https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
327
HOZIRGI O’ZBEK SHE’RIYATIDA HIJRON MOTIVI
Termiz davlat pedagogika institute I bosqich magistranti
Abdurasulova Gulshan Erkinjon qizi
Ilmiy rahbar : O’zbek tili va adabiyoti kafedrasi o’qituvchisi, Filologiya
fanlari nomzodi,datsent
Parda Alimov
Annotatsiya: Ushbu maqolada o’zbek she’riyatida o’z o’rniga ega bo’lgan,
ayollarning o’y-hayollari,ichki dunyosini o’lmas satrlar orqali yoritib bera olgan
ijodkorlarimiz Gulandon Tog’ayeva va Zulfiya ijodidagi hijron motivlari aks
ettirilgan.Ularning she’rlarida hijron mavzusining badiiy talqini ,ayol qalbining
kechinmalari va hijronning poetik ifodasi tahlil etiladi.Shoiralar she’rlaridagi
ruhiy holat ,sog’inch,sadoqat va ayriliq motivlari adabiy-nazariy yondashuv
asosida yoritiladi.
Аннотация: В данной статье отражены мотивы эмиграции в
творчестве Гуландон Тогаевой и Зулфьфии ,которые имеют свое место в
узбекской поэзии и способны через бессмертные строки осветить женские
мысли и внутренний мир.В их стихах анализируются художественная
интерпретация темы емиграции,переживания женской души и поэтическое
выражение емирации.На основе литературно- теоретического подхода
выделены мотивы душевного состояния,тоски,верности и разлуки в стихах
поетов.
Abstract: This article reflects the motifs of migration in the works of our
artists Gulandon Togayeva and Zulfiya, who have a place in Uzbek poetry and are
able to illuminate the thoughts, dreams, and inner world of women through
immortal lines. The artistic interpretation of the theme of migration, the
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
328
experiences of the female heart, and the poetic ideal of migration are analyzed in
their poems. The motives of mental state, longing, loyalty, and separation in the
poetess' poems are highlighted based on a literary-theoretical approach.
Kalit so’zlar: Zulfiya va Gulandon Tog’ayeva she’riyati,hijron
konsepti,hijron motivi,ayol qalbi,muhabbat va ayriliq,she’riyatda dard va
sog’inch.
Key words : Zulfiya and Gulandon Togayeva’s poetry,emigration
concept,emigration motive,female spirit,love and separation ,pain and longing in
poetry.
Ключевые слова:поэзия Зулфии и Гуландон Тогаевых ,концепция
емиграции,мотив емиграции ,женский дух,любовь и тоска в поэзии.
Hozirgi she’riyatimizda shoirlar hijronni sevgi iztiroblari,vatandan
uzoqlik va inson ruhiyatining murakkab kechinmalari bilan bog’lab
tasvirlaydilar.Ayniqsa,Zulfiya va Gulandon Tog’ayeva ijodida hijron konsepti
o’ziga xos badiiy talqinlarda namoyon bo’ladi.
Hozirgi
o’zbek
adabiyotining
yorqin
nomoyondalaridan
biri
Zulfiyadir.Uning she’riyati qalbning eng nozik tuyg’ularini aks ettiradi.Zulfiya
ijodining lirik qahramoni ko’pincha sevgi va ayriliq iztiroblariga duch
keladi.Zulfiya bu tuyg’ularni yurakdan kechiradi,xis qiladi.Uning she’rlari inson
qismati bilan bog’liq holda tasvirlanadi.Uning “Ko’rganmiding ko’zlarimda
yosh”,”Sensiz”,”Sen qaydasan yuragim” kabi she’rlarida “hijron”motivi bilan
qurilgan.Masalan,”Korganmiding ko’zlarimda yosh” she’rida yor iztirobi,yorisiz
o’tayotgan kunlarni tasvirlaydi.
Sog’inganda izlab bir nishon’
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
329
Qabring tomon olar edim yo’l .
Keltirarding menga bir zamon ,
Endi har chog’ men eltaman gul.
Biz yig’ladik tepangda shu kun ,
Keldingmi deb ko’tarmading bosh .
Aytchi senla baxtiyor ular,
Ko’rganmiding ko’zlarimda yosh.[1: ]
Adabiyotshunos olima Maqsuda Qosimovani “Hijron mavzusi o’zbek
she’riyatida ayol qalbining chuqur iztiroblarini ifodalashda markaziy mavzulardan
biridir.Ayniqsa,Zulfiya she’riyatida bu mavzu sadoqat va yod etishning badiiy
timsoliga aylanadi”[ 2: ] degan fikrlari mavjud.
