https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
511
NAMLAB ISITIB ISHLOV BERISHDA ISHLATILADIGAN ASBOB-
USKUNALAR VA ULARNING TEXNIK XUSUSIYATLARI
Djurayeva Zamira Nuralievna
Farg‘ona ICHSHUI maxsus texnikumi
Ishlab chiqarish ta’lim ustasi
Annotasiya.
Ushbu maqolada namlab isitib ishlov berish jarayonida
qo‘llaniladigan asosiy asbob
-uskunalar va ularning texnik xususiyatlari tahlil
qilinadi. Jarayon samaradorligini oshirish uchun ishlatiladigan zamonaviy
moslamalar, ularning ishlash prinsiplari va texnik ko‘rsatkichlari yoritiladi.
Maqola
ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, sifat nazoratini kuchaytirish hamda
ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirishga qaratilgan.
Kalit so
‘
zlar:
Namlab isitib ishlov berish, asbob-uskunalar, texnik
xususiyatlar, ishlab chiqarish jarayoni, issiqlik ishlov berish, moslamalar, sifat
nazorati.
Abstract.
This article analyzes the main equipment used in the process of
wet heat treatment and their technical characteristics. Modern devices used to
improve the efficiency of the process, their operating principles and technical
indicators are highlighted. The article is aimed at increasing production efficiency,
strengthening quality control and automating production processes.
Keywords:
Wet heat treatment, equipment, technical characteristics,
production process, heat treatment, devices, quality control.
KIRISH.
Namlab isitib ishlov berish sanoat va uy-
ro‘zg‘or sohalarida keng
qo‘llaniladigan muhim texnologik jarayonlardan biridir. Ushbu jarayon
materiallarning elastiklik va shakllanish qobiliyatini oshirish, sifat va
chidamliligini yaxshilash maqsadida amalga oshiriladi. Namlab isitib ishlov berish
jarayonining muvaffaqiyati ko‘p jihatdan ishlatiladigan asbob
-uskunalarning
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
512
texnik xususiyatlari va ularning to‘g‘ri tanloviga bog‘liqdir. Zamonaviy ishlab
chiqarishda sifatni oshirish va ish samaradorligini ta’minlash uchun ilg‘or
texnologiyalar asosida ishlab chiqilgan asbob va moslamalar qo‘llaniladi. Ushbu
maqolada namlab isitib ishlov berishda ishlatiladigan asbob-uskunalar va ularning
texnik jihatlari haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Namlab isitib ishlov berish (angl. "hot wet processing") -
bu toʻqimachilik,
charm, qogʻoz yoki boshqa materiallarga nam muhitda yuqori harorat taʼsirida
ishlov berish jarayoni. Bu jarayon materiallarning fizik-kimyoviy xususiyatlarini
yaxshilash, rang berish, oqartirish yoki ularga maxsus xossalarni berish uchun
qoʻllaniladi.
Asosiy asbob-uskunalar va ularning texnik xususiyatlari
Dyeing Machines (Boʻyash mashinalari)
•
Ishlash printsipi:
Materiallarni boʻyoq eritmasida namlab isitish
•
Texnik xususiyatlar:
o
Harorat diapazoni: 30-
130°C
o
Ish hajmi: 50-500 litr
o
Ishlash bosimi: 1-3 atm
o
Material: korroziyaga chidamli poʻlat (AISI 316)
o
Nazorat tizimi: avtomatik harorat va pH nazorati
Steamers (Bugʻ
mashinalari)
•
Ishlash printsipi:
Materialga issiq bugʻ bilan ishlov berish
•
Texnik xususiyatlar:
o
Harorat: 100-
180°C
o
Bugʻ isteʼmoli: 10
-50 kg/soat
o
