https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
523
MUHAMMAD YUSUF SHE’RLARIDA VATAN VA ONA TIMSOLI
Toshkent tuman 1-son Politexnikumi
Ona tili va adabiyot fani o’qituvchisi
Boliyev Azamat Bahodir o’g’li
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada Muhammad Yusufning she’riyatida Vatan va Ona
timsollarining badiiy talqini o‘rganiladi. Shoirning yurtga bo‘lgan sadoqati, xalq
qalbidan chiqqan ohanglarda ifodalangan vatanparvarlik kayfiyati, onaning
obrazidagi ilohiylik va ona-
Vatan uyg‘unligi yoritilgan. Maqolada she’riy
namunalar asosida Muhammad Yusufning milliy g‘urur, tarixiy xotira, xalq ruhi va
bugungi avlod tarbiyasidagi o‘rni tahlil qilinadi. Ushbu tahlillar orqali shoir
ijodining milliy ongni shakllantirishdagi ahamiyati ko‘rsat
ib berilgan
Kalit so‘zlar:
Muhammad Yusuf, Vatan, ona obrazi, milliy g‘urur, xalq ruhi,
vatanparvarlik, o‘zbek adabiyoti, she’riyat, tarixiy xotira, samimiyat
.
Kirish
Adabiyot
–
bu xalqning yuragi, millatning ruhidir. Har bir shoir o
‘
z yurti,
xalqi, ona zaminiga bo
‘
lgan tuyg
‘
ularini she
’
rlarida aks ettiradi. Ayniqsa, yurt va
ona timsollari o
‘
zbek she
’
riyatida azaldan muqaddas mavqega ega bo
‘
lgan. Bu
borada Muhammad Yusuf ijodi alohida o
‘
rin tutadi. Uning she
’
rlari xalq dardini,
milliy g
‘
ururni, ona yurtga muhabbatni jonli va yurakdan chiqqan ohangda ifoda
etadi. Ayniqsa, Vatan va Ona obrazlari uning she
’
riyatida bir-biriga uyg
‘
un holda
gavdalanib, yuksak badiiylikda, ichki samimiyat bilan ifoda etilgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
524
2. Muhammad Yusuf
–
xalq shoiri, millat timsoli
Muhammad Yusuf o‘zbek xalqining yuragidan joy olgan shoirdir. Uning
oddiy, ravon, ammo ta’sirli she’rlari har bir yurtdoshimizga yaqin. Shoir ko‘proq
xalq qalbiga yaqin bo‘lgan mavzularni –
ona, yurt, ota o‘chog‘i, bolalik xotiralari,
tarixiy g‘urur, vatan
muhabbati kabi mavzularni teran ifoda etgani uchun ham
doimo yodda.
Uning mashhur "Ketma, bolam!" she’rida onaning vatanparvarlikka boy,
og‘ir, ammo g‘ururli ko‘z yoshlari orqali butun bir xalqning dardi, muqaddas
qadriyatlari gavdalanadi. Shoir ona timsolini Vatan timsoli bilan uyg‘un holda
talqin qiladi: ona
–
Vatan, Vatan
–
ona. Bu obrazlar bir-biridan ajralmasdir.
3. Vatan timsoli
–
ona yurakidagi muhabbat
Muhammad Yusuf uchun Vatan
–
bu nafaqat tuproq va chegaralar, balki
yurakdagi iftixor, yoddagi xotiralar, onaning duosi, bolalikning ifori, bobolarning
ovozidir.
Shoir "Vatanim" she’rida shunday deydi:
Yashayman, deb yashayman, yurtim deb, Qonimda jo’sh urar
o’zbekligi.
Bu misralarda Vatanga muhabbat shunchaki siyosiy chaqiriq emas, balki
shaxsiy, ichki ehtiyoj sifatida ko‘rsatilgan. Shoir uchun Vatan yurakda yashaydi,
qon bilan singgan, hayot bilan bog‘langan azaliy tuyg‘udir.
Shoir Vatanni sevadi, lekin bu sevgi ko‘r
-
ko‘rona emas –
u yurakdan,
bilimdan, tarixiy xotiradan va ona bag‘ridan kelib chiqadi. U Vatanni madh etish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
525
bilan birga, uning og‘riqlarini, azoblarini ham yurakdan o‘tkazadi. Bu she’riy
muvozanat
–
samimiyatning, xalqchil ruhning yorqin ko‘rinishidir.
4. Ona obrazi
–
Vatanga sadoqat ramzi
Muhammad Yusuf she’riyatida ona –
nafaqat mehr va muhabbat timsoli,
balki milliy sadoqat, Vatanning o‘zi sifatida talqin etiladi. U onani shunchaki
mehribon inson emas, balki butun xalq dardini o‘z yuragida ko‘tarib kelayotgan
buyuk siymo sifatida gavdalantiradi.
