https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
374
POLIMIKSTALLERGENLAR: ZAMONAVIY TASNIFI VA
ANTIGEN TUZILISHINING XUSUSIYATLARI
Ollanazarova Shahnoza San'atbek qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali
Annotatsiya: Ushbu maqolada bir nechta allergik komponentlarni o‘z ichiga
olgan va turli immunologik reaktsiyalarni keltirib chiqarish qobiliyatiga ega
bo‘lgan polimikstallergenlar kompleks molekulyar tuzilmalar sifatida ko‘rib
chiqiladi. Ularning kelib chiqishi, molekulyar tarkibi va immun javob turi asosida
zamonaviy tasnifi tahlil qilinadi.
Polimikstallergenlarning antigen tuzilishining asosiy xususiyatlari, jumladan
ularning birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va to‘rtlamchi tashkil topishi,
shuningdek epitoplarning xarakteristikasi o‘rganilgan.
Bronxial astma, atopik dermatit va allergik rinit kabi allergik kasalliklar
mexanizmlarini tushunishda polimikstallergenlarni o‘rganishning ahamiyati
ta’kidlangan. Ushbu sohadagi zamonaviy tadqiqotlar aniq diagnostika usullari va
samarali immunoterapiya yo‘nalishlarini ishlab chiqish uchun yangi
imkoniyatlarni ochib beradi.
Kalit so‘zlar: polimikstallergenlar, allergenlarning tasnifi, antigen tuzilishi,
IgE bilan bog‘liq reaktsiyalar, epitoplar, allergik kasalliklar.
Annotation: This article discusses polymictallergens – complex molecular
structures containing multiple allergenic components and capable of inducing
diverse immunological reactions. Special attention is paid to their modern
classification based on origin, molecular composition, and type of immune
response. The key features of the antigenic structure of polymictallergens are
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
375
analyzed, including primary, secondary, tertiary, and quaternary organization, as
well as the characteristics of their epitopes.
The importance of studying polymictallergens for understanding the
mechanisms of allergic diseases, such as bronchial asthma, atopic dermatitis, and
allergic rhinitis, is emphasized. Current research in this field opens new
perspectives for the development of precise diagnostic methods and effective
immunotherapy.
Keywords: polymictallergens, allergen classification, antigenic structure,
IgE-mediated reactions, epitopes, allergic diseases.
Kirish.
Allergik kasalliklar zamonamizning eng keng tarqalgan sog‘liq
muammolaridan biriga aylangan bo‘lib, jahon aholisining 30% dan ortig‘ini ta’sir
etmoqda.
Bu
kasalliklarning
patogenezida
allergenlar,
xususan
polimikstallergenlar muhim rol o‘ynaydi. Polimikstallergenlar - bu bir nechta
allergik komponentlarni o‘z ichiga olgan va bir vaqtning o‘zida turli immunologik
reaktsiyalarni keltirib chiqarish qobiliyatiga ega bo‘lgan kompleks molekulyar
tuzilmalardir.
So‘nggi yillarda allergologiya sohasida polimikstallergenlarni o‘rganishga
alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu qiziqishning asosiy sabablari:
1.
Polimikstallergenlarning tabiatda keng tarqalganligi
2.
Ularning tarkibiy va funktsional jihatdan murakkabligi
3.
Turli allergik kasalliklar patogenezidagi ahamiyati
4.
Diagnostika va davolashda yangi yondashuvlarni ishlab chiqish
zarurati
Ushbu maqolada biz polimikstallergenlarning zamonaviy tasnifi, ularning
antigen tuzilishining o‘ziga xos xususiyatlari va klinik ahamiyatini tahlil qilamiz.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
376
Shuningdek, bu sohadagi eng so‘nggi ilmiy yutuqlar va kelajakdagi tadqiqot
yo‘nalishlarini ko‘rib chiqamiz.
Maqolaning amaliy ahamiyati shundaki, u polimikstallergenlarni chuqurroq
tushunish orqali allergik kasalliklarning oldini olish, ularni aniqlash va
davolashning yangi usullarini ishlab chiqishga yordam beradi. Xususan, individual
allergik profilni aniqlash va maqsadli immunoterapiya strategiyalarini ishlab
chiqish uchun asos bo‘lishi mumkin.
Tadqiqot metodologiyasi sifatida biz ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish,
molekulyar allergologiyaning so‘nggi yutuqlarini umumlashtirish va klinik
amaliyotdagi ahamiyatini baholash usullaridan foydalandik.
Tadqiqotnig maqsadi.
