https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
471
MAVZU: TAYYORGARLIK DAVRIDA VOLEYBOLCHILARNING
TAKTIK-TEXNIK JISMONIY SIFATLARINI OSHIRISH.
Toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruvi va texnologiyalar universiteti
1bosqich magistranti
Iskandarov Shaxriyor Xalimovich
Annotatsiya
: Voleybol sport turida muvaffaqiyatga erishishda tayyorgarlik
davrida oʻtkaziladigan maxsus jismoniy tayyorgarlikning ahamiyati oʻrganildi.
Tadqiqotda 18-25 yosh oraligʻidagi 30 nafar voleybolchi ishtirok etdi. 8 hafta
davomida oʻtkazilgan kompleks mashgʻulot dasturi (kuch, tezlik, chaqqonlik,
muvozanatni oshiruvchi mashqlar) natijalarida sportchilarning vertikal sakrash
balandligi 15%, tezkorlik koʻrsatkichi 12%, reaktsiya tezligi 20% ga oshgani
aniqlandi. Tadqiqot, tayyorgarlik davrida individual jismoniy parametrlarni
hisobga olgan holda rejalashtirilgan mashgʻulotlarning samaradorligini
tasdiqladi.
Kalit so‘zlar:voleybol, jismoniy tayyorgarlik, tayyorgarlik davri, sport
mashqlari, fizik koʻrsatkichlar.
Abstract: The importance of special physical training during the preparatory
period in achieving success in volleyball was studied. The study involved 30
volleyball players aged 18-25. The results of an 8-week comprehensive training
program (strength, speed, agility, balance exercises) showed that the athletes'
vertical jump height increased by 15%, agility by 12%, and reaction speed by 20%.
The study confirmed the effectiveness of planned training during the preparatory
period, taking into account individual physical parameters. Keywords: volleyball,
physical training, preparatory period, sports training, physical indicators.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
472
Keywords:volleyball, physical training, preparation period, sports exercises,
physical indicators.
Voleybol — dinamik sport turi boʻlib, oʻyinchilardan yuqori darajadagi kuch,
tezlik, chaqqonlik, muvozanat va anaerob quvvatni talab qiladi. Zamonaviy sportda
raqobatbardoshlikni oshirish uchun tayyorgarlik davrida maxsus jismoniy sifatlarni
rivojlantirish strategiyalari muhim ahamiyatga ega (Smith et al., 2020).
Voleybolchilarning muvaffaqiyati, asosan, ikkita aspektga bogʻliq:
vertikal
sakrash balandligi
(blok, hujum zarbalari uchun) va
tezkor reaktsiya
qobiliyati
(toʻpni qaytarish, pozitsiyani oʻzgartirishda). Biroq, koʻpgina
tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, sportchilarning individual fiziologik xususiyatlari va
zaif tomonlari eʼtiborga olinmasa, standart mashgʻulot dasturlari samarasiz boʻlishi
mumkin (Garcia et al., 2021).
Oʻrganilayotgan muammoning dolzarbligi shundaki, Oʻzbekiston voleybol
jamoalarining xalqaro miqyosdagi natijalari hali ham istalgan darajada emas.
Buning sabablaridan biri — tayyorgarlik bosqichida
individual yondashuvning
etishmasligi
va asosan umumiy jismoniy tayyorgarlikka eʼtibor qaratilishi.
Masalan, ayrim murabbiylar tomonidan vertikal sakrashni oshirish uchun faqat
ogʻirlik koʻtarish mashqlari qoʻllaniladi, holbuki plyometrik mashqlar bilan
kombinatsiya qilinganda samara 2 baravar ortadi (Hernández-Davó, 2023).
Ushbu
tadqiqotning
ilmiy
yangiligi
—
tayyorgarlik
davrida
voleybolchilarning
zaif jismoniy koʻrsatkichlarini aniqqlash
va ularni bartaraf
etuvchi kompleks mashgʻulot dasturini eksperimental yoʻl bilan ishlab
chiqishdir.
Asosiy
gipoteza:
Individual
testlar
asosida
rejalashtirilgan
mashgʻulotlar standart dasturlarga nisbatan jismoniy koʻrsatkichlarni tezroq va
samaraliroq oshirishga imkon beradi.
adqiqot guruhi:
30 nafar erkak voleybolchi (yoshi 18-25, tajribasi 3+ yil).
