TISH ILDIZ UCHI REZEКSIYASINING BIOETIK JIHATLARI:

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

102

TISH ILDIZ UCHI REZEКSIYASINING BIOETIK JIHATLARI:

Yusupova Barno Yunus Qizi

Toshkent Davlat Stomatologiya Instituti

Xirurgik Stomatologiya va Dental implantologiya kafedrasi 1-kurs magistri

Ilmiy rahbar : Наргиза Акмаловна Умирзакова

Доцент (PhD) кафедры Общественных наук с курсом биоэтики

Ташкентский Государственный Стоматологический Институт,

г. Ташкент. Узбекистан.

n.a.umirzakova@mail.ru

Ilmiy rahbar: к.м.н.доцент Фозилов М.М

Annotatsiya. Ushbu maqolada tish ildizi uchining rezeksiyasi jarayoni bioetik

nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Muolajaning diagnostikasi, differensial

diagnostikasi,

bemorning

xabardor

qilingan

roziligi,

innovatsion

biomateriallardan foydalanish, xususan, sun’iy suyak materiallari va Ethoss

biomateriali, tibbiyot va tijorat o‘rtasidagi muvozanat hamda O‘zbekiston

Respublikasining

stomatologiya

sohasidagi

huquqiy-me’yoriy

hujjatlari

muhokama qilinadi.

Kalit so'zlar

bioetika, stomatologiya, ildiz uchi rezeksiyasi, differensial diagnostika, sun’iy

suyak materiallari, Ethoss, tibbiy axloq, O‘zbekiston qonunchiligi.

Аннотация В данной статье рассматривается процесс резекции

верхушки корня зуба с точки зрения биоэтики. Обсуждаются диагностика,

дифференциальная диагностика, информированное согласие пациента,

использование инновационных биоматериалов, в частности, синтетических

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

103

костных материалов и биоматериала Ethoss, баланс между медициной и

коммерцией, а также нормативно-правовые документы Республики

Узбекистан в области стоматологии.

Ключевые слова:

биоэтика, стоматология, резекция верхушки корня, дифференциальная

диагностика, синтетические костные материалы, Ethoss, медицинская

этика, законодательство Узбекистана

.

SUN’IY SUYAK MATERIALLARI VA ULARNING BIOETIK

JIHATLARI

Tish ildizi uchining rezeksiyasidan so‘ng ko‘pincha suyak regeneratsiyasini

rag‘batlantirish zarurati yuzaga keladi. Bunday hollarda sun’iy suyak materiallari

qo‘llaniladi.

Hozirgi vaqtda quyidagi biomateriallar keng ishlatiladi:

1. Gidroksiapatit va β-trikaltsiy fosfat (β-TKF) – bu materiallar tabiiy suyak

tarkibiga o‘xshash bo‘lib, suyak hosil bo‘lishini rag‘batlantiradi.

2. Demineralizatsiyalangan suyak matrikslari (DBM) – asosan donor

suyaklaridan olinadi va regeneratsiyani tezlashtirish xususiyatiga ega.

3. Hayvon suyaklari asosidagi biomateriallar (bovino suyaklari) – uzoq

parchalanish davri tufayli suyak to‘qimasini barqaror saqlaydi.

4. Biokompozitlar va polimer asosli materiallar – maxsus laboratoriyalarda

ishlab chiqarilib, biofaollik va xavfsizlik mezonlariga mos keladi.

Bioetik muammolar:

Xavfsizlik va biotexnologik tozalash – donor yoki hayvon suyak

materiallarining sterilligi va biologik xavfsizligi.

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

104

Bemor tanlovi – shifokor muolaja variantlari haqida to‘liq ma’lumot berishi

kerak.

Tijoriy manfaatlar – qimmatbaho biomateriallarning shifokor tomonidan

noto‘g‘ri tavsiya qilinishi ehtimoli.

ETHOSS BIOMATERIALINING O‘ZIGA XOSLIGI VA BIOETIK

AHAMIYATI

Ethoss – bu innovatsion sun’iy suyak materiali bo‘lib, u β-trikaltsiy fosfat va

siydik kislota asosida ishlab chiqariladi. Uning o‘ziga xosligi quyidagilarga

bog‘liq:

✔

Osteokonduktiv va osteoinduktiv xususiyatlarga ega – ya’ni yangi suyak

to‘qimasini hosil bo‘lishiga yordam beradi va osteoblastlarni rag‘batlantiradi.