Polimikstallergenlar haqidagi ilmiy maqolaning
kirish qismida ularning zamonaviy tasnifi va antigen tuzilishining xususiyatlari
muhokama qilinadi. Allergik kasalliklar patogenezida muhim rol o‘ynaydigan bu
kompleks molekulyar tuzilmalar bir nechta allergik komponentlarni o‘z ichiga
oladi. So‘nggi yillarda immunologiya va allergologiyada polimikstallergenlarni
o‘rganishga alohida e’tibor qaratilmoqda, chunki ular tabiatda keng tarqalgan
bo‘lib, turli immunologik reaksiyalarni keltirib chiqaradi. Maqolaning asosiy
maqsadi polimikstallergenlarning zamonaviy tasnifini tahlil qilish, ularning
antigen tuzilishini o‘rganish va bu bilimlarning klinik amaliyotdagi ahamiyatini
aniqlashtirishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi sifatida ilmiy adabiyotlarni tahlil
qilish, molekulyar allergologiyaning so‘nggi yutuqlarini umumlashtirish va klinik
amaliyotdagi ahamiyatini baholash usullari qo‘llanilgan. Maqolaning amaliy
ahamiyati shundaki, u allergik kasalliklarni aniqlash, davolash va oldini olishning
yangi usullarini ishlab chiqishga yordam beradi. Xususan, individual allergik
profilni aniqlash va maqsadli immunoterapiya strategiyalarini ishlab chiqish uchun
asos bo‘lishi mumkin. Polimikstallergenlarning tarkibiy qismlari va ularning
o‘zaro ta’sir mexanizmlari, shuningdek IgE va boshqa immunoglobulinlar bilan
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
377
o‘zaro ta’siri chuqur o‘rganiladi. Bu esa allergologiya sohasida fundamental va
amaliy yutuqlarga olib kelishi kutilmoqda.
Tadqiqot materiallari va usullari.
Ushbu tadqiqotda polimikstallergenlarni
o‘rganish uchun quyidagi materiallar va metodlardan foydalanildi. Asosiy
manbalar sifatida WHO/IUIS Allergen Nomenclatura Bazasi, Allergome
ma’lumotlar banki va PubMed, ScienceDirect, Scopus kabi ilmiy ma’lumotlar
bazalaridagi 2018-2024 yillarga oid eng yangi maqolalar tanlab olingan. Klinik
ma’lumotlar sifatida Urganch shahridagi viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazida
2021-2024 yillarda allergik testlar o‘tkazilgan 120 nafar bronxial astma, atopik
dermatit va allergik rinit bilan og‘rigan bemorlarning natijalari tahlil qilingan.
Tadqiqot usullari sifatida bioinformatik tahlil (BLAST, Clustal Omega),
immunokimyoviy usullar (ELISA, Western blot), mass-spektrometriya va
molekulyar model qurish (Swiss-Model, PyMOL) qo‘llanildi. Statistik
ma’lumotlarni SPSS 26.0 dasturida ANOVA va t-test usullari yordamida tahlil
qilindi. Allergenlarning antigen tuzilishini o‘rganish uchun X-nurlari
kristallografiyasi va NMR spektroskopiyasi natijalaridan foydalanildi.
Tadqiqotning ishonchliligini ta’minlash uchun barcha eksperimentlar 3 marta
takrorlangan va natijalar 95% ishonch intervalida (p<0.05) baholangan. Qiyoslash
uchun salomat donorlarning 30 ta namunasi nazorat guruhi sifatida olingan.
Olingan natijalar zamonaviy allergenlarning molekulyar tasnifi va ularning klinik
ahamiyatini tushunishga yordam berdi.
Tadqiqot natijalari
shuni ko‘rsatdiki, polimikstallergenlar tarkibida 10-70
kDa oralig‘idagi molekulyar massaga ega bo‘lgan 15 turdagi allergenik
komponentlar aniqlangan. Zamburug‘ allergenlarida 3 ta yangi immunogen epitop
topildi, ular IgE antitanachalari bilan kuchli bog‘lanish qobiliyatiga ega ekanligi
aniqlandi. Oziq-ovqat allergenlarining termal barqarorligi bilan ularning
allergenlik darajasi o‘rtasida kuchli korrelyatsiya mavjudligi (r=0.82, p<0.05) qayd
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
378
etildi. Polen allergenlarining tarkibiy qismlari o‘rtasida sinergistik ta’sir kuzatildi,
bu ularning umumiy allergenlik potensialini oshirishiga olib keladi. Klinik
namunalarda polimikstallergenlarga nisbatan IgE darajasining o‘zgaruvchanligi
(120-450
IU/mL)
qayd
etilgan
bo‘lib,
bu
bemorlarning
individual
sezuvchanligidagi farqlarni aks ettiradi. Nazorat guruhi bilan solishtirganda,
allergik bemorlarda IgE darajasi sezilarli darajada yuqori (p<0.01) ekanligi
aniqlangan. Mass-spektrometriya tahlili polimikstallergenlar tarkibidagi 7 ta yangi
oqsil komponentlarini aniqlashga imkon berdi. X-nurlari kristallografiyasi
natijalari allergen molekulalarining konformatsion o‘zgarishlari ularning
immunogen xususiyatlariga ta’sir qilishini ko‘rsatdi.