Ish uzunligi: 5-20 metr
o
Ishlash tezligi: 10-50 m/min
Washing Machines (Yuvish mashinalari)
•
Ishlash printsipi:
Ishlov berilgan materiallarni tozalash
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
513
•
Texnik xususiyatlar:
o
Suv sarfi: 10-30 litr/kg material
o
Harorat: 40-
95°C
o
Aylanish tezligi: 30-60 rpm
o
Yuk hajmi: 50-300 kg
Heat Setting Machines (Issiqlik bilan mustahkamlash mashinalari)
•
Ishlash printsipi:
Materiallarni issiqlik taʼsirida barqarorlashtirish
•
Texnik xususiyatlar:
o
Harorat: 150-
220°C
o
Ishlash tezligi: 10-100 m/min
o
Ish kengligi: 1.8-3.2 metr
Padding Mangles (Siquv mashinalari)
•
Ishlash printsipi:
Materialga kimyoviy moddalarni bir tekis taqsimlash
•
Texnik xususiyatlar:
o
Bosim: 1-4 bar
o
Tezlik: 10-50 m/min
o
Rolik diametri: 300-600 mm
Qoʻshimcha uskunalar
Harorat nazorat qurilmalari:
o
PID kontrollerlar
o
Harorat sensorlari (Pt100, termoparalar)
Suv tayyorlash tizimlari:
o
Suv yumshatgichlar
o
Demineralizatorlar
o
Filtrlar
Kimyoviy moddalarni tayyorlash qurilmalari:
o
Dozatorlar
o
Aralash tirgaklar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
514
o
Pompalar
Texnologik parametrlar nazorati
Parametr
Optimal qiymat Nazorat usuli
Harorat
30-
130°C
Harorat sensorlari
pH
4-10
pH metr
Ishlash vaqti
10-120 min
Taymer
Material/eritma nisbati 1:5 - 1:20
Vazn oʻlchagichlar
Xavfsizlik texnikasi
1.
Bosimni tushirish klapanlari
2.
Favqulodda toʻxtatish tizimlari
3.
Harorat haddan oshishini nazorat qilish
4.
Havo almashinuv tizimlari
5.
Korroziyaga qarshi qoplama
Zamonaviy innovatsiyalar
1.
Energiya tejovchi tizimlar:
o
Issiqlik almashinuvchilar
o
Qayta ishlatiladigan suv tizimlari
2.
Avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari:
o
PLC boshqaruv
o
HMI interfeyslar
3.
IoT asosidagi monitoring:
o
Masofadan nazorat
o
Oldindan aytish tahlili
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
515
Namlab isitib ishlov berish jarayonida foydalaniladigan asbob-uskunalar
haqida O‘zbekistonda chop etilgan ko‘plab ilmiy va amaliy manbalarda
ma’lumotlar mavjud. Masalan, N.K. Yo‘ldoshev va
N.R. Kadirxodjayeva “Ishlab
chiqarish texnologiyalari” (2014) darsligida namlab isitib ishlov berish uchun
ishlatiladigan asosiy moslamalar va ularning ishlash printsiplari batafsil tahlil
qilingan. Shuningdek, Sh. Olimovning “Innovatsion texnologiyalar v
a ishlab
chiqarish usullari” (2021) asarida zamonaviy texnologiyalar asosidagi asbob
-
uskunalar haqida fikrlar bayon etilgan. M. Qodirovning “Sifat nazorati va ishlab
chiqarish samaradorligi” (2016) kitobida asbob
-uskunalarning texnik xususiyatlari
sifatga
ta’siri o‘rganilgan.
Tadqiqot jarayonida quyidagi metodlar qo‘llanildi:
1.
Adabiyotlarni o‘rganish
—
o‘zbek tilidagi ilmiy manbalar va
darsliklardan asosiy ma’lumotlar yig‘ildi.
2.
Ekspert suhbatlari
—
ishlab chiqarish sohasidagi mutaxassislar va
texnologlar bilan suhbatlar o‘tkazildi.
3.
Texnik tahlil
—
namlab isitib ishlov berish asbob-uskunalarining texnik
ko‘rsatkichlari va ishlash prinsiplari o‘rganildi.
4.
Amaliy kuzatuv
—
ishlab chiqarish jarayonlarida asbob-uskunalarning
ishlash samaradorligi baholandi.
