https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
207
KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARNI PEDAGOGIK-
PSIXOLOGIK QO‘LLAB-QUVVATLASH ISHLARINI TASHKIL
QILISHNING MAQSAD VA VAZIFALARI
Rо‘zibayeva Muhabbat Rо‘zimetоvna
Tоshkent Kimyо xalqarо universiteti magistranti
https://оrcid.оrg/0009-0006-9162-8566
Annotatsiya: Ushbu maqоlada Kichik maktab yoshidagi bolalarni
pedagogik-psixologik qo‘llab-quvvatlash ishlarini tashkil qilishning maqsad va
vazifalariga tо‘xtalib о‘tilgan.
Kalit so’zlar: kichik maktab yоshi, pedagogik-psixologik qo‘llab-
quvvatlash, ijtimoiylashuv, o‘quv faoliyati.
Kichik maktab yoshidagi bola rivojlanishida qator psixofiziologik
o‘zgarishlar sodir bo‘ladi: ularning yetakchi faoliyat turlari almashadi, u mansub
bo‘lgan ijtimoiy guruhi, pozitsiyalari mohiyati, tengdoshlari orasidagi xususiy
mavqei o‘zgaradi. Bu o‘zgarishlarni inobatga olmasdan turib, boshlang‘ich sinf
o‘quvchisi ijtimoiylashuviga jamiyat tomonidan qo‘yiladigani talablarning
muvofiqligini, ularning asosliligini hamda ijtimoiylashish ko‘rsatkichlarini
obyektiv baholashning imkoni bo‘lmaydi.
Pedagogik-psixologik qo‘llab-quvvatlash — bu bolalar va o‘quvchilarning
ta’lim jarayonida duch keladigan psixologik va pedagogik muammolarini hal
qilish, ularni rivojlantirish va yanada samarali o‘qish uchun ko‘rsatiladigan
yordamdir. Bu jarayonda ta’lim jarayonining barcha ishtirokchilari, ya'ni
o‘qituvchilar, psixologlar, ota-onalar va boshqa mutaxassislar hamkorlikda
ishlaydi.
Pedagogik-psixologik
qo‘llab-quvvatlashning
asosiy
maqsadi
–
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
208
o‘quvchilarni nafaqat ilmiy jihatdan, balki ruhiy, emotsional va ijtimoiy jihatdan
ham to‘liq rivojlantirishdir. Bu yordamning turli shakllari va usullari mavjud.
Pedagogik qo‘llab-quvvatlash - bu bolaning qiziqishlari, maqsadlari,
imkoniyatlari va inson qadr-qimmatini saqlashga to‘sqinlik qiladigan to‘siq,
muammolarni engish, o‘rganish, ishlash, muloqot va turmush tarzida ijobiy
natijalarga erishish yo‘llarini birgalikda belgilash. Ijtimoiylashuvni pedagogik
qo‘llab-quvvatlash ta’lim jarayonida, o‘quv muhiti imkoniyatlarini kengaytirib,
o‘quvchilarning faoliyati, o‘zini o‘zi anglashi, muloqoti uchun qo‘shimcha vaziyat,
imkoniyatlar yaratish orqali dars va sinfdan tashqari ishlarda amalga oshiriladi.
Pedagogik qo‘llab-quvvatlash tizimida pedagogning asosiy vazifalari
sifatida quyidagilar sanab o‘tiladi:
Ijtimoiylashuv muammosiga urg‘u berish – tarbiyada pedagogik jarayonning
barcha ishtirokchilari boshlang‘ich sinf o‘quvchisini individuallashtirish (kasbiy
pedagogik faollik va pedagogik qo‘llab-quvvatlash tizimi yaxlitligi tamoyilini
amalga oshirish.
Maktab pedagogik jamoasi, o‘quvchilarning ota-onalari yangi ta’lim
texnologiyalari
imkoniyatlari,
jumladan,
pedagogik
qo‘llab-quvvatlash
texnologiyalaridan xabardor bo‘lishi.
Ota-onalarning ijtimoiy-pedagogik, ijtimoiy-psixologik hamda huquqiy
savodxonlik darajasini oshirish.
Ota-onalarga pedagoglar va bolalar bilan o‘zaro munosabatlarda yuzaga
keladigan u yoki bu qiyinchiliklar, shuningdek ushbu yo‘nalishdagi tarbiyaviy
ishlarda amaliy yordam ko‘rsatish.
Pedagogik jarayon ishtirokchilari o‘rtasida pedagogik faoliyat natijalariga
nisbatan yagona talabni shakllantirish maqsadida samarali o‘zaro hamkorlikka
asoslangan munosabatlarni o‘rnatish.
Pedagogik qo‘llab-quvvatlash tizimi ishtirokchilarining e’tirof etilayotgan
shaklini qurish uchun maktab psixologik xizmati faoliyatini ilmiy asosda to‘g‘ri
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
209
tashkil qilish zarur.
