https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
322
SVETOFOR VA TARTIBGA SOLUVCHINING ISHORALARI.
Chirchiq Shahar Politexnikumi Yo’l harakat qoidalari fani o’qtuvchisi
Nurmetov Xamza Madrimovich
Annotatsiya:Svetoforlarda yashil, sariq, qizil va oq rangli yorug‘lik
ishoralari qo‘llaniladi.Svetofor ishoralari vazifasiga bog‘liq ravishda doirasimon,
yo‘naltirgich, piyoda tasviri tushirilgan va X-simon ko‘rinishda bo‘lishi mumkin
).Ishorasi doira shaklidagi svetoforlarda yashil
ishoralar bilan bir sathda joylashgan ishoralari yashil yo‘naltirgich ko‘rinishidagi
bitta yoki ikkita qo‘shimcha tarmoq bo‘lishi mumkin.
Kalit so’zlar:
X-simon, sariq ishora, relssiz transpor
Asosiy qism.
Svetoforning doirali ishoralari quyidagi ma’noni bildiradi:yashil ishora
harakatlanishga ruxsat beradi;
miltillovchi yashil ishora ham harakatlanishga
ruxsat beradi va uning ta’sir vaqti tugayotganligi hamda ko‘p o‘tmay taqiqlovchi
ishora yonishi haqida axborot beradi;
yashil ishora o‘chishiga soniyalarda qancha
vaqt qolganligi haqida axborot berish uchun raqamli tablo qo‘llanilishi mumkin;
sariq ishora harakatni taqiqlaydi, ushbu Qoidalarning
ko‘zda
tutilgan holatlardan tashqari va ishoralar almashuvi haqida ogohlantiradi;
miltillovchi sariq ishora harakatlanishga ruxsat beradi va tartibga solinmagan
chorraha yoki piyodalar o‘tish joyi borligidan xabardor qiladi, xavf-xatar haqida
ogohlantiradi; qizil ishora, shuningdek miltillovchi qizil ishora harakatlanishni
taqiqlaydi; qizil va sariq ishoralarning bir vaqtda yonishi harakatlanishni taqiqlaydi
va ko‘p o‘tmay yashil ishora yonishi haqida axborot beradi. Yo‘naltirgich
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
323
ko‘rinishidagi qizil, sariq va yashil rangli svetofor ishoralari ham doira shaklidagi
svetofor ishoralari bilan bir xil ma’noga ega bo‘ladi. Ular faqat ko‘rsatilgan
yo‘nalishga ta’sir etadi.
Agar tegishli yo‘l belgisi bilan qayrilib olish taqiqlanmagan bo‘lsa, chapga
burilishga ruxsat beruvchi yo‘naltirgich qayrilib olishga ham ruxsat beradi.
Qo‘shimcha tarmoqdagi yashil yo‘naltirgich ham xuddi shu ma’noni
bildiradi.Qo‘shimcha tarmoqdagi ishora o‘chirilgan bo‘lsa, shu tarmoq tartibga
solayotgan yo‘nalishda harakatlanish taqiqlanganligini bildiradi.Svetoforning
asosiy yashil ishorasiga qora yo‘naltirgich (yo‘naltirgichlar)ning shakli tushirilgan
bo‘lsa, u haydovchilarga svetoforning qo‘shimcha tarmog‘i borligi haqida axborot
beradi va asosiy yashil ishora yonganda harakatlanishga ruxsat berilgan
yo‘nalishlarni ko‘rsatadi.Agar svetofor ishorasi piyoda tasviri ko‘rinishida bo‘lsa,
u faqat piyodalarning harakatiga ta’sir ko‘rsatadi. Bunda yashil ishora
piyodalarning harakatlanishiga ruxsat beradi, qizil ishora esa taqiqlaydi.
Ko‘zi ojiz piyodalarga qatnov qismini kesib o‘tishlari mumkinligini bildirish
uchun svetoforning yorug‘lik ishoralariga tovushli ishora ham qo‘shilishi mumkin.
Qatnov qismidagi harakat yo‘nalishi qarama-qarshi tomonga o‘zgarishi
mumkin bo‘lgan bo‘laklarida transport vositalarining harakatini tartibga solish
uchun X-simon qizil ishorali va pastga yo‘nalgan yo‘naltirgich ko‘rinishidagi
yashil ishorali reversiv svetoforlar qo‘llaniladi. Bu ishoralar qaysi bo‘lak ustiga
o‘rnatilgan bo‘lsa, unda harakatlanishni taqiqlaydi yoki ruxsat beradi.
chizig‘i bilan belgilangan bo‘lak ustiga o‘rnatilgan ishoralari
o‘chirilgan reversiv svetofor shu bo‘lakka kirishni taqiqlaydi.
