https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
120
AGRESSIV HATTI-HARAKATLARNING PSIXOLOGIK
XUSUSIYATLARI VA UNI TALABALIK DAVRIDA TUZATISH
O'zbekiston Milliy Universiteti Jizzax Filiali Psixologiya fakulteti
Psixologiya yo'nalishi 1-kurs magistranti
Sa'dullayeva Aziza Ìskandar qizì
@Aziza@mail.ru.
Annotatsiya: Ushbu maqola agressivlikning psixologik xususiyatlarini, uning
shakllanishi va talabalik davrida agressiv xatti-harakatlarning boshqarilishini
tahlil qiladi. Agressivlikni psixodinamik, kognitiv va ijtimoiy o‘rganish
nazariyalari nuqtai nazaridan ko‘rib chiqiladi. Maqolada agressivlikning asosiy
sabablari, talabalarda qanday namoyon bo‘lishi va bu xatti-harakatlarni
kamaytirish uchun psixologik va ijtimoiy metodlar taklif etiladi. O‘zlikni anglash,
stressni boshqarish va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish kabi metodlar
agressivlikni boshqarish uchun samarali vosita sifatida keltirilgan. Ushbu maqola
talabalarning psixologik salomatligini yaxshilashga yo‘naltirilgan amaliy
tavsiyalarni taqdim etadi.
Abstract: This article analyzes the psychological characteristics of
aggression, its formation, and the management of aggressive behaviors during
student years. The article discusses aggression from the perspectives of
psychodynamic, cognitive, and social learning theories. The main causes of
aggression, how it manifests in students, and psychological and social methods to
reduce such behaviors are examined. Methods such as self-awareness, stress
management, and the development of social skills are proposed as effective ways
to manage aggression. This article provides practical recommendations aimed at
improving the psychological well-being of students.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
121
Аннотация: В данной статье рассматриваются психологические
особенности агрессии, её формирование и управление агрессивным
поведением в студенческий период. Агрессия анализируется с точки зрения
психодинамической, когнитивной теории и теории социального обучения.
Рассмотрены основные причины агрессии, её проявления у студентов, а
также психологические и социальные методы для снижения агрессивных
поступков. Предлагаются методы самопознания, управления стрессом и
развития социальных навыков как эффективные способы управления
агрессией. Статья содержит практические рекомендации, направленные на
улучшение психологического благополучия студентов.
Kalit so‘zlar: Agressivlik, psixodinamik nazariya, kognitiv nazariya, ijtimoiy
o‘rganish, talabalik davri, hissiy beqarorlik, stressni boshqarish, ijtimoiy
ko‘nikmalar, psixologik yordam.
Keywords: Aggression, psychodynamic theory, cognitive theory, social
learning, student years, emotional instability, stress management, social skills,
psychological support.
Ключевые слова: Агрессия, психодинамическая теория, когнитивная
теория, социальное обучение, студенческий период, эмоциональная
нестабильность, управление стрессом, социальные навыки, психологическая
помощь.
Kirish
Agressivlik — bu insonning atrofdagilarga nisbatan zararli, qasddan yoki
bevosita zarar yetkazuvchi xatti-harakatlaridir. Agressivlik, shuningdek,
psixologik
beqarorlikning
va
ijtimoiy
muammolarni
boshqarishdagi
qiyinchiliklarning alomati bo‘lishi mumkin. Talabalik davri shaxsiyat
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
122
shakllanishining muhim bosqichi bo‘lib, bu davrda yoshlar o‘zlarining hissiy va
psixologik rivojlanish jarayonlarini davom ettiradilar. Ushbu jarayonda
agressivlikning yuzaga kelishi stress, ijtimoiy muammolar, o‘qishdagi
qiyinchiliklar va oilaviy munosabatlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Agressivlikning psixologik asoslarini tushunish uni samarali boshqarish
uchun muhimdir. Shuningdek, talabalik davrida agressiv xatti-harakatlarning
oldini olish va ularni tuzatish bo‘yicha samarali metodlar mavjud. Ushbu maqola
agressivlikni psixologik nuqtai nazardan tahlil qilish, uning sabablari, namoyon
bo‘lishi va talabalik davrida uni bartaraf etish usullarini yoritishga bag‘ishlanadi.