NATIJA VA MUHOKAMALAR
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, namlab isitib ishlov berish jarayonida
qo‘llaniladigan asbob
-
uskunalarning texnik xususiyatlari to‘g‘ri tanlangan taqdirda
jarayon samaradorligi sezilarli darajada oshadi. Masalan, issiqlik tarqatishning bir
xilligini ta’minlay
digan zamonaviy qurilmalar sifatni yaxshilaydi va ishlab
chiqarish vaqtini qisqartiradi. Shu bilan birga, eskirgan yoki texnik jihatdan
kamchiliklarga ega uskunalar jarayon sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Mutaxassislar fikricha, asbob-uskunalarni zamonaviylashtirish va texnik xizmat
ko‘rsatishni muntazam olib borish ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
516
muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, sifat nazoratining joriy etilishi texnologik
jarayonlarni doimiy ravishda monitoring qilish imkonini beradi.
XULOSA
Namlab isitib ishlov berishda ishlatiladigan asbob-uskunalar va ularning
texnik xususiyatlari ishlab chiqarish jarayonining sifat va samaradorligini
ta’minlashda muhim omil hisoblanadi. Zamonaviy va texnik jihatdan yetuk
asbob-
uskunalarni qo‘llash jarayon samaradorligini oshiradi, ishlab chiqarish vaqtini
qisqartiradi hamda mahsulot sifatini yaxshilaydi. Shu bois, ishlab chiqarishda
ishlatiladigan asbob-uskunalarning doimiy texnik holatini nazorat qilish va ularni
yangilab borish zarur. Kelajakda innovatsion texnologiyalarni joriy etish ushbu
jarayonni yanada takomillashtirishga xizmat qiladi.
Namlab isitib ishlov berish jarayonida qoʻllaniladigan asbob
-uskunalar materialga
qarab juda xilma-
xil boʻlishi mumkin. Zamonaviy uskunalar energiya tejash,
yuqori samaradorlik va aniq nazorat imkoniyatlarini taqdim etadi. Toʻgʻri
uskunalarni tanlash va ularni texnik xususiyatlariga mos ishlatish sifatli mahsulot
olishning asosiy shartidir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro
‘
yhati:
1.
Rahimov, A. (2020). To‘qimachilikda nam ishlov berish texnologiyalari.
Toshkent: "Fan va texnologiya" nashriyoti. Betlar: 78-112
2.Xolmatov, S. (2019). Zamonaviy to‘qimachilik uskunalari. Farg‘ona:
"Farg‘ona" nashriyoti. Betlar: 145
-178
3.Abdullayeva, M. (2021). Sanoatda nam ishlov texnikasi. Andijon:
"O‘zbekiston" nashriyoti.
Betlar:
55-89
4.Valiev, G. N., & Khomidov, V. O. (2020). Study of the Shape of a Balloon of
Natural Silk Thread When Winding From a Fixed Packing. International Journal
of Advanced Research in Science, Engineering and Technology (IJARSET), 7(8),
14733.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
517
5
.Валиев, Г. Н., Хомидов, В. О., & Турдиев, М. (2020). Особенности формы
баллона нити натурального шёлка при сматывании с неподвижной паковки.
Физика волокнистых материалов: структура, свойства, наукоемкие
технологии и материалы (SMARTEX), (1), 24
-29.
6
.Касымов, Ш. С., Хайдаров, З., Хомидов, В. О., Юлдашев, Х. Т., &
Отажонов, С. М. (2011). Исследование влияния токого усиления на
фотоэлектрографические и выходные характеристики преобразователя
изображений ионизационного типа. Физическая инженерия поверхности.
7
.Касымов, Ш. С., Парицкий, Л. Г., Хайдаров, З., Хомидов, В. О., &
Отажонов, С. М. (2010). О возможности усиления фототока плазмы газового
разряда в преобразователях изображений ионизационного типа. Фізична
інженерія поверхні, (8,№ 3), 214
-221.
5. Samievna, T. S., Mirkomilovna, R. M., & Obidovich, K. V. (2021). The
professional pedagogical activity in modern education. ACADEMICIA: An
International Multidisciplinary Research Journal, 11(9), 275-277.
6.Akbarov, K., Alimov, N., Otazhonov, S. M., & Khomidov, V. O. (2010). The
external impact on photoelectric properties of nano-crystal p-CdTe films.
