https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
91
O‘QUVCHI VA TALABALARNING BILIM OLISHIDA SUN’IY
INTELLEKTNING TA’SIRI VA UNING AFZALLIKLARI
Ravshanova O‘g‘ilshod
Termiz davlat pedagogika instituti talabasi
Annotatsiya: Maqolada sun’iy intellektning ta’lim jarayoniga ta’siri va
afzalliklari, u bilan bog‘liq muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari batafsil
yoritilgan. Sun’iy intellekt texnologiyalari o‘quv jarayonini moslashtirish,
samaradorlikni oshirish va o‘qituvchilarning ish yukini kamaytirishda katta
ahamiyat kasb etadi. Ta’limda yangi texnologiyalarni joriy etish jarayonidagi
to‘siqlar va ularning yechimlari muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar: Sun’iy intellekt, ta’lim tizimi, texnologik rivojlanish, masofaviy
ta’lim, axloqiy masalalar, individual yondashuv, innovatsiya.
Kirish.
Hozirgi globallashuv davrida sun’iy intellekt dunyo iqtisodiyoti,
sog‘liqni saqlash, sanoat va ta’lim sohalarida inqilobiy o‘zgarishlarni keltirib
chiqarmoqda. Ayniqsa, ta’lim tizimi sun’iy intellekt texnologiyalaridan
foydalanish orqali yangicha ko‘rinishga ega bo‘lmoqda. Bu texnologiyalar o‘qitish
jarayonini avtomatlashtirish, o‘quvchilarga individual yondashuvni ta’minlash,
bilimlarni yanada qiziqarli va samarali shaklda yetkazish imkonini beradi. Shu
bilan birga, ushbu texnologiyalarni joriy etishda bir qator texnologik, iqtisodiy va
ijtimoiy muammolar paydo bo‘lishi mumkin.Mazkur maqolada sun’iy
intellektning ta’lim tizimiga kiritilishining afzalliklari, mavjud to‘siqlar va ularni
bartaraf etish usullarini tahlil qilamiz.
Sun’iy intellektning ta’lim tizimidagi afzalliklari juda ham keng qamrovli
hisoblanadi.Sun’iy intellekt har bir o‘quvchining bilim darajasi, qiziqishlari va
ehtiyojlarini tahlil qilib, ularga moslashtirilgan ta’lim materiallarini taklif qiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
92
Bu o‘quv jarayonini yanada samarali va moslashuvchan qiladi.Misol uchun, Khan
Academy, Coursera va Duolingo kabi platformalar sun’iy intellekt yordamida
talabalarning qobiliyatini tahlil qiladi va moslashtirilgan topshiriqlar beradi.
Matematikadan murakkab masalalarni yechishda yordam beruvchi Photomath kabi
dasturlar bu jarayonni soddalashtiradi. Masofaviy ta’lim sun’iy intellekt bilan
yangi bosqichga chiqmoqda deb bemalol takidlashimiz mumkin. Bunda
o‘quvchilar geografik joylashuvdan qat’i nazar, bilim olish imkoniyatiga ega
bo‘lmoqdalar.Zoom, Google Classroom, va Microsoft Teams kabi platformalar
darslarni tashkil etishda muhim vositaga aylanib kelinmoqda.Virtual yordamchilar
va sun’iy intellekt asosida ishlaydigan dasturlar talabalarning qiziqtirgan
savollariga tezkor javob beradi.Sun’iy intellekt faqat o‘quvchilarga emas balki
o‘qituvchilarga ham qulaylik olib keladi. O‘qituvchilar uchun vaqtni tejash
maqsadida testlarni avtomatik baholash tizimlari joriy etilmoqda. Masalan, Google
Forms orqali talabalarning bilim darajasi tezkor va aniq baholanadi. Talabalar
faoliyatini
kuzatish
va
tahlil
qilish
sun’iy
intellekt
yordamida
osontirilmoqda.Sun’iy intellekt nogironligi bo‘lgan talabalar uchun qulay
sharoitlar yaratishda yordam beradi: ko‘rish qobiliyati cheklangan talabalar uchun
ekran o‘qish dasturlari mavjud,eshitish qobiliyati cheklangan talabalar uchun esa
nutqni matnga aylantirish texnologiyalari ishlatilib kelinmoqda. Sun’iy intellekt
yordamida til o‘rganish jarayoni interaktiv va samarali bo‘lib bormoqda. Duolingo,
Babbel kabi platformalar o‘quvchilarga yangi tillarni o‘rganishda moslashtirilgan
mashqlarni taqdim etadi.
Sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etishda ba’zi muammolar mavjud. Ko‘plab
rivojlanayotgan mamlakatlarda yuqori tezlikdagi internet va zamonaviy kompyuter
texnikasi yetishmaydi. Bu texnologiyalarni to‘liq joriy etishga to‘sqinlik qiladi.
O‘qituvchilar va ta’lim tizimi xodimlarining Sun’iy intellekt texnologiyalaridan
samarali foydalanish bo‘yicha malakalari yetarli darajada emas. Bu esa
texnologiyalarning imkoniyatlaridan to‘liq foydalanishga to‘sqinlik qiladi. Sun’iy
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
93
intellekt texnologiyalari katta hajmdagi ma’lumotlarni yig‘adi. Ushbu
ma’lumotlarning maxfiyligini ta’minlash va noto‘g‘ri ishlatilishining oldini olish
dolzarb masala hisoblanadi. Sun’iy intellekt texnologiyalarini ishlab chiqish va
ta’lim tizimiga joriy etish katta miqdorda mablag‘ talab qiladi. Bu esa
rivojlanmagan hududlarda jiddiy muammo hisoblanadi. Yana bir muammolardan
biri ba’zi jamiyatlarda texnologiyaga ishonchsizlik, an’anaviy yondashuvlar va
yangi texnologiyalarni qabul qilishda ehtiyotkorlik mavjud.
Sun’iy intellektdan samarali foydalanish uchun o‘quv muassasalarini yuqori
tezlikdagi internet va zamonaviy kompyuter texnikasi bilan ta’minlash zarur,
o‘qituvchilar va xodimlar uchun Sun’iy intellekt texnologiyalari bo‘yicha trening
va kurslarni yo‘lga qo‘yish, xalqaro tashkilotlar va xususiy sektorni jalb qilib,
investitsiyalarni ko‘paytirish, talaba va o‘qituvchilarning ma’lumotlarini himoya
qilish tizimini yaratish, Sun’iy intellekt texnologiyalarining afzalliklari va
imkoniyatlarini targ‘ib qilish lozim bo‘ladi.
Kelajakda sun’iy intellekt ta’lim jarayonini butkul o‘zgartirib yuborishi
mumkin.Bunda virtual haqiqat (VR) va kengaytirilgan haqiqat (AR)
texnologiyalari yordamida interaktiv o‘quv muhitlari yaratiladi, masofaviy ta’lim
yanada takomillashtiriladi,talabalarning ehtiyojlariga moslashtirilgan platformalar
rivojlanadi.
Xulosa. Sun’iy intellekt ta’lim jarayonini samarali va moslashuvchan qilishda
muhim o‘rin tutadi. Bu texnologiyalar yordamida ta’lim tizimining sifatini oshirish,
o‘quvchilarning bilim olish imkoniyatlarini kengaytirish va o‘qituvchilarning
ijodiy faoliyatini rivojlantirish mumkin. Ammo texnologik, iqtisodiy va axloqiy
masalalarni yechish uchun davlat, ta’lim muassasalari va jamiyatning birgalikdagi
harakat qilish lozim bo‘ladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
94
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ahmadjonov I., Qodirova S. “Raqamli texnologiyalar va ularning
ta’limdagi o‘rni” – T.: Fan nashriyoti, 2022.
2.
Berezhnoy V.G. “Sun’iy intellekt va ta’lim: yangi imkoniyatlar va
muammolar” – Moskva: Nauka, 2020.
3.
Khan Academy. “Artificial Intelligence in Education” –
www.khanacademy.org, 2023.
4.
Chepkunov A.A. “Ta’limda texnologik yondashuv” – Sankt-
Peterburg: Pedagogika nashriyoti, 2021.
5.
Smith, J., & Brown, R. “AI and the Future of Learning” – New York:
Academic Press, 2021.
6.
Duolingo platformasi rasmiy sayti – www.duolingo.com, 2023.
7.
UNESCO. “Artificial Intelligence in Education: Challenges and
Opportunities” – UNESCO nashriyoti, 2020.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari: “Raqamli
iqtisodiyot va ta’limni modernizatsiya qilish” – www.lex.uz, 2023.
9.
Deepshikha G. “Digital Education and Artificial Intelligence” –
Singapore: Springer, 2022.
10.
Microsoft Education. “AI Tools for Modern Classrooms” –
www.microsoft.com, 2023.
