https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
173
HOMILADORLIK DAVRIDA RATSIONAL OVQATLANISHNING
AHAMIYATI
Abdurahimova Maftuna Madaminjon qizi:
Rishton Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi o‘qituvchisi.
Akmaliddinova Gulxayo Ma'murjon qizi:
Rishton Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi o‘qituvchisi.
Annotatsiya
:
Ushbu
maqolada
homiladorlik
davrida
ratsional
ovqatlanishning ona va bola salomatligi uchun naqadar muhim ekani yoritib
berilgan. Ratsional ovqatlanish homilador ayolning umumiy sog‘lig‘ini saqlash,
homilaning to‘g‘ri rivojlanishini ta’minlash va tug‘ruqdan keyingi sog‘lom
tiklanish uchun zarur hisoblanadi. Maqolada ovqatlanish tamoyillari, kerakli
mikro- va makroelementlar, ratsional ovqatlanish tartibi, shuningdek, noto‘g‘ri
ovqatlanishning salbiy oqibatlari tahlil qilinadi
Kalit so‘zlar: Homiladorlik, ratsional ovqatlanish, ona salomatligi, homila
rivojlanishi, mikroelementlar, vitaminlar, parhez, foliy kislotasi, temir tanqisligi,
ovqatlanish tartibi.
1. Ratsional ovqatlanish tushunchasi va homiladorlikda uning o‘ziga
xosligi
Ratsional ovqatlanish – bu organizmga zarur bo‘lgan barcha oziq
moddalarning muvozanatli, sifatli va vaqtida yetkazib berilishini ta’minlaydigan
ovqatlanish tizimidir. Homiladorlik vaqtida bu tizim yanada dolzarb bo‘ladi.
Organizm endilikda ikki kishining – ona va homilaning ehtiyojlarini ta’minlashi
kerak. Bu davrda:
•
Kaloriyaga ehtiyoj: kuniga +300–500 kkal;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
174
•
Oqsilga ehtiyoj: kuniga 1,1–1,5 g/kg;
•
Suv ichish normasi: 2–2,5 litr;
•
Vitamin va mineral iste’moli: 1,5–2 baravar oshadi.
2. Ratsional ovqatlanmaslik oqibatlari
Noto‘g‘ri ovqatlanish homiladorlikda quyidagi salbiy oqibatlarga olib kelishi
mumkin:
•
Anemiya (kamqonlik)
– temir tanqisligi sababli yuzaga keladi.
Natijada homilada kislorod tanqisligi rivojlanadi.
•
Preeklampsiya
– noto‘g‘ri ovqatlanish qon bosimi oshishiga sabab
bo‘lishi mumkin.
•
Homilaning past tana og‘irligida tug‘ilishi
– yetarli oziqlanish
bo‘lmaganda bola to‘liq rivojlanmaydi.
•
Vitamin va mikroelement yetishmovchiligi
– bu tug‘ma nuqsonlar
va asab tizimi muammolariga olib keladi.
3.
Homiladorlikda
ovqatlanish
me’yorlari
Homilador ayolning ovqatlanishi quyidagi tarkibiy qismlarni o‘z ichiga olishi
kerak:
Oqsillar:
go‘sht, baliq, tuxum, dukkaklilar
Yog‘lar:
o‘simlik moylari, yong‘oqlar;
Uglevodlar:
don mahsulotlari, mevalar, sabzavotlar;
Vitaminlar va minerallar:
temir, kalsiy, foliy kislotasi, D vitamini;
Suv:
suyuqlik balansini saqlash uchun kuniga kamida 8–10 stakan.
4. Maxsus ovqatlanish tavsiyalari har bir trimestr bo‘yicha
1-trimestr:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
175
Ko‘ngil
aynish
va
ishtaha
pasayishi
kuzatiladi.
Foliy kislotasi muhim (asosan sabzavot, dukkaklilar, sitrus mevalar orqali).
Yengil hazm bo‘ladigan ovqatlar tanlanadi.
2-trimestr:
•
Kaltsiyga bo‘lgan ehtiyoj oshadi – sut mahsulotlari, yashil
sabzavotlar.
•
Protein iste’moli oshiriladi.
•
Temirga boy mahsulotlar: jigar, go‘sht, tuxum.
3-trimestr:
•
Bolaning og‘irligi tez oshadi, shuning uchun energiyaga ehtiyoj
ko‘proq.
•
Magniy va omega-3 yog‘ kislotalari muhim ahamiyatga ega.
•
Shishlar oldini olish uchun tuz iste’moli cheklanadi.
5. Milliy an’analar va zamonaviy yondashuvlar
O‘zbekistonda an’anaviy taomlar – osh, somsa, palov, non va shirinliklar
homilador ayollar ratsionida keng o‘rin oladi. Biroq ularning yog‘ va kaloriya
miqdori yuqoriligi sababli, ularni me’yorida iste’mol qilish kerak. Zamonaviy
yondashuvda esa quyidagilarga urg‘u beriladi:
•
Fast-fud va qayta ishlangan oziq-ovqatdan voz kechish;
•
Antenatal parhezni shifokor bilan kelishgan holda tuzish;
•
Allergiya chaqiruvchi mahsulotlardan ehtiyot bo‘lish.
6. Psixologik va ijtimoiy jihatlar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
176
Ovqatlanish nafaqat jismoniy salomatlik, balki psixologik holat bilan ham
bog‘liq. Ratsional ovqatlanish quyidagilarga yordam beradi:
•
Stress va xavotirni kamaytirish;
•
Uxlash sifati yaxshilanishi;
•
Energiya darajasini ushlab turish;
•
Oila a’zolarining ham sog‘lom turmush tarziga o‘tishi.