Zulfiya o’zining lirikasida sevgi va ayriliqni yurakdan kechiradi.Uning
hijron motivi inson qalbining qismati bilan bog’liq holda tasvirlanadi.Shoira
hijronni sevgi fojiasi,yor sog’inchi va qalb iztiroblari orqali ko’rsatadi.
Sen ketding qolmadi endi madadkor,
Qalbimda hijrondan yonddi bir gulxan.
Tunlarim zulmatga to’ldi ey yor,
Sensiz bu hayotim bir qorong’u zindon.
Ushbu satrlarda hijron yor sog’inchi bilan bog’lanib,inson qalbini
qamragan iztirob va yolg’izlikni aks ettiradi.Hijronning gulxan sifatida talqin
etilishi
qalbdagi
og’riqni
kuchaytiradi
va
sevgining
abadiyligini
ta’kidlaydi.Naznimda hijron bu shunchaki ayriliq emas,balki inson qalbining eng
teran holatidir .She’rida hijronni tasvirlashi orqali ijodkor ,nafaqat ijodkor balki
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
330
kitobxon ham undan ta’sirlanadi,qalb torlari chertiladi,ma’lum ma’noda yurakda
qanaqadir jizzillashni xis qiladi.Ana shunda ijodkor maqsadiga yetadi.
Yana bir buyuk xilqat,ovozi tog’lardagi aks-sado misol jaranglab chiqqan
o’zbek ijodkori Gulandon Tog’ayeva she’riyatga shaxtam qadamlari bilan kirib
keldi.Shoira she’rlarining mavzusi muhabbat,yor,vatan,ona kabi mavzulardan o’rin
olgan.Gulandon Tog’ayeva hijronni inson ruhiyati va o’zlikni anglash jarayoni
sifatida tasvirlaydi.Uning she’rlarida insonning ichki iztiroblari hayotiy izlanishlari
va falsafiy mulohazalari hijron orqali ochib beriladi.
Yozuvchi Abdulla Qahhor aytganidek: “Hijron -bu yurakdagi mudom
chaqnab turadigan chaqmoq .Yaxshi yozuvchi bu chaqmoqni so’z bilan tutib
oladi”,- deya ta’riflagan .[2;]
Shoiraning “Sevganlar yig’lasin “ she’riga nazar tashlasak,shoiraning
ko’nglidagi quyilgan satrlarni yozadi:
Men muhtojman kimgadir bugun,
Sevilmaga yuragim og’ir.
Taqdir xatin ko’tarolmasdan,
Yelkalarim dol bo’lib og’rir.[3;ziyo.uz]
Bilamizki, mumtoz she’riyatimizda qomatga nisbatan dol,alif deb yuritish
an’anaga aylangan.Ijodkor ham taqdir bergan yuklarni ko’tarolmay yelkalari dol
misol bukilganini,u yuklarni ko’tarish uchun unda na sevilgan yurak,na bosh
qo’yish uchun bir yelka borligidan yuragi og’rishi haqida yozadi.
Ijodkor “Meni shuncha yashatdi ,balkim – boy berilgan firoqning dardi” ,-
deya hijronga limmo-lim hayotini tasvirlaydi.Shoira nazarida hijron hayotni ma’no
bilan to’ldiradi,insonni yurakdan gapiradigan darajagacha olib chiqadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
331
Hozirgi
o’zbek she’riyatida hijron konsepti inson ruhiyatining
murakkabligini aks ettiruvchi muhim mavzu hisoblanadi.Zulfiya va Gulandon
Tog’ayeva ijodida hijron o’ziga xos badiiy qirralarda namoyon bo’ladi.Zulfiya
sevgi va vatan sog’inchi bilan hijronni yoritgan bo’lsa,Gulandon Tog’ayeva uni
falsafiy izlanish va ijtimoiy begonalashuv bilan bog’laydi.Ikkala shoiraning hijron
talqinlari zamonaviy she’riyatimizning boyligi va turfa qirralarini ko’rsatadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
1. Zulfiya. "She’rlar". – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot
va san’at nashriyoti, 1980.
2.
To‘g‘ayeva G. "Ko‘nglimda bir ovoz". – Toshkent yozuvchi
3. Karimov M. O‘zbek lirik she’riyati: XX asr va XXI asr boshlari. –
Toshkent: Fan,
4. Qo‘chqorova M. Zulfiya ijodida ayol qalbi va ma’naviyat // O‘zbek
adabiyoti va san’ati jurnali. – 2021,
5. G‘ulomov A. O‘zbek she’riyati: an’ana va yangilanishlar. – Toshkent:
O‘qituvchi