✔

Bemor o‘zining suyak hujayralarini shakllantiradi – boshqa materiallardan

farqli ravishda, Ethoss organizmda tabiiy suyak hosil bo‘lishini tezlashtiradi.

✔

Donor yoki hayvon manbalariga ehtiyoj yo‘q – shu sababli bioetik jihatdan

xavfsizroq hisoblanadi.

Ethoss biomaterialidan foydalanishda bioetik tamoyillar:

Bemorning roziligi va tanlov erkinligi – Ethoss haqida aniq ma’lumot berish

va uni muqobil materiallar bilan taqqoslash lozim.

Klinik jihatdan isbotlangan samaradorlik – shifokor materialning uzoq

muddatli ta’siri va natijalari haqida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lishi kerak.

Moliyaviy shaffoflik – shifokor bemorga faqat tijoriy manfaatlar uchun emas,

balki eng optimal variantni taklif qilishi lozim.

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

105

Ethossning afzalligi shundaki, u bemorning suyak to‘qimasiga moslashib,

uzoq muddatli regeneratsiya jarayonini ta’minlaydi. Shu sababli, bu biomaterial

jarrohlik amaliyotida yuqori samaradorlik ko‘rsatmoqda.

XULOSA

Tish ildizi uchining rezeksiyasi muolajasida diagnostik tekshiruvlar, bioetik

me’yorlarga rioya qilish, innovatsion biomateriallardan ongli ravishda foydalanish

hamda O‘zbekiston qonunchiligiga muvofiq davolash jarayonini tashkil etish

muhimdir.

✔

Sun’iy suyak materiallari, xususan, Ethoss kabi innovatsion biomateriallar

suyak regeneratsiyasini ta’minlash va jarrohlik amaliyotining natijasini yaxshilash

uchun qo‘llaniladi.

✔

Bioetik tamoyillarga rioya qilish shifokorning nafaqat kasbiy majburiyati,

balki bemorga hurmat va mas’uliyat ifodasi hamdir.

✔

O‘zbekiston qonunchiligiga binoan, shifokorlar davolash protokollariga

rioya qilishi, bemorga muqobil variantlar haqida tushuntirish berishi va keraksiz

muolajalardan tiyilishi lozim.

Shunday qilib, zamonaviy stomatologiya shifokorlarning ilmiy yondashuvi,

bemor manfaatlariga sodiqligi va bioetik tamoyillarga rioya qilishiga bog‘liq.

TISH ILDIZ UCHI REZEКSIYASINING BIOETIK JIHATLARI:

TASHHIS,

DIFFERENSIAL

DIAGNOSTIKA,

SUN’IY

SUYAK

MATERIALLARI VA O‘ZBEKISTONDAGI HUQUQIY ASOSLAR

ILMIY

YONDASHUV

VA

KLINIK

AMALIYOTDA

YANGI

TENDENSIYALAR

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

106

Tish ildizi uchining rezeksiyasi endodontik muolajalarning oxirgi bosqichi

hisoblanadi. Ammo hozirgi kunda regenerativ tibbiyot, hujayra muolajalari va

nano-biomateryallar kabi sohalarning rivojlanishi bu jarrohlik amaliyotiga

yangicha yondashuvlarni joriy qilish imkonini bermoqda.

Nano-biomateryallar va regenerativ terapiya

Hozirgi zamonaviy yondashuvlarda nano-gidroksiapatit, peptid asosli

biomateriallar va biologik faol shishalar suyak regeneratsiyasini tezlashtirish uchun

qo‘llanmoqda.

✔

Nano-gidroksiapatit – tabiiy suyak tarkibiga juda o‘xshash bo‘lib, uning

biofaolligi yuqori.

✔

Peptid asosli biomateriallar – osteogenezni faollashtiruvchi moddalarga

boy bo‘lib, suyak to‘qimasining tabiiy qayta tiklanishiga yordam beradi.

✔

Biologik faol shishalar – maxsus tarkibga ega bo‘lib, regeneratsiya

jarayonini kuchaytirish xususiyatiga ega.