7. Homilador ayollar orasida noto‘g‘ri tushunchalar va ularning salbiy
oqibatlari
Ko‘plab homilador ayollar orasida quyidagi noto‘g‘ri qarashlar
mavjud:
"Ko‘proq yeyish kerak, ikki kishiga ovqat yeyapman" — Bu fikr
ortiqcha ovqatlanishga, semirishga va gestatsion diabetga olib keladi.
"Sabzavotlar sovuq, bola shamollaydi" — Aslida esa, sabzavotlar vitamin va
tola moddalarning asosiy manbaidir.
"Jigar yeyish bo‘lmidi, bola sarg‘ayadi"
—
Jigar temirga boy bo‘lib,
kamqonlikning
oldini
olishda
muhim
rol
o‘ynaydi.
Bunday noto‘g‘ri e’tiqodlar nafaqat ayolning sog‘lig‘iga, balki homilaning
jismoniy va aqliy rivojlanishiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun
ta’lim-tarbiyaning oshirilishi, ayollar uchun maxsus sog‘lom turmush tarzi
kurslari tashkil etilishi muhimdir.
8.
Statistik ma’lumotlar asosida ratsional ovqatlanish holati
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining 2022-yilgi tibbiy
statistikasiga ko‘ra:
•
Homilador ayollarning 38 foizida temir tanqisligi anemiyasi
kuzatiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
177
•
25 foizi ovqatlanishda foliy kislotasi etishmovchiligidan aziyat
chekadi.
•
19 foiz homilador ayollarda D vitamini yetishmovchiligi aniqlangan.
•
Faqatgina 27 foiz homilador ayol muntazam ravishda shifokor
ko‘rsatmasi asosida vitamin komplekslarini qabul qiladi.
Bu ko‘rsatkichlar ratsional ovqatlanish borasidagi ishlarni kuchaytirish,
aholini kengroq xabardor qilish va profilaktik choralarni kengaytirish zarurligini
ko‘rsatadi.
9.
Amaliy
tavsiyalar
va
menyu
namunasi
Kundalik menyu namunasi (2-trimestr uchun)
•
Nonushta:
Bug‘doy noni, qaynatilgan tuxum, qatiq, olma.
•
Ikkinchi nonushta:
Quruq mevalar (turshak, bodom), asal qo‘shilgan
sharbat.
•
Tushlik:
Go‘shtli sho‘rva, grechka, sabzavot salati, limonli choy.
•
Kechki ovqat:
Baliq, bug‘langan sabzavotlar, kefir.
•
Uyqudan oldin:
Sut yoki kefir.
Har bir homilador ayol ovqatlanish tartibini o‘z holatiga mos ravishda
shifokor maslahatida tuzishi zarur. Buning uchun antenatal klinikalarda dietolog
xizmatlari yo‘lga qo‘yilishi kerak.
10. Homiladorlikdagi ratsional ovqatlanishda oilaning roli
Homilador ayolning ovqatlanishi nafaqat uning o‘ziga, balki oilasidagi
muhitga ham bog‘liq. Ota-onalar, turmush o‘rtoqlar, qaynona-qaynotalar bu davrda
ayolga:
•
Sog‘lom ovqat tayyorlashda yordam berishlari;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
178
•
Xotin-qizlar gigiyenasiga e’tibor berishlari;
•
Qo‘llab-quvvatlash orqali psixologik barqarorlik yaratishlari zarur.
Ayniqsa, O‘zbekistonda oila institutining kuchli bo‘lishi homiladorlik
jarayonini sog‘lom o‘tkazishga katta hissa qo‘shadi Homiladorlik davrida ratsional
ovqatlanish ayol va bola salomatligining asosi hisoblanadi. Bu davrda ayol
organizmi ko‘proq resurslarni talab qilgani sababli, me’yoriy ovqatlanishga qat’iy
rioya qilish lozim. Vitamin va minerallar, to‘yimli mahsulotlar, ovqatlanish tartibi
va suyuqlik balansiga e’tibor berish orqali sog‘lom farzand tug‘ilishi va
tug‘ruqning yengil o‘tishiga erishish mumkin. Har bir homilador ayol o‘zining
ovqatlanishiga mas’uliyat bilan qarashi va kerak bo‘lsa, mutaxassis dietolog yoki
ginekolog bilan maslahat qilishi muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. (2023).
Homiladorlik
davrida sog‘lom turmush tarzi.
2.
World Health Organization (WHO). (2021).
Nutrition for pregnant women.
3.
Black, R. E. et al. (2013).
Maternal and child undernutrition and overweight
in low-income and middle-income countries.
The Lancet.
4.
Mayo Clinic. (2022).
Pregnancy nutrition: Healthy eating for you and your
baby.
5.
O'zbek Tibbiyot Akademiyasi. (2020).
Homilador ayollar uchun ovqatlanish
qoidalari.
6.
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). (2020).
Nutrition During Pregnancy.
7.
UNICEF. (2019).
Maternal nutrition and child health.
8.
Harvard Health Publishing. (2021).
What to eat during pregnancy.
9.
National Institutes of Health (NIH). (2022).
Micronutrients in Pregnancy.
10.
Davlat
sanitariya-epidemiologiya
nazorati
markazi.
(2021).
*Oziqlanish gig
