https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
145
GIPERTONIYA KASALLIGI
Rajabova Barno Nosirovna
Buxoro viloyati G'ijduvon tumani Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat
salomatligi texnikumi
Annotatsiya: Giertoniya qon tomirlarining nerv-funksional faoliyati buzilishi
natijasida kelib chiqadigan kasallikdir. Kasallik asosan 40 yoshdan kattalarda
uchraydi, lekin so‘nggi yillarda yoshlarda ham tez-tez kuzatilmoqda. Bu darddan
ayollar ham, erkaklar ham bir xil aziyat chekishadi. Gipertoniya yurak-qon tomir
tizimi kasalliklari bilan xastalangan kishilarning o‘limiga sabab bo‘luvchi asosiy
sabablardan biri hisoblanadi.
Kalit so’zlar: Quloqda shovqin, ko’rish holatining buzilishi, taxikardiya,yuqu
buzilishi, bosh aylanishi, boshda og’irlik hissi, qayt qilish.
Аннотация: Гипертоническая болезнь — заболевание, обусловленное
нарушением нервно-функциональной активности кровеносных сосудов.
Заболевание чаще всего встречается у людей старше 40 лет, однако в
последние годы его стали чаще наблюдать и у молодых людей. Этим
заболеванием в равной степени страдают как женщины, так и мужчины.
Гипертония является одной из основных причин смерти людей с сердечно-
сосудистыми заболеваниями.
Ключевые слова: шум в ушах, нарушения зрения, тахикардия,
нарушения сна, головокружение, тяжесть в голове, рвота.
Abstract: Hypertension is a disease caused by a disorder of the
neurofunctional activity of blood vessels. The disease is most often found in people
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
146
over 40 years of age, but in recent years it has become more common in young
people. Both women and men suffer from this disease equally. Hypertension is one
of the main causes of death in people with cardiovascular diseases.
Keywords: Tinnitus, visual disturbances, tachycardia, sleep disturbances,
dizziness, heaviness in the head, vomiting.
Tadqiqotlarga ko‘ra, gipertoniya sayyoramizdagi nogironlikning asosiy
sabablaridan biridir. Statistik ma'lumotlarga ko‘ra, qon bosimi oshganda birinchi
yordam kech ko‘rsatilsa, bemorlarning ahvoli juda og‘irlashishi, hatto o‘lim holati
kuzatilishi mumkin. Gipertoniyaning asosiy alomati — miya tomirlarining spazmi
. Shuningdek, ko‘pincha
, holsizlik, uyqu buzilishi,
, boshda
og‘irlik hissi, yurak urishi tezlashishi namoyon bo‘ladi. Bu alomatlar kasallikning
erta bosqichida seziladi. Keyinchalik, yurakning uzoq vaqt davomida zo‘riqib
Shuningdek, ko‘plab bemorlarda quyidagi belgilar uchraydi:
qayt qilish,
,har qanday
jismoniy faollikdan so‘ng teri yuzasining qizarishi,ko‘zdagi kuchli bosim (bemor
atrofga qaraganda ko‘zlarda og‘riq paydo bo‘ladi, shuning uchun ular dam olishni
va ko‘zlarini yopiq tutishni afzal ko‘rishadi) ,yurakning tez urishi. to‘qimalarda
shishlar paydo bo‘lishi .charchoq.
Gipertoniyaning kelib chiqishi sabablari
Kasallikning rivojlanish sababi uzoq vaqt davomida
holatida yurish, tez-tez psixologik zo‘riqishlardir. Ko‘pincha, bularni doimiy
emotsional taranglikni talab etadigan ish faoliyati keltirib chiqaradi. Bundan
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
147
yuqori bo‘ladi. Irsiy moyillik ham sabablar qatorida: agar kishining avlodida bu
kasallik uchragan bo‘lsa, unda ham ushbu kasallik rivojlanishi xavfi bir necha
barobarga ortadi.
Kasallik rivojlanishiga ta'sir o‘tkazuvchi omillardan asosiysi — kamharakat
turmush tarzi. Yosh o‘tib borgani sari insonlarda
bu o‘zgarish fonida qon bosimining oshishi esa vaziyatni yanada jiddiylashtirib
yuboradi. Bu hayot uchun o‘ta xavfli hisoblanadi, chunki toraygan qon tomirlar
orqali miya, yurak, buyraklarning bir qismiga qonning bormay qolishi yoki yetarli
bormasligi kuzatiladi. Agar qon tomir devorlarida tromb va xolesterin
to‘planmalari bo‘lsa, ular kuchli bosim vaqtida ajralib, kapillyar qon tomirlarida
tiqilib, qon o‘tishiga to‘sqinlik qilishi mumkin. Bu holda
Ayollarda qon bosimi oshishiga sabab menopauza davridagi gormonal
o‘zgarishlar bo‘lishi mumkin. Tuz yoki aniqrog‘i, unda mavjud natriy, shuningdek,
chekish, alkogolli ichimliklarni iste'mol qilish,
tizimiga bosim o‘tkazadi.
Gipertoniya rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillar quyidagilardan iborat:
•
Ortiqcha vazn, metabolik kasalliklar, endokrin kasalliklar, kam harakat
turmush tarzi;
•
muntazam emotsional stresslar, ruhiy tushkunlik, fojiali voqealarni boshdan
o‘tkazish, yaqin insonlarni yo‘qotish;
•
biznesdagi, ishdagi muammolar tufayli kuchli asabiy taranglik;
•
bosh miya jarohatlari (avtohalokat, yiqilish, gipotermiya);
•
yurak-tomir tizimiga salbiy ta'siri bor surunkali kasalliklar (
•
irsiy moyillik;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
148
•
virusli va yuqumli kasalliklar (
, sinusit,
•
Qon tomirlarida yosh bilan bog‘liq o‘zgarishlar;
•
qonda xolesterin miqdorining yuqori bo‘lishi, natijada qon tomir devorlarida
to‘planmalar hosil bo‘ladi;
•
zararli odatlar (chekish, alkogolli ichimliklar ichish, me'yordan ortiq qahva
iste'mol qilish);
•
kun davomida ko‘p miqdorda tuz iste'mol qilish;
•
qonda adrenalinni oshirish;
•
kompyuter qarshisida uzoq vaqt o‘tirish;
•
ochiq havoda kam yurish va hokazo.