Hujayra muolajalari va suyak hosil bo‘lishini rag‘batlantirish

Ba’zi zamonaviy usullarda osteogen staminal hujayralardan foydalanish

tavsiya etilmoqda. Ushbu hujayralar suyak regeneratsiyasini jadallashtirib, tabiiy

suyak hosil bo‘lishiga yordam beradi.

Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki:

PRP (Platelet-Rich Plasma) – o‘z tarkibida o‘sish faktorlarini saqlaydi va

suyak hosil bo‘lishini tezlashtiradi.

BMP-2 va BMP-7 (Bone Morphogenetic Proteins) – osteoinduktiv

xususiyatlarga ega bo‘lib, regeneratsiya jarayonini tezlashtiradi.

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

107

Minimal invaziv texnologiyalar va lazer terapiya

Tish ildizi uchini rezeksiya qilishda lazer texnologiyalari va piezojarrohlik

usullarining qo‘llanilishi regeneratsiya jarayonini yaxshilaydi.

✔

Lazer texnologiyalari – bakterial kontaminatsiyani kamaytiradi,

yallig‘lanish jarayonlarini tezda bostiradi va suyak hosil bo‘lishini rag‘batlantiradi.

✔

Piezojarrohlik – an’anaviy burg‘ulash usullariga nisbatan kamroq invaziv

bo‘lib, atrofdagi yumshoq to‘qimalarga zarar yetkazmasdan aniq kesish imkonini

beradi.

ETHOSS

BIOMATERIALI:

BIOINTEGRATSIYA

VA

KLINIK

SAMARADORLIK

Ethoss innovatsion biomaterial sifatida biologik moslashuvchanlik, tez

so‘rilish, o‘z-o‘zini tiklash va suyak regeneratsiyasini rag‘batlantirish xususiyatlari

bilan ajralib turadi.

. Ethoss biomaterialining regenerativ xususiyatlari

✔

Hujayra darajasida suyak hosil bo‘lishini rag‘batlantiradi – Ethoss

tarkibidagi β-trikaltsiy fosfat va siydik kislota tabiiy suyak hosil bo‘lish jarayonini

kuchaytiradi.

✔

Vaqt o‘tishi bilan to‘liq so‘riladi – boshqa biomateriallardan farqli o‘laroq,

bu material doimiy suyak mustahkamligini ta’minlab, organizm tomonidan tabiiy

ravishda o‘zlashtiriladi.

✔

Donor suyak materiallariga ehtiyoj yo‘q – bu esa bioetik jihatdan eng

xavfsiz variant bo‘lishini ta’minlaydi.

Ethoss qo‘llanilishining klinik afzalliklari

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

108

Yumshoq to‘qimalar bilan yaxshi integratsiya – operatsiyadan keyin

yallig‘lanish jarayonlari minimal darajada bo‘ladi.

Tezroq suyak hosil bo‘lishi – an’anaviy materiallarga qaraganda suyak

regeneratsiyasi 30-40% tezlashadi.

Infeksiya xavfini kamaytiradi – tarkibida tabiiy antibakterial xususiyatga ega

komponentlar mavjud.

Bioetik jihatdan Ethoss biomaterialining afzalliklari

✔

Donor yoki hayvon suyaklaridan foydalanilmasligi – bu biomaterialning

giyohvandlik, immunologik va diniy jihatdan to‘liq mos kelishini ta’minlaydi.

✔

To‘liq biologik xavfsizlik – virussiz, bakteriyasiz va yuksek sterillik

darajasiga ega.

✔

Bemor tanlovi va axborot berish – Ethoss biomateriali ishlatilganda,

shifokor bemorga uning afzalliklari va muqobil variantlari haqida to‘liq ma’lumot

berishi kerak.

XULOSA

Tish ildizi uchining rezeksiyasi muolajasi zamonaviy diagnostika, minimal

invaziv jarrohlik, suyak regeneratsiyasi va bioetik normalarga rioya qilish bilan

bog‘liq muhim yo‘nalish hisoblanadi.

✔

Sun’iy suyak materiallari – suyak hosil bo‘lish jarayonini tezlashtiradi va

davolash natijalarini yaxshilaydi.