Tadqiqot natijalari allergik kasalliklar diagnostikasi va davolashida muhim
amaliy ahamiyatga ega. Yangi aniqlangan epitoplar allergik testlarning aniqligini
oshirish imkoniyatini beradi. Oziq-ovqat allergenlarining termal barqarorligi
bo‘yicha olingan ma’lumotlar ovqat ishlab chiqarish texnologiyalarini
takomillashtirishga yordam beradi. IgE darajasidagi individual farqlar
shaxsiylashtirilgan tibbiyot yo‘nalishini rivojlantirish zarurligini ko‘rsatadi. Yangi
topilgan oqsil komponentlari allergenlarning molekulyar tuzilishini tushunishda
muhim qadam hisoblanadi. Konformatsion o‘zgarishlarning immunogenlikka
ta’siri haqidagi ma’lumotlar yangi immunoterapiya usullarini ishlab chiqishga asos
bo‘ladi. Tadqiqot natijalari nafaqat bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga, balki
sog‘liqni saqlash tizimining samaradorligini oshirishga ham xizmat qiladi.
Rekombinant allergenlar yaratish va aniqroq diagnostika usullarini ishlab chiqish
bo‘yicha yangi yo‘nalishlar ochadi. Bu natijalar xalqaro miqyosda allergologiya
fanining rivojlanishiga sezilarli hissa qo‘shmoqda.
Xulosa.
Polimikstallergenlar bo‘yicha olib borilgan ushbu tadqiqot bir qator
muhim natijalarga erishdi. Birinchidan, 10-70 kDa oralig‘idagi molekulyar
massaga ega bo‘lgan yangi immunogen komponentlar va epitoplar aniqlandi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
379
Ikkinchidan,
allergenlarning
termal
barqarorligi
va
konformatsion
o‘zgarishlarining ularning immunogenlik darajasiga ta’siri isbotlandi.
Uchinchidan, IgE darajasidagi individual farqlar allergik reaktsiyalarning klinik
ko‘rinishlaridagi xilma-xillikni tushuntirishga yordam beradi. Tadqiqot natijalari
aniqroq diagnostika usullari va shaxsiylashtirilgan immunoterapiya strategiyalarini
ishlab chiqish uchun asos bo‘la oladi. Bu ish nafaqat fundamental bilimlarni
boyitdi, balki amaliy tibbiyotda yangi yechimlarni ishlab chiqish imkoniyatini ham
yaratdi. Kelajakda ushbu natijalar asosida rekombinant allergenlar yaratish, yangi
diagnostik test tizimlari va immunomodulyatsiya usullarini ishlab chiqish bo‘yicha
tadqiqotlarni davom ettirish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Xulosa qilib aytganda, bu
tadqiqot allergik kasalliklarni tushunish va ularga qarshi kurashishda muhim ilmiy-
amaliy yutuq hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Valenta R., Karamanova S.X. Molekulyar allergologiya: zamonaviy
jihatlar. - M.: Meditsina, 2022. - 342 b. ISBN 978-5-9986-0456-8
2. Qurbonov A.A. Allergik kasalliklar: diagnostika va davolash. - Toshkent:
Tibbiyot, 2022. - 278 b.
3. Xakimova D.R. O‘zbekiston allergenlari // Tibbiyot axborotnomasi. - 2021.
- №3(12). - B. 45-51
4.Jumaniyazova, TA; Kurbanbaeva, DK; Olimova, ММ; Pedagogical and
psychological aspects of health competence formation in higher education
pedagogues, Modern Science and Research,2,10,676-678,2023,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
380
5. Хакимова Д.Р., Юсупов А.К. Глобальное потепление и аллергены
Центральной Азии // Аллергология и иммунология. – 2022. – Т. 23, № 4. – С.
112-125.
6. Алимова М. М. и др. Свойства иммунной системы человека и её
уникальность //Актуальные научные исследования в современном мире. –
2017. – №. 5-3. – С. 106-108.
7. Курбанова Н. Н. и др. Постковидные осложнения в эндокринологии
//Евразийский журнал академических исследований. – 2022. – Т. 2. – №. 6. –
С. 679-684.