Tramvaylarning hamda maxsus ajratilgan bo‘lak bo‘ylab harakatlanayotgan
yo‘nalishli transport vositalarining harakatlanishini tartibga solish uchun “T” —
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
324
harfi ko‘rinishida joylashgan to‘rtta doirasimon oq rang ishorali svetoforlar
qo‘llanilishi mumkin.
Yuqoridagi bir yoki bir nechta va pastki ishora bir vaqtning o‘zida yonganda,
harakatlanishga ruxsat etiladi. Ulardan chapdagisi chapga, o‘ngdagisi o‘ng
tomonga burilishga, o‘rtadagisi to‘g‘riga yurishga ruxsat beradi. Agar yuqoridagi
uchta ishora bir vaqtda yonsa, harakatlanish taqiqlanadi.
Temir yo‘l kesishmalarida o‘rnatilgan doirasimon oq rangli miltillovchi
ishora transport vositalarining kesishma orqali harakatlanishiga ruxsat beradi.
Ko‘rinish chegarasida yaqinlashib kelayotgan poyezd (lokomotiv, drezina)
bo‘lmasa, o‘chirilgan oq va qizil ishoralarda ham harakatlanishga ruxsat beriladi.
Temir yo‘l kesishmalarida svetoforning miltillovchi qizil ishorasi bilan bir
vaqtda harakat qatnashchilarining kesishma orqali harakatlanishi taqiqlanganligi
to‘g‘risida qo‘shimcha axborot sifatida, tovushli ishora ham berilishi mumkin.
Tartibga soluvchining ishoralari quyidagi ma’noni bildiradi: qo‘llari yon
tomonga uzatilganda yoki tushirilganda: chap va o‘ng yon tomonidan tramvayga
to‘g‘riga, relssiz transport vositalariga to‘g‘riga va o‘ngga harakatlanishga,
piyodalarga qatnov qismini kesib o‘tishga ruxsat beriladi;old va orqa tomonidan
barcha transport vositalari va piyodalarning harakatlanishi taqiqlanadi; o‘ng qo‘li
oldinga uzatilganda: chap yonidan tramvayga chapga, relssiz transport vositalariga
barcha yo‘nalishlarda; oldi tomonidan barcha transport vositalariga faqat o‘ngga
harakatlanishga ruxsat beriladi; orqa tomonidan va o‘ng yonidan barcha transport
vositalarining harakatlanishi taqiqlanadi; piyodalarga tartibga soluvchining orqa
tomonidan qatnov qismini kesib o‘tishga ruxsat etiladi; qo‘lini yuqoriga
ko‘targanda: ushbu Qoidalarning
ko‘rsatilganidan boshqa hollarda
transport vositalari va piyodalarning barcha yo‘nalishlarda harakatlanishi
taqiqlanadi; tartibga soluvchi haydovchi va piyodalarga tushunarli bo‘lgan boshqa
ishoralarni ham berishi mumkin. Ishoralar yaxshi ko‘rinishi uchun tartibga
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-2_ Март-2025
325
soluvchi jezl yoki yorug‘lik qaytaradigan qizil rangli moslamalarni qo‘llashi
mumkin.
Xulosa:
Ushbu ishoralar berilganda, qatnov qismida bo‘lgan piyodalar uni
bo‘shatishlari, agar buning iloji bo‘lmasa, qarama-qarshi yo‘nalishlardagi
transport oqimlarini ajratuvchi chiziqda to‘xtashlari kerak.
Tartibga soluvchining ishorasi va ko‘rsatmalari svetofor ishoralari, yo‘l
belgilari va chiziqlari talablariga zid kelgan hollarda haydovchi va piyodalar
tartibga soluvchining ishorasi va ko‘rsatmalariga amal qilishlari kerak.
Foydalanilgan adbiyotlar ro’yxati:
1.
yo‘l belgilari grafik chizmalari qismi O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 9-apreldagi 292-sonli
tahririda — Qonun
hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 10.04.2019-y., 09/19/292/2915-son)
2.
41-bandning birinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2019-yil 9-apreldagi 292-sonli
tahririda — Qonun
hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 10.04.2019-y., 09/19/292/2915-son)
.
