https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
61
YO‘L-TRANSPORT HODISALARINING TAHLIL QILISH
Zingirov Saidolim Jo‘rayevich
Andijon Davlat Texnika Instituti
Transport logistikasi kafedrasi o‘qituvchisi
Xalimov Javohirbek Abdusamat o‘g‘Ii
Andijon Davlat Texnika Instituti
Avtomobilsozlik va Transport
kafedrasi o‘qituvchisi
Ro‘ziyev Barxayot Tojiboy o‘g‘Ii
Andijon Davlat Texnika Instituti
Yo‘l Harakatini Tashkil Etish
yo‘nalishi 4-kurs talabasi
Annotatsiya: Yoʻl-transport hodisalari dunyo boʻylab millionlab
odamlarning hayotiga taʼsir koʻrsatadigan jiddiy muammo hisoblanadi. Har yili
millionlab odamlar yoʻl-transport hodisalari natijasida halok boʻladi yoki
jarohatlanadi. Bu muammo nafaqat shaxsiy, balki ijtimoiy va iqtisodiy zararlarga
ham olib keladi. Shu sababli, yoʻl-transport hodisalarini oldini olishning huquqiy
asoslari va ularni takomillashtirish yoʻllarini oʻrganish dolzarbligicha qolmoqda.
Kalit so‘zlar: transport vositasi, tezlik, piyoda, yo‘l.
O‘zbekiston Respublikasi shaharlari va aholi punktlarida transport
harakatining ruxsat berilgan eng yuqori tezlik 70 dan 60 km/soatgacha pasaytirildi.
Bunga sabab «Ommaviy axborot vositalarida deyarli har kuni O‘zbekistonning
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
62
turli hududlarida sodir bo‘lgan yo‘l-transport hodisalari haqidagi xabarlar quloqqa
chalinadi, achinarlisi, ularning aksariyati o‘lim bilan yakun topmoqda. 2018-2022
yillarda O‘zbekiston Respublikasida Yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash
kontseptsiyasi qabul qilindi. U normativ˗huquqiy bazani takomillashtirish, yo‘l
harakati ishtirokchilarining huquqiy madaniyatini oshirishni maqsad qilgan.
Shunga asosan 2023 yilda, O‘zbekiston shaharlari va aholi yashash punktlarida
avtotransport harakat tezligini 70 dan 60 km/s.ga pasaytirish to‘g‘risidagi taklif
tasdiqlangan[1-2].
Xorij tajribasidan shuni aytish mumkinki, dunyoda ruxsat etilgan eng yuqori
harakat tezligi 70 km/s.ni tashkil etgan mamlakatlar ko‘p emas. MDHning qator
davlatlari, Armaniston, Gruziya,Ozarboyjon va O‘zbekiston Respublikasi da aholi
yashash punktlarida ruxsat etilgan eng yuqori harakat tezligi 60 km/s hisoblanadi.
Ukrainada 2019 yil 1 yanvaridan yo‘llarda o‘lim holatlari sonini kamaytirish
choralaridan biri sifatida maksimal harakat tezligi 60dan 50 km/s.ga kamaytirildi.
Yevropaning 29 ta mamlakatida harakatlanish tezligi 50 km/s, London shahrida 48
km/s.ni tashkil etadi.
Tadqiqotlarga qaraganda, tezlikni oshirish avariya ehtimoli va uning og‘ir
oqibatlari bilan bevosita bog‘liq. Misol uchun, harakat tezligining bir foizga oshishi
yo‘l harakati ishtirokchilari o‘limi bilan tugaydigan YTH ehtimolini 4 foizga,
jiddiy avariya ehtimolini 3 foizga orttiradi. Transport vositasi urib ketishi natijasida
piyodalarning halok bo‘lishi ehtimoli ham keskin ortadi. (65 km/s tezlikda bunday
natija ehtimoli 50 km/s tezlikdagiga qaraganda 4,5 barobar yuqori).65 km/s
tezlikda harakatlanganda yondan berilgan zarba natijasida haydovchi va
yo‘lovchilarning halok bo‘lishi ehtimoli 85 foizni tashkil etadi[3-4].
O‘rtacha tezlikni atigi 5 foizga kamaytirish orqali o‘lim bilan yakun
topadigan yo‘l˗transport hodisalarini deyarli 30 foizga kamaytirish mumkin. Boisi,
tezlik qancha yuqori bo‘lsa, mashina to‘xtashi uchun shuncha katta masofa kerak
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
63
bo‘ladi, bu esa yo‘l˗transport hodisasi ehtimolini oshiradi. Oldinlari quruq yo‘lda
70 km/s tezlikda kelayotgan haydovchi, u yoki bu holatga javoban manyovr qilishi
uchun 18-20 m yo‘l bosib o‘tadi, avtomobilni butunlay to‘xtatish uchun esa u 47
m yo‘l bosib o‘tish talab etiladi.Tezlikka ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan boshqa
omillar ham bor, ular – alkogol, yo‘l trassasi, harakat zichligi va ob˗havo
sharoitlari.Tezlikni cheklovchi qonunchilik normalarining qabul qilinishi bilan bir
qatorda ularning amalda ishlashini ham ta’minlash, yo‘llarni loyihalash va
avtomobil texnologiyalarini tatbiq qilish ham muhim ahamiyatga ega[5-6].