Ona qarg’ishi degan bir gap bor, Ona duo qilsa , yo’ling ochiq.
Bu misralar onaning duosi nafaqat o‘g‘il uchun, balki Vatan uchun ham
muhimligini anglatadi. Shoir ona tilidan xalqni uyg‘otadi, onaning yurak
og‘rig‘idan Vatan muhabbatining ildizlarini ko‘rsatadi. Ayniqsa, ona va yurt
timsoli Muhammad Yusuf she’rlarida shunchalik uyg‘unlashib ketganki, bu ikki
obrazni bir-
biridan ajratib bo‘lmaydi.
5. She’riy misralarda vatanparvarlik va xalq ruhi
Muhammad Yusuf she’rlarida xalq ruhining eng chuqur qatlamlari yoritiladi.
U oddiy so‘zlar bilan yuksak g‘oyalarni ifoda etadi. Shoir xalqni uyg‘otuvchi, yosh
avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalovchi kuchga ega.
U "Ulug‘imsan, Vatanim!" deya yozgan mashhur satrlarida bunday deydi:
Ulug‘imsan, Vatanim, tinchim, oromimsan,
Sen yo‘qsan, yo‘qman men
–
bormi shundan ortiq dalil?!
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
526
Bu satrlar nafaqat bir shoirning his-
tuyg‘usi, balki butun xalqning yuragidan
chiqqandek. Bu yerda Vatan
–
hayotning ma’nosi, mavjudlikning o‘zi sifatida
gavdalanadi.
6. Muhammad Yusuf ijodida tarix va bugun uyg‘unligi
Muhammad Yusuf she’riyati faqat bugungi kun bilan cheklanmaydi. Uning
she’rlarida tarixiy xotira, milliy o‘zlik, bobolar ruhi ham yashaydi. U Vatan va
Onani tarixiy-madaniy kontekstda ifodalaydi.
Uning "O‘zbegim" degan mashhur she’rida shunday misralar bor:
O‘zbegim
, sen
–
ayoldayin pokiza,
Dilingda bor harorat, duogo‘y.
Bu yerda shoir Vatanni ayolga, onaga o‘xshatadi –
bu o‘xshatishlar
samimiylik, go‘zallik va muqaddaslik bilan to‘la. Muhammad Yusuf ijodidagi tarix
va bugunning uyg‘unligi, Vatan va Onani uyg‘un holda tasvirlashi milliy o‘zlikni
anglashda muhim rol o‘ynayd
i.
7. Xulosa
Muhammad Yusuf she’riyati –
bu xalq yuragining sadosidir. Uning
she’rlarida Vatan va Ona timsollari uyg‘unlashib, xalq ruhining badiiy ifodasiga
aylanadi. U shoir sifatida o‘z yurti, xalqining kechmishi va bugunini, orzulari va
iztiroblarini chin yurakdan kuylagan. Muhammad Yusuf uchun Vatan
–
bu Ona,
Ona
–
bu Vatan. Bu ikki obraz shoir ijodida ajralmas timsollar sifatida yashaydi.
Shoir she’rlari bugun ham, ertaga ham yosh avlod qalbida vatanparvarlik,
insoniylik, milliy g‘urur tuyg‘ularini uyg‘otishda xizmat qilaveradi. Muhammad
Yusuf
–
faqat shoir emas, balki millat ko‘zgusi, xalq yuragining nidosidir.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
527
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Yusuf, M. (2001).
Ulug‘imsan, Vatanim
. Toshkent: Sharq nashriyoti.
2.
Jo‘rayev, H. (2016).
Muhammad Yusuf fenomeni
. Toshkent: O‘zbekiston
yozuvchilar uyushmasi nashriyoti.
3.
Xudoyberganova, D. (2015).
Ona va Vatan obrazlari o‘zbek she’riyatida
.
–
Toshkent: Fan.
4.
Karimov, I. (1996).
Yuksak ma’naviyat –
yengilmas kuch
. Toshkent:
Ma’naviyat.
5.
Raufxonov, B. (2021). “Muhammad Yusuf she’riyatida xalq ruhi va milliy
ong”. //
Adabiyotshunoslik muammolari
, №2, B. 54–
60.
6.
Qodirova, N. (2023). “She’riyatda tarixiy xotira va bugun uyg‘unligi:
Muhammad Yusuf misolida”. //
Filologiya ilmiy jurnali
, №1, B. 72–
78.
7.
Yusupov, S. (2020).
O‘zbek she’riyatida obrazlar uyg‘unligi
.
–
Toshkent:
O‘qituvchi.