✔

Ethoss biomateriali – biologik moslashuvchanligi va yuqori regenerativ

xususiyatlari bilan ajralib turadi.

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

109

✔

Zamonaviy regenerativ terapiya – PRP, BMP va nano-biomateryallar

yordamida suyak tiklanishini yaxshilash va operatsiyadan keyingi asoratlarni

kamaytirish mumkin.

✔

O‘zbekiston qonunchiligiga muvofiq, bemorning huquqlari himoya

qilinishi lozim – shifokor bemorga barcha muolaja variantlari haqida aniq

ma’lumot berishi shart.

Shunday qilib, tish ildizi uchining rezeksiyasi zamonaviy yondashuvlar va

innovatsion biomateriallar yordamida samaradorligi oshirilayotgan muolaja bo‘lib,

uning bioetik va huquqiy jihatlarini to‘g‘ri tushunish shifokor va bemor o‘rtasidagi

ishonchni mustahkamlaydi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati

•

Закон Республики Узбекистан от 11 мая 2022 года № ЗРУ–768 «О

трансплантации органов и тканей человека»

•

Шашкин П.В. "Трансплантация и биоэтика", Москва, 2020.

3. Марков, М.В. "Реконструктивная трансплантация", Санкт-Петербург,

2018.

4. Ибрагимов, А.А. "Этика и право: развитие трансплантологии

в Узбекистане", Ташкент, 2022.

6.

Umirzakova N.A. Bioethic culture in Uzbekistan: national and

religious aspects of. // International Engineering Journal For Research &

Development. Vol.6 Issue 2. SJIF: 7.169. _ India. E-ISSN No:2. Р. 1-4.

7.

Умирзакова Н.А. Биоэтические правила проведения пластических

операций //

Academic Research in Educational Sciences. Volume 3 | Issue 12 |

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

110

2022. ISSN: 2181-1385. Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12 | ASI-Factor: 1,3 | SJIF:

5,7 | UIF: 6,1.

Multidisciplinary Scientific Journal.

December, 2022. -

С.221-226.

https://t.me/ares_uz

8.

Умирзакова Н.А. Аxiological function of bioethics in the context of

optimization of medical education / Фалсафа ва хаёт”// Халқаро илмий журнал.-

2023.

№4

(23).

-

Б.24-30.

https://tadqiqot.uz/index.php/philosophy/article/view/9591/9148

1.

Умирзакова

Н.А.

Биоэтика

фанининг

интегративлик

хусусиятлари / Фалсафа ва хаёт”// Халқаро илмий журнал.- 2024. №1 (24). -

Б.42-48.

https://tadqiqot.uz/index.php/philosophy/article/view/9780/9335

2.

Умирзакова Н.А., Инагамова С.Д. Институциональные аспекты

формирования биоэтики в медицине

//

Bioethics and Medical Law

. / TSDI &

TMA International Conference. | 2023. -

P.128-132.

www.tsdi.uz

11. Albrektsson, T., & Johansson, C. (2001). Osteoinduction,

osteoconduction and osseointegration. European Journal of Oral Sciences, 106(1),

10-19.

12. Resnik, R., & Misch, C. E. (2018). Contemporary Implant Dentistry.

Elsevier Health Sciences.

13. Ethoss Regeneration Ltd. (2022). Ethoss® biomaterial: A guide to bone

regeneration. Company publication.

14. Szmukler-Moncler, S., Testori, T., & Bernard, J. P. (2019). Bone

regeneration in oral surgery using biomaterials. Journal of Clinical Periodontology,

46(4), 356-370.

15. Malinin, T. I., & Temple, H. T. (2013). Biomaterials in reconstructive

surgery. Springer Science & Business Media.

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-41_ Том-21_ Март-2025

111

16. Tibbiy faoliyat to‘g‘risidagi qonun. (2021). O‘zbekiston Respublikasi

Qonunchilik Ma’lumotlari.

17. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. (2023). Tish

ildizining rezeksiyasi va biomateriallardan foydalanish bo‘yicha klinik protokollar.

Toshkent.

18. Hämmerle, C. H. F., & Jung, R. E. (2003). Bone augmentation by means

of barrier membranes. Periodontology 2000, 33(1), 36-53.

.