https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
304
O‘ZBEKISTONDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY
TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINING EKSPORT FAOLIYATIDA
ISHTIROKINI RAG‘BATLANTIRISHNING USTUVOR
YO‘NALISHLARI
Xasanova Muxlisabonu Adxamjon qizi,
Turon Universiteti, Iqtisodiyot mutaxassisligi
1-kurs magistranti
Annotatsiya: Maqolada O‘zbekiston eksport faoliyatida kichik biznes va
xususiy tadbirkorlik subyektlarining ishtirokini rag‘batlantirishning asosiy
yo‘nalishlari ko‘rib chiqiladi. Ularning mamlakat iqtisodiyotini yuksaltirish,
iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va mahsulotlarning xalqaro bozorlarda
raqobatbardoshligini oshirishdagi ahamiyati alohida ta’kidlanadi. Asosiy e’tibor
infratuzilmani rivojlantirish, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, ta’lim tashabbuslari,
jarayonlarni raqamlashtirish, klasterlashtirish va jahon bozorida mahsulotlarni
ilgari surishga qaratilgan. Kichik biznesning rivojlanishi uchun qulay muhit
yaratish va O‘zbekistonning iqtisodiy barqarorligini mustahkamlashga qaratilgan
kompleks yondashuvga alohida e’tibor qaratilgan.
Kalit so’zlar: kichik biznes subyektlari, eksport, klasterlar, brend, xususiy
tadbirkorlik, rivojlantirish, xalqaro bozorlar.
Dolzarbligi
. O‘zbekiston eksport faoliyatida kichik biznes va xususiy
tadbirkorlik
subyektlarining
ishtirokini
rag‘batlantirishning
ustuvor
yo‘nalishlarining dolzarbligi bir qancha muhim omillar bilan belgilanadi.
Birinchidan, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik mamlakatimiz iqtisodiyotining
salmoqli qismini tashkil etib, ish o‘rinlari yaratish, hududlarni rivojlantirish, aholi
turmush darajasini yuksaltirishda muhim o‘rin tutadi. Bunday sub’ektlar o‘rtasida
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
305
eksport faoliyatining rivojlanishi ularning o‘sishi, daromadlarining oshishi va
mahsulotlarning raqobatbardoshligini oshirish uchun yangi istiqbollarni
ochmoqda.
Ikkinchidan, O‘zbekiston jahon iqtisodiyotiga faol integratsiyalashmoqda,
bu esa kichik va o‘rta korxonalarning eksportdagi rolini kuchaytirishni taqozo
etmoqda. Eksportga yo‘naltirilgan korxonalar ulushining ortishi iqtisodiyotni
diversifikatsiya qilish, ayrim tarmoqlarga qaramlikni kamaytirish va xalqaro
bozorlarda mamlakat mavqeini mustahkamlashga xizmat qilmoqda.
Uchinchi muhim omil - mahsulot sifatini oshirish va innovatsiyalarni joriy
etish zarurati. Eksport faoliyatida ishtirok etish kichik biznesni ishlab chiqarish
texnologiyalarini takomillashtirish, sifat standartlarini oshirish va yangi bozorlarni
izlashga undaydi, bu esa pirovardida ularning rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bundan tashqari, O‘zbekistonning davlat siyosati tadbirkorlikni qo‘llab-
quvvatlash va tashqi bozorga chiqish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga
qaratilgan. Ushbu chora-tadbirlar takomillashtirilgan infratuzilma, moliyaviy va
ta'limni qo'llab-quvvatlashni o'z ichiga oladi, bu esa hozirgi iqtisodiy voqelikda
mavzuni ayniqsa muhim qiladi.
Shunday qilib, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari o‘rtasida
eksportni rag‘batlantirish nafaqat O‘zbekiston iqtisodiy strategiyasining muhim
qismi, balki barqaror iqtisodiy o‘sish, fuqarolar farovonligini oshirish va xalqaro
iqtisodiy aloqalarni mustahkamlashning asosiy mexanizmlaridan biri hisoblanadi.
Eksport faoliyatini rivojlantirish O‘zbekiston iqtisodiyoti yuksalishining
asosiy omili bo‘lib, ushbu strategiyada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni
qo‘llab-quvvatlash muhim o‘rin tutadi. Zamonaviy sharoitda ushbu sub'ektlarning
xalqaro savdoda faol ishtirok etishi uchun sharoit yaratish muhim ahamiyatga ega.