Bu masalani hal qilish maqsadida kichik yoshdagi maktab o‘quvchilari
rivojlanishi va ijtimoiylashuviga tayyorligini aniqlashning asosiy pedagogik va
psixologik xususiyatlarini ko‘rib chiqamiz:
Kichik maktab o‘quvchilari yoshi bilish jarayonlari intinsiv rivojlanishi
hamda sifat o‘zgarishlarining muhim davri sanaladi, ular bevosita ongli va erkin
xarakter kasb etadi.
Bolaning muntazam ta’lim jarayoniga kirishishi natijasida uning diqqatida
sezilarli o‘zgarishlar ro‘y beradi. Uning irodaviy diqqati jadal sur’atlarda rivojlana
boradi va bu uning o‘z-o‘zini nazorat qilish va tartibga solish ko‘nikmalarining
rivojlanishiga olib keladi.
O‘quv faoliyati bolaning xotirasiga nisbatan yuqori talablarni qo‘ya
boshlaydi. Ta’lim jarayoni bola oldiga o‘zida mavjud turli xotira imkoniyatlarini
ishga solish, tinimsiz mashq qildirish zaruratini keltirib chiqaradi. O‘quv
materiallaridagi aloqa va munosabatlarning mazmuni tahlillari o‘quvchi
xotirasining tezligi va sermahsulligini ta’minlashga xizmat qiladi. Bunday tahlil
asosidagi yodlash boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida o‘quv jarayonini intensiv
ravishda shakllanadigan “yaxshi xotira”ning asosini tashkil qiladi.
Pedagogik qo‘llab-quvvatlashning asosiy vazifasi o‘quvchining shaxs
sifatida shakllanishiga yordam berish, uning o‘ziga xosligini tan olish, mavjud va
potentsial imkoniyatlarini ochib berish va qo‘llab-quvvatlash, ularni imkon qadar
amalga oshirish uchun sharoit yaratishdir. Bunday ishni har bir bolaga nisbatan
amalga oshirish, o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olish, shu bilan birga, iqtidorli
bolalarni pedagogik qo‘llab-quvvatlash muammosini alohida ta’kidlash kerak.
Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilar ahloqiy va xulq atvor hislatlarini
shakllantirish uchun eng qulay davr hisoblanadi. Bu davrda o‘quvchida intizomga,
bilimga, o‘z-o‘zini tarbiyalashga chanqoqlik tuyg‘usi paydo bo‘ladi. U atrof muhit
qonuniyatlarini bilishga intiladi. Ezgulik va yovuzlik, yaxshilik va yomonlik, savob
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
210
va gunohni farqlaydi hamda ular mohiyatiga tushuna boradi.
Fоydalanilgan adabiyоtlar:
1.
Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 12 iyuldagi 577-son qaroriga 1-ilova
“Umumiy o’rta va o’rta maxsus davlat ta’lim muassasalarida psixologik xizmat
faoliyatini tashkil etish to’g’risida”gi Nizom
2.
Do’stmuhamedova Sh.A., Nishanova Z.T., Karimova Sh.K., Alimbaeva
Sh.T., Jalilova S.X. Yosh davrlari va pedagogik psixologiya. –T.: 2013. 327 b.
3.
Egamberdieva N. M. Ijtimoiy pedagogika. – T.: A.Navoiy nomidagi
O’zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti. 2009 y. 213 b. Майстренко А.В.,
Губин В.А. Психологические характеристики обучающихся начального
образования с различной успеваемостью в обучении. Вестник
Ленинградского государственного университета имени А.С. Пушкина: науч.
журн. – СПб., 2016. – № 4, часть I. – с. 123–131
4.
Майстренко, А.В. Новообразования младшего школьного возраста и
психологические характеристики, определяющие высокую успеваемость
обучения в начальных классах. Проблемы современного педагогического
образования: науч. журн. - Ялта, 2020. – Вып.67, ч. .4. – с.402-406
5.
Nishanova Z.T. Rivojlanish psixologiyasi. Pedagogik psixologiya. Darslik.
–T.: O’zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti. 2018. 600 b.
6.
Pardaev
B.
Boshlang’ich
sinf
o’quvchilari
ijtimoiylashuvini
rivojlantirishda pedagogik qo’llab-quvvatlash tizimi. Obrazovanie i innovatsionnie
issledovaniya. 2022. №3
7.
Xolyigitova N. Turayeva D. Umumiy psixologiya asoslari. Darslik. –T.:
Adast poligraf. 2023 470 b.
8.
Xоlyigitоva N.А. Тa’limda mоtivlar shakllanishining ijtmоiy-psixоlоgik
sharоitlari. “Pedagоgika” ilmiy-nazariy va metodik jurnali, 2017/6
9.
Rо‘zibayeva M. Kichik maktab yоshidagi о‘quvchilarning psixоlоgik
xususiyatlari. Yangi O‘zbekiston ilmiy tadqiqotlar jurnali. 1, 6 (May 2024), 100-
102-b.