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
473
Davomiylik:
8 hafta, haftada 5 mashgʻulot.
Mashgʻulot dasturi:
Kuch mashqlari:
Squat, plyometrik sakrashlar, core-muskulaturani
mustahkamlash.
Tezlik va chaqqonlik:
Qisqa masofali sprintlar, tezkor yoʻnalish oʻzgartirish.
Muvozanat:
Boshlangʻich holatda koʻtarilgan platformada muvozanatni
saqlash.
Oʻlchovlar:
Vertikal sakrash (Vertec test), 20 m sprint (tezlik), Y-balans test
(muvozanat), reaktsiya vaqti (Brower tizimi).
Natijalar (Results)
Koʻrsatkich
Dastlabki
oʻrtacha
Yakuniy oʻrtacha Oʻsish (%)
Vertikal
sakrash
58 sm
67 sm
15%
20 m sprint
3.4 soniya
3.0 soniya
12%
Y-balans test
82%
91%
11%
Reaktsiya
vaqti
0.45 soniya
0.36 soniya
20%
Natijalar shuni koʻrsatdiki, tayyorgarlik davrida plyometrik va kuch
mashqlarining kombinatsiyasi voleybolchilarning eksplosiv kuchini sezilarli
darajada oshirishi mumkin (Hernández-Davó et al., 2023). Biroq, tadqiqatning
cheklovlari — kichik namunaviy hajm va qisqa davomiylikdir. Kelajakda ayol
sportchilar va yosh toifalarida ham shunga oʻxshash tadqiqotlar oʻtkazish tavsiya
etiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
474
Xulosa:
Tayyorgarlik davrida individual jismoniy zaifliklarni bartaraf etuvchi
kompleks mashgʻulotlar voleybolchilarning raqobatbardoshligini oshirishda
muhim rol oʻynaydi. Olingan natijalar sport murabbiylari uchun amaliy qoʻllanma
sifatida ishlatilishi mumkin. 8 haftalik eksperimental tadqiqot natijalari shuni
koʻrsatdiki, tayyorgarlik davrida voleybolchilarning individual jismoniy
zaifliklarini bartaraf etuvchi kompleks mashgʻulotlar jismoniy koʻrsatkichlarni
sezilarli darajada oshirishga imkon beradi. Vertikal sakrash balandligining 15% ga,
tezkorlikning 12% ga va reaktsiya tezligining 20% ga oʻsishi, murabbiylar uchun
anʼanaviy yondashuvlardan (faqat kuch yoki chidamlilik mashqlari)
koʻra integratsiyalashgan metodologiyaning ustunligini tasdiqlaydi.
Individual yondashuv
:
Sportchilarni dastlabki testlar asosida guruhlash va
ularning zaif tomonlari uchun maxsus mashqlarni rejalashtirish samaradorlikni
oshirishning asosiy kalitidir.
Murabbiylar uchun qoʻllanma
:
Loyihada qoʻllangan usullar (plyometriya +
dinamik kuch mashqlari + muvozanatni mustahkamlash) Oʻzbekiston voleybol
federatsiyasi tomonidan standart tayyorgarlik dasturiga kiritilishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, tayyorgarlik
jarayonini
ilmiy asoslash
va
individual
yondashuvga oʻtish
zamonaviy voleybolning rivojlanishida hal qiluvchi omil
boʻlib, bu yondashuv nafaqat Oʻzbekiston, balki boshqa mamlakatlar sport tizimi
uchun ham qimmatli tajriba boʻlishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
:
Abdullaev, R., Karimov, S., & Yusupova, M.
(2023). Analysis of Physical
Fitness Levels Among Uzbek Volleyball Players.
Central Asian Journal of Sports
Science
, 15(4), 22-30.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
475
Clark, M.A., Lucett, S.C., & Sutton, B.G.
(2019).
NASM Essentials of
Sports Performance Training
(2nd ed.). Jones & Bartlett Learning.
Kilic, Ö., & Ince, G.
(2020). The Role of Balance Training in Injury
Prevention for Volleyball Players.
Journal of Athletic Training
, 55(8), 801-
https://doi.org/10.4085/1062-6050-55.8.02
FIVB
(2023).
International Volleyball Federation Technical Report: Global
Trends in Volleyball Training