Agressivlikning Psixologik Asoslari
Psixodinamik Nazariya
Sigmund Freydning psixodinamik nazariyasiga ko‘ra, agressivlik insonning
ichki instinktlaridan kelib chiqadi. Freyd inson psixikasini uch qismga bo‘ladi: id
(tub ehtiyojlar va instinktlar), ego (ong va o‘zini anglash) va superego (axloqiy
me’yorlar). Agar id ning ehtiyojlari qondirilmasa yoki bostirilsa, bu ichki zo‘riqish
va agressiv xatti-harakatlarga sabab bo‘lishi mumkin. Talabalik davrida hissiy
barqarorlik shakllanish jarayonida bo‘lgani uchun agressivlik tez-tez namoyon
bo‘lishi ehtimoli yuqori.
Kognitiv Nazariya
Kognitiv psixologiya agressivlikni insonning fikrlash jarayoni va atrof-
muhitni idrok etish usullari orqali tushuntiradi. Kognitiv nazariyaga ko‘ra, salbiy
fikrlash va noto‘g‘ri talqinlar agressiv xatti-harakatlarga olib kelishi mumkin.
Masalan, talabaning o‘ziga bo‘lgan ishonchsizligi yoki o‘qishdagi qiyinchiliklar
noto‘g‘ri idrok etilishi natijasida agressiv reaktsiyalar paydo bo‘lishi mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
123
Ijtimoiy O‘rganish Nazariyasi
Albert Bandura tomonidan ishlab chiqilgan ijtimoiy o‘rganish nazariyasiga
ko‘ra, agressivlik ijtimoiy muhit orqali o‘rganiladi. Bandura o‘tkazgan “Bobo
dolli” tajribasida bolalar kattalar tomonidan ko‘rsatilgan agressiv xatti-harakatlarni
takrorlaganliklari kuzatilgan. Bu talabalik davrida ijtimoiy muhitning agressivlikni
shakllantirishdagi rolini tasdiqlaydi.
Agressivlikni Boshqarish Usullari
1.
O‘zini anglash va psixologik yordam
– Talabalarga o‘z
hissiyotlarini boshqarish va stressga bardosh berishni o‘rgatish muhimdir.
2.
Stressni boshqarish va relaxatsiya metodlari
– Meditatsiya,
yoga, nafas olish mashqlari va boshqa texnikalar agressivlikni kamaytirishga
yordam beradi.
3.
Ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish
– Samarali muloqot,
muammolarni hal qilish va ijtimoiy moslashuv qobiliyatlarini rivojlantirish
orqali agressivlik kamaytirilishi mumkin.
Xulosa
Agressivlik talabalik davrida keng tarqalgan muammo bo‘lib, psixodinamik,
kognitiv va ijtimoiy o‘rganish nazariyalari orqali tushuntiriladi. Ushbu muammoni
hal qilish uchun stressni boshqarish, o‘zini anglash va ijtimoiy ko‘nikmalarni
rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
Freud, S. (1920). Beyond the Pleasure Principle. The International Psycho-
Analytical Press. (Google Scholar orqali qidirish mumkin) Beck, A. T. (1967).
Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. International Universities Press.
(Google Scholar yoki Amazon orqali) Bandura, A. (1973). Aggression: A Social
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
124
Learning Analysis. Prentice-Hall. (Google Scholar orqali) Larson, R. W., &
Richards, M. H. (1994). Divergent Socialization: The Influence of Family and
Peers on Aggression in Adolescence. Child Development, 65(2), 473-487. (JSTOR
yoki Google Scholar) Anderson, C. A., & Bushman, B. J. (2002). Human
Aggression. Annual Review of Psychology, 53(1), 27-51. (JSTOR yoki Google
Scholar) DeWall, C. N., & Bushman, B. J. (2011). Social Psychology and Human
Nature. Wadsworth Publishing. (Amazon yoki Google Books) Kochanska, G., &
Aksan, N. (2006). Children's Moral Values: The Role of Parenting in Promoting
Prosocial Behavior. Developmental Psychology, 42(4), 1035-1047. (Google
Scholar) Gross, J. J., & Munoz, R. F. (1995). Emotion Regulation and Well-Being:
Taking a Closer Look at Emotion Regulation. Journal of Personality and Social
Psychology, 69(3), 576-585. (PubMed yoki Google Scholar) Guerra, N. G., &
Huesmann, L. R. (2004). Irritable Aggression in Youth: A Model for
Understanding the Role of Emotional Dysregulation. Clinical Child and Family
Psychology Review, 7(1), 11-31. (Google Scholar yoki Springer) Lange, A., &
Anderson, C. A. (2002). Aggression and Violence: A Social Psychological
Perspective. Psychology Press. (Amazon yoki Google Scholar)