Ushbu toifadagi biznesni rag'batlantirish kompleks yondashuvni va ko'plab
sohalarni hisobga olishni talab qiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
306
Rag‘batlantirishning muhim jihatlaridan biri eksport uchun zamonaviy
infratuzilmani yaratishdir. Bu xalqaro koridorlar, omborxonalar va eksport
terminallari kabi logistika va transport tizimlarini rivojlantirishni o‘z ichiga oladi,
bu esa tovarlarni xorijga jo‘natish jarayonini soddalashtiradi. Ushbu chora-tadbirlar
kichik biznes sub'yektlarining tashqi bozorlarga chiqish imkoniyatlarini oshirishga
xizmat qilmoqda.
Moliyaviy yordam bir xil darajada muhim rol o'ynaydi. Eksport xarajatlarini
subsidiyalash, imtiyozli kreditlar va soliq imtiyozlari berish tadbirkorlarning
moliyaviy yukini kamaytiradi. Bundan tashqari, tashqi iqtisodiy faoliyat bilan
bog'liq risklardan sug'urta qilish xalqaro bozorlarga yanada ishonchli kirish uchun
sharoit yaratishga yordam beradi.
Tadbirkorlar malakasini oshirishda ma’rifiy tashabbuslar ham katta
ahamiyatga ega. Seminarlar, seminarlar va ixtisoslashtirilgan o‘quv dasturlari
kichik biznesga xalqaro savdoning jihatlarini, sifat standartlarini va samarali
marketing strategiyalarini o‘zlashtirishga yordam beradi, bu esa keyinchalik
eksport natijalariga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Raqamlashtirish eksport jarayonlarini soddalashtirish va tezlashtirishda katta
rol o‘ynaydi. Onlayn platformalar va bozorlarni ishlab chiqish va joriy etish
tadbirkorlarga xorijiy hamkorlar bilan samarali hamkorlik qilish imkonini beradi,
elektron hujjat aylanish tizimlari esa zarur rasmiyatchiliklarni bajarishni
soddalashtiradi.
Kooperatsiya va klaster yondashuvining rivojlanishi korxonalarni yagona
tarmoqlarga birlashtiradi, bu esa ularning raqobatbardoshligini oshiradi va yangi
bozorlar va resurslarga kirish imkonini ochadi. Eksport klasterlari doirasida
hamkorlikda ishlash kichik biznes vakillariga hamkorlik va tajriba almashish
imkoniyatlaridan foydalanish imkonini beradi.
Mahsulotlarni xalqaro bozorlarda faol ilgari surish ham birdek muhim.
Ko‘rgazma, yarmarka va savdo missiyalarida qatnashish o‘zbek tovar va
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
307
xizmatlarini ommalashtirishga xizmat qilmoqda. Milliy brendning rivojlanishi,
O‘zbekistonning
jahon
miqyosidagi
savdo
vakolatxonalaridan
faol
foydalanilayotgani eksport hajmini oshirish va xorijiy iste’molchilar ishonchini
qozonish imkonini bermoqda.
Eksport sohasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash
kompleks yechimlarni talab qiladi. Infratuzilmani rivojlantirish, moliyaviy yordam
ko‘rsatish, raqamlashtirish, ta’lim sohasidagi tashabbuslar va mahsulotlarni ilgari
surish bo‘yicha chora-tadbirlar xalqaro maydonda kichik biznesning rivojlanishi
uchun qulay muhit yaratish va mamlakatning iqtisodiy barqarorligini
mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda.
O‘zbekistonda kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash, ularning rivojlanishi
uchun qulay shart-sharoit yaratishga qaratilgan turli chora-tadbirlar amalga
oshirilmoqda. Asosiy tashabbuslar qatoriga quyidagilar kiradi:
1.
Moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
: Kichik biznes uchun imtiyozli kreditlar,
subsidiyalar va soliq imtiyozlari taqdim etiladi. Shuningdek, innovatsion
loyihalarni moliyalashtirish uchun xalqaro investitsiyalarni jalb qilish kabi
startaplarni qo‘llab-quvvatlash dasturlari ham amalga oshirilmoqda.
2.