Jahonda yo‘l harakati xavfsizligi holati to‘g‘risidagi Hisobotda 2015 yil
180ta ishtirokchi˗davlatdan 97tasi qonunchiligida shahar hududlarida tezlikni 50
km/s qilib cheklash ko‘zlangan, shunday bo‘lsada, faqat 27 davlat (15 foiz) tezlikni
cheklash to‘g‘risidagi qonunlar amalda ishlashi nazorat qilinishiga ijobiy baho
berdi (10 ballik tizimda 8 va undan yuqori).Umuman olganda, yo‘llarda xavfsizlik
muammosi global xarakterga ega. 2030 yilgacha bo‘lgan davrda barqaror
rivojlanish sohasi kun tartibida keng ko‘lamli vazifa belgilangan. Jahon Sog‘liqni
saqlash tashkilotining so‘nggi hisobotida dunyoda yo‘l harakati xavfsizligi holati
(2018 yil) to‘g‘risida keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, YTH natijasida o‘lim
holatlari soni ortib bormoqda va bu ko‘rsatkich yiliga 1,35 million o‘lim holatlarini
tashkil etadi. Hisobotda YTH oqibatidagi jarohatlar 5˗29 yoshdagi bolalar va
ayolarning o‘limiga asosiy sabab deb qayd etildi. Yo‘llarda halok
bo‘layotganlarning yarmidan ko‘pi «yo‘llarning ojiz foydalanuvchilari»dir
Misol uchun, statistik ma’lumotlarga ko‘ra, xavfsizlik kamarini taqish
haydovchi va old o‘rindiqlarda o‘tirgan yo‘lovchilar o‘rtasida o‘lim ehtimolini
45˗50 foizga va orqa o‘rindiqlarda ketayotgan yo‘lovchilarning o‘lish va og‘ir
jarohat olish ehtimolini 25 foizga kamaytirar ekan. Bolalarni olib yurish
uskunalaridan foydalanish esa o‘lim ehtimolini 60 foizga kamaytirishi mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
64
Shuning uchun yo‘l harakati ishtirokchilarining, jumladan, YHQni buzish
oqibatlari to‘g‘risida keng xabardor qilish orqali shaxsiy mas’uliyatni oshirish
muhim[7-8].
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziѐev tomonidan 2022 yilning 4
aprel kunidagi “Avtomobil' yo‘lllarida inson xavfsizligini ishonchli ta'minlash
va o‘lim holatlarini keskin kamaytirish chora tadbirlari to‘g‘risda”gi PQ-190-
sonli qarori.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 12 apreldagi 172-
sonli qarori.
3.
Taxirjanovich I. S., Jo’rayevich Z. S. AVTOMOBILLARNING
TORMOZLANISH
XUSUSIYATLARINI
NAZARIY
VA
EKSPERIMENTAL TADQIQOTLASH //Mexatronika va robototexnika:
muammolar va rivojlantirish istiqbollari. – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 268-271.
4.
Zingirov S., Ikromov N., Mamasoliyeva O. ENSURING SAFE MOVEMENT
BY DESIGNING THE OPERATING MODE OF DRIVERS WITH THE
HELP OF A CAR KEY IN THE ORGANIZATION OF INTERNATIONAL
TRANSPORT //IMRAS. – 2024. – Т. 7. – №. 4. – С. 55-60.
5.
Jorayevich Z. S. ANDIJON VILOYATI PIYODALAR ISHTIROKIDAGI YO
‘L TRANSPORT HODISALARINI ORGANISH VA TAHLIL QILISH
(ANDIJON TUMANI MISOLIDA) //IJODKOR O'QITUVCHI. – 2025. – Т. 4.
– №. 46. – С. 13-17.
6.
Ikromov N. et al. Analysis of transport and its cargo processes //E3S Web of
Conferences. – EDP Sciences, 2024. – Т. 548. – С. 03021.
7.
Abdusamat Y., Nigora A., Javohir X. ПОВЫШЕНИЕ КРИТЕРИИ ОЦЕНКИ
ЗНАНИЙ
СТУДЕНТА
ОБЪЕКТИВНО
С
НАУЧНЫМИ
ИССЛЕДОВАНИЯМИ INCREASING ASSESSMENT CRITERIA OF THE
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
65
STUDENT
KNOWLEDGE
OBJECTIVELY
WITH
SCIENTIFIC
RESEARCH //Журнал выпускается ежемесячно, публикует статьи по
естественным наукам. Подробнее на www. t. – Т. 2. – С. 118.
8.
Asliddin P. et al. PORSHEN HALQASINING ISHIGA TA’SIR QILUVCHI
OMILLAR //Scientific Impulse. – 2023. – Т. 1. – №. 11. – С. 611-620.
9.
Xusniddin o’g’li P. A. PORSHEN HALQANING UZOQ ISHLASHINI
BELGILOVCHI ASOSIY KATTALIKLAR //Научный Фокус. – 2023. – Т. 1.
– №. 2. – С. 680-685.
