni
yaratish kerak. Shuningdek, tizimni joriy qilish uchun davlat tomonidan zamonaviy
axborot texnologiyalari infratuzilmasiga sarmoya kiritilishi va barcha tizimlarni
yagona platformada integratsiya qilish zarur.Raqamli markirovka tizimining
texnologik muvaffaqiyati ishlab chiqaruvchilarning yangi texnologiyalarni joriy
qilish va ularni operatsiyalariga integratsiya qilish qobiliyatiga bog'liq. Bu esa,
dastlabki sarmoyalarni talab qiladi va kichik va o'rta bizneslar uchun qo'shimcha
moliyaviy yukni anglatishi mumkin. Shu sababli, davlat tomonidan qo'llab-
quvvatlash mexanizmlari, grantlar yoki imtiyozli kreditlar orqali ularni tizimga
integratsiyalashni rag'batlantirish zarur.Dunyo bo'ylab raqamli markirovka tizimi
turli darajada muvaffaqiyatli joriy etilgan va har bir mamlakat o'zining iqtisodiy va
huquqiy sharoitlariga moslashtirgan. Masalan, Rossiya va Xitoyda raqamli
markirovka tizimi nafaqat mahsulotlar harakatini nazorat qilish, balki xavfsizlik va
ekologik normativlarni ta'minlashda ham muhim vosita sifatida qo'llaniladi. Ushbu
tajribalar O'zbekistonda ham tizimni muvaffaqiyatli amalga oshirishda foydali
bo'lishi mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
200
O'zbekistonda raqamli markirovka tizimi uchun bir nechta xorijiy tajriba va
yondashuvlarni moslashtirish mumkin. Bu, masalan, Yevropa Ittifoqi va
Germaniyadagi raqamli markirovka tizimlarining qat'iy nazorati va monitoringini
ko'rib chiqish bo'lishi mumkin. Xalqaro savdo hamda qadoqlash va tashish bo'yicha
an'anaviy yondashuvlardan farqli o'laroq, raqamli markirovka, qadoqlashning
xavfsizligini ta'minlashda yangi imkoniyatlar yaratadi.
Raqamli markirovka tizimining kelajakdagi rivojlanishi, avvalo, texnologik
yangiliklarga bog'liq bo'ladi. Yangi texnologiyalar, masalan, sun'iy intellekt (AI),
blokcheyn va Internet of Things (IoT) kabi innovatsiyalar raqamli markirovkaning
samaradorligini yanada oshirishi mumkin. Blokcheyn texnologiyasi yordamida
tovarlar harakatini tahlil qilish va nazorat qilish jarayonlari yanada shaffof va
ishonchli bo'ladi. Bu tizimni yanada xavfsizroq qilishga va firibgarliklarning oldini
olishga yordam beradi.
Kelajakda tizimni takomillashtirishda, O'zbekistonda raqamli markirovka
tizimining shaffofligini ta'minlash, ma'lumotlar xavfsizligini mustahkamlash va
foydalanuvchilarga tizimdan foydalanishning osonligini yaratish zarur bo'ladi.
Yana bir muhim jihat - tizimni davlat va xususiy sektor o'rtasidagi samarali
hamkorlik
asosida
yanada
rivojlantirishdir.
Shunday
qilib,
tizimning
kengaytirilgan va tizimli rivojlanishi uchun barcha komponentlarning birgalikda
ishlashini ta'minlash zarur.Raqamli markirovka tizimi O'zbekistonda iqtisodiy
o'sish, soliq yig'ish tizimi va xalqaro savdoni rivojlantirish uchun kuchli vosita
sifatida xizmat qiladi. Tizimning muvaffaqiyatli ishlashi uchun texnologik
infratuzilma, huquqiy bazani mustahkamlash, kichik va o'rta bizneslarni qo'llab-
quvvatlash, shuningdek, ijtimoiy va iqtisodiy omillarni hisobga olish zarur.
Shunday qilib, raqamli markirovka tizimi O'zbekistonning raqamli iqtisodiyotga
o'tishini tezlashtirishda va global iqtisodiy aloqalarda raqobatbardoshligini
oshirishda katta rol o'ynashi kutilmoqda.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
201
Xulosa va takliflar.
Raqamli markirovka tizimi O'zbekistonda iqtisodiy va
ijtimoiy rivojlanishni qo'llab-quvvatlaydigan, davlatning iqtisodiy nazoratini
kuchaytiruvchi va soliq yig'ish jarayonini optimallashtiruvchi muhim vositaga
aylanadi. Tizimning muvaffaqiyatli joriy etilishi mamlakatda mahsulotlar va
xizmatlarning harakatini yanada shaffoflashtiradi, firibgarlik va noqonuniy
savdolarni kamaytiradi, shuningdek, iste'molchilarning xavfsizligini ta'minlaydi.
Bu, o'z navbatida, bozorda raqobatni oshirishga va iqtisodiy ishonchni tiklashga
yordam beradi. Biroq, raqamli markirovka tizimi joriy etilishida texnik, huquqiy
va ijtimoiy jihatlarni hisobga olish zarur.
Xorijiy tajribalar, masalan, Rossiya, Xitoy va Turkiya kabi mamlakatlardagi
muvaffaqiyatli misollar, O'zbekistonga tizimni ishlab chiqish va amalga oshirishda
foydali bo'lishi mumkin. Ushbu mamlakatlarning tajribasi asosida raqamli
markirovka tizimini takomillashtirish va zamonaviy texnologiyalarni joriy qilish
zarurati mavjud.O'zbekistonda raqamli markirovka tizimi, ayniqsa, kichik va o'rta
bizneslar uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. Biroq, tizimni joriy etish uchun kichik
va o'rta ishlab chiqaruvchilarni qo'llab-quvvatlash mexanizmlari, masalan,
imtiyozli kreditlar yoki maxsus grantlar ishlab chiqilishi zarur. Shuningdek, tizimni
to'liq amalga oshirish uchun davlat tomonidan zarur infratuzilma va texnik ta'minot
yaratilishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1.
Nаzаrаli о’g’li, M. S. (2023). THE STUDY ОF VАLUE-АDDED TАX:
KNОWLEDGE FRОM THE EU VАT EXPERIENСE АND UZBEKISTAN'S
VАT SYSTEM.
QO ‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
,
9
, 131-135.
2.
Otto, M., & Thornton, J. (2023). OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA
QOʻSHILGAN QIYMAT SOLIGʻI VA AYLANMADAN OLINADIGAN SOLIQ
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
202
TOʻLOVCHILARINI
BIR-BIRIDAN
FARQLI
JIHATLARINI
BAHOLASH.
QO ‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
,
9
, 140-143.
3.
Murotovich, M. F. (2023). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI
IQTISODIYOT RIVOJIGA TAʼSIRI: XORIJ TAJRIBASI.
QO ‘QON
UNIVERSITETI XABARNOMASI
, 1180-1183..
4.
Shahboz, H. (2024). IQTISODIYOTDA RAQAMLI BIZNES BOZORI
VA ELEKTRON MARKETING.
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH,
MODERN VIEWS AND INNOVATIONS
,
1
(2), 85-90.
5.
Raximov, A. N. (2024). Raqamli iqtisodiyot sharoitida sanoat
tarmoqlarini rivojlantirishning ilmiy-uslubiy asoslari.
Spanish Journal of
Innovation and Integrity
, 43-48.
6.
Ayupov, R. H., & Boltaboeva, G. R. (2020). Raqamli iqtisodiyot
asoslari.
Darslik. T.: ТМI
,
575
.