Reglamental yumshatishlar
: 2028 yilgacha kichik biznes uchun yangi
majburiyatlarga moratoriy joriy etildi, bu tartibga solish muhitining barqarorligi va
prognozliligini taʼminlaydi. Tadbirkorlikni ro‘yxatdan o‘tkazish va tugatish tartib-
taomillari ham soddalashtirildi.
3.
Ta'lim dasturlari
: Tadbirkorlarning malakasini oshirish uchun treninglar
va seminarlar tashkil etilib, bu ularga mavjud iqtisodiy sharoitlarni yaxshiroq
boshqarishga yordam beradi.
4.
Raqamlashtirish:
Davlat organlari va hamkorlar bilan o‘zaro
munosabatlarni soddalashtiruvchi elektron hujjat aylanish tizimlari va onlayn
platformalar joriy etilmoqda.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
308
5.
Eksportni qo‘llab-quvvatlash
: Kichik korxonalar o‘z mahsulotlarini
xalqaro bozorlarda ilgari surish, jumladan, ko‘rgazma va yarmarkalarda ishtirok
etishda yordam oladi.
Mazkur chora-tadbirlar kichik biznes subyektlarining raqobatbardoshligini
oshirish, jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi va yangi ish o‘rinlari yaratishga
qaratilgan.
Yuqorida aytilgan fikrlarga hulosa qilib shuni aytish mumkinki,
O'zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub'ektlarining eksport
faolligini rag'batlantirishga kompleks yondashuv muhimligini tushunishdir.
Barqaror iqtisodiy o‘sishga erishish uchun zamonaviy infratuzilmani rivojlantirish,
moliyaviy va ta’limni qo‘llab-quvvatlash, raqamli texnologiyalarni joriy etish,
eksport klasterlarini shakllantirish va milliy mahsulotlarni jahon bozoriga faol olib
chiqish zarur. Mahsulotlarni xalqaro bozorlarda faol ilgari surish ham birdek
muhim. Ko‘rgazma, yarmarka va savdo missiyalarida qatnashish o‘zbek tovar va
xizmatlarini ommalashtirishga xizmat qilmoqda. Milliy brendning rivojlanishi,
O‘zbekistonning
jahon
miqyosidagi
savdo
vakolatxonalaridan
faol
foydalanilayotgani eksport hajmini oshirish va xorijiy iste’molchilar ishonchini
qozonish imkonini bermoqda.
Eksport sohasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash
kompleks yechimlarni talab qiladi. Infratuzilmani rivojlantirish, moliyaviy yordam
ko‘rsatish, raqamlashtirish, ta’lim sohasidagi tashabbuslar va mahsulotlarni ilgari
surish bo‘yicha chora-tadbirlar xalqaro maydonda kichik biznesning rivojlanishi
uchun qulay muhit yaratish va mamlakatning iqtisodiy barqarorligini
mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda.Ushbu chora-tadbirlar kichik
biznesning to‘siqlarni yengib o‘tishi, xalqaro bozorlarga chiqishi va o‘z mavqeini
mustahkamlashiga yordam beradi, bu esa butun mamlakat iqtisodiyotiga ijobiy
ta’sir ko‘rsatadi. Taklif etilgan yo‘nalishlarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi
kichik biznesni jahon savdo tizimining muhim ishtirokchisiga aylantirishi mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025
309
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 19-martdagi “Kichik
va o‘rta biznesning iqtisodiyotdagi rolini oshirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi UP-50-son Qarori
2.
Umarov G.D. “Respublika banklarining fond bozorini rivojlantirish va
mustahkamlash borasidagi faoliyati to‘g‘risida”. Qimmatli qog'ozlar
bozori. 2000 yil
3.
Xodjaev B. Kichik va o’rta biznesni rivojlantirish davriga qo’yiladigan
talablar, 2016 yil
4.
Xodjaev R.S., Egamberdiev A., Shoyusupova F.K. Kichik biznesni
boshqarish. 1-2-qism. Uslubiy qo'llanma. TMI. “IQTISODIYOT –
MOLIYA”, 2014.
5.
Xodjaev R.S., Egamberdiev A. Kichik biznes va tadbirkorlik. Uslubiy
qo'llanma. TMI. "IQTISODIYOT - MOLIYA", 2015.
6.
https://everyday.uz/business/12216-post.html