Gipertoniyani tashxislash
Bemorga aniq tashxis qo‘yish uchun shifokor bir nechta laboratoriya tahlillari
va apparat tekshiruvlari o‘tkazishi kerak bo‘ladi. Tashxisning maqsadi kasallikning
bosqichi va gipertoniya darajasini aniqlash hisoblanadi. Ushbu ma'lumotlar bilan
shifokor samarali davolash usulini tanlash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Kasallikning
dastlabki bosqichlari yashirin kechgani bois ko‘pchilik bemorlar shifokor huzuriga
kech kelishadi. Kasallikni butunlay davolash juda mushkul hisoblanadi, shuning
uchun bemorlar sabr-toqatga ega bo‘lishlari kerak, zero kasallik ularga qolgan
umrlari davomida hamrohlik qilishi mumkin. Shuning uchun kasallikni o‘z vaqtida
oldini olish, shubhali belgilar paydo bo‘lsa, shifokor ko‘rigidan o‘tish zarur.
Uy sharoitida har bir inson o‘z qon bosimini muntazam o‘lchab turishi kerak,
eng optimal ko‘rsatkich 120/80 mm sim.ust (quyida birlik deb keltiriladi), yoshi
kattalar uchun 130/90. Atrof-muhit ta'siri yoki jismoniy faollik natijasida bosim 5-
10 birlikka ortishi mumkin. Quyi va yuqori bosim o‘rtasidagi juda katta farq ham
havotir uchun belgi bo‘ladi — odatda bu ko‘rsatkich 50 birlikdan oshmasligi kerak.
Agar qon bosimining tez-tez o‘zgarishi kuzatilsa, shifokor bilan uchrashish tavsiya
etiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
149
Qon bosimi ko‘tarilishini davolash
Davolash paytida bemorlar har qanday stress yoki hissiy zo‘riqishdan yiroq
bo‘lgani ma'qul. Bemorlar ochiq havoda: hovuz atrofida, bog‘da, o‘rmonda sayr
qilishlari tavsiya etiladi. To‘g‘ri ovqatlanish gipertoniyani muvaffaqiyatli
davolashda muhim hisoblanadi.
Gipertoniya bosqichlari va oldini olish yo‘llari
Zamonaviy tibbiyot arterial gipertoniyaning 3 bosqichini farqlaydi:
•
1 bosqich
— Qon bosimi 140-159 / 90-99 mm sim.ust oralig‘ida bo‘ladi.
Qon bosimi vaqti-vaqti bilan me'yorga kelishi va yana ko‘tarilishi mumkin;
•
2-bosqich
— Qon bosimi 160-179 / 100-109 mm sim.ust oralig‘ida. Arterial
qon bosimi tez-tez ko‘tarilib turadi va kam hollarda me'yorga tushadi.
•
3 bosqich
— bosim 180/110 mm sim.ust. dan yuqori ko‘tariladi. Bosim
doimiy ravishda yuqori bo‘ladi va uning pasayishi yurak kasalliklari tufayli yuzaga
keladi.
Ovqatlanish tartibi-
a
vvalo, kundalik ovqatlanish rejimidan «yomon»
xolesterin va ko‘p miqdorda tuz saqlagan mahsulotlarni chiqarib tashlash kerak.
Ularga:
yog‘li
go‘sht
,charvi
,qovurilgan
ovqatlar
.dudlangan
mahsulotlar,tuzlamalar kiradi.B
undan tashqari, tandirdan uzilgan yangi non
o‘rniga bir-ikki kun turgan nonni iste'mol qilish foydalidir.
Kundalik ratsionga
servitamin, minerallarga boy va kasallikka qarshi kurashishga yordam
beruvchi mahsulotlardan ko‘proq kiritish kerak.
Manbalar
1.
WHO.
Qaraldi: 2019-yil 30-mart.
2.
год“ (ru).
www.rosminzdrav.ru. Qaraldi: 2019-yil 30-mart.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
150
3.
↑ Л.И. Агеева, Г.А. Александрова, Н.М. Зайченко, Г.Н.
Кириллова, С.А. Леонов, Е.В. Огрызко, И.А. Титова, Т.Л. Харькова,
В.Ж. Чумарина, Е.М. Шубочкина. Здравоохранение в России. 2017:
Стат.сб./Росстат, 2017. ISBN 978-5-89476-448-1.
4.
заболевания“ (ru). www.who.int. Qaraldi: 2019-yil 30-mart.
5.
↑ „Профилактика сердечно-сосудистых заболеваний - ГУЗ
"Поликлиника №4" г.Волгограда“. poliklinika4vlg.ru. Qaraldi: 2019-yil
30-mart.
6.
четырех томах. Том 3: Заболевания сердечно-сосудистой системы (I).
Практика, 2014.
7.
↑ {{{заглавие}}}. — ISSN 2077-6764.
8.
↑ „Четвертое универсальное определение инфаркта
2018)“ (ru).
cardioweb.ru. Qaraldi: 2019-yil 30-mart.
9.
↑ „Цереброваскулярные заболевания“. www.emcmos.ru.
Qaraldi: 2019-yil 30-mart.
