https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
123
JAMIYATDA HUQUQIY ONG VA MADANIYATNI
YUKSALTIRISH.
Norqulova Husnora Nodirovna
Jizzax davlat pedagogika universiteti Xorijiy til va adabiyoti: nemis tili
fakulteti 1-kurs 761-guruh talabasi
Tel: +998 99 158 39 06
Anontatsiya: Ushbu maqola yurtimizda fuqarolarning huquqiy ong va
madaniyatini oshirish bo’yicha chora - tadbirlar to’g’risida yozilgan. Hamda
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va Oliy Majlis tomonidan qabul qilingan
“Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy dasturi” orqali aholining
huquqiy madaniyatini o’zgartirish ,qonunlarga hurmat ruhini shakllantirish va
amalga tatbiq etish kabi vazifalarni qamrab olgan.
Kalit so’zlar: Huquq , Huquqiy madaniyat , Huquqiy ong Fuqarolar ,
Jamiyat , O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi Oliy Majlis , Qaror , Farmon.
PROMOTING LEGAL AWARENESS AND CULTURE IN
SOCIETY.
Annotation: This article is about citizens our country measures to
increase legal awareness and culture are written. And through the Constitution of
the Republic of Uzbekistan and the “National Program for improving legal
culture in society” adopted by the Oliy Majlis, it coveres tasks such as changing
the legal culture of the population, forming and implementing the sipirit of respect
for laws
Keywords: Law, Legal culture, Legal awareness citizens, Society,
Constitution of the Republic of Uzbekistan, Oliy Majlis, Decision, Decree.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
124
ПОВЫШЕНИЕ ПРАВОВОГО СОЗНАНИЯ И КУЛЬТУРЫ В
ОБЩЕСТВЕ.
Аннотация: В данной статье написано о мерах по повышению
правового сознания и культуры граждан в нашей стране. А через
Конституцию Республики Узбекистан и принятую Олий Мажлисом “
Национальную программу повышения правовой культуры в обществе “
освещаются такие задачи, как изменение правовой культуры населения,
формирование и реализация духа уважения к законам.
Ключевые слова: Закон, Правовая культура , Правосознание
Граждане Общество, Конституция Республики Узбекистан, Олий Мажлис
, Постановление , Указ .
Huquqiy ong – bu ijtimoiy ongning shakllaridan biri bo’lib, kishilarda
huquqqa, qonunchilikka, huquq-tartibotga va boshqa huquqiy hodisalarga
nisbatan bo’lgan g’oyalar, his-tuyg’ular, tasavvurlar yig’indisidir. Huquqiy
madaniyat xalqimizning azaliy an’analariga, udumlariga, tiliga, diniga, ruhiyatiga
asoslangan holda insof va iymon, adolat va qonuniylik, insonga nisbatan yuksak
hurmat va e’tirof, sabr-toqat kabi ma’rifat va haqiqat tuyg’ularini ongimizga
singdirishga xizmat qiladi. Shuning uchun ham kishilarning fikrini,
dunyoqarashini mustaqilligimiz yo’lida fidokorona mehnat qilishga yo’naltirilgan
huquqiy madaniyatni yuksaltirib borish qonun ustuvorligini ta’minlash va
qonuniylikni ta’minlashning eng muhim shartlaridan biri hisoblanadi.
Avvalo, huquqiy madaniyat tushunchasiga ta’rif beradigan bo’lsak, Huquqiy
madaniyat- umumiy madaniyatning ajralmas tarkibiy qismi. Insonlar ongida
shunday ishonch qaror topishi kerakki, huquqiy bilmlarga ega bo’lgan va ularni
amaliyotda tatbiq eta oladigan kishigina madaniyatli va bilimli deb hisoblanishi
mumkin. U.Tajixanov va A.Saidovlar esa o’zlarining “ Huquqiy madaniyat
nazariyasi” nomli kitobida huquqiy madaniyatga shunday ta’rif berishadi: “
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
125
Huquqiy madaniyat jamiyatda qaror topgan huquqiy tizimning darajasi, xalqning
bu huquq tizmidan xabardorligi, fuqarolarning qonunga bo’lgan hurmati, huquq
normalarning ijro etilishi va qonunga itoatkorlik darajasi
Hozirgi kunda fuqarolarimizning huquqiy ong va madaniyati quvonarli
emas albatta. Oddiygina kundalik turmushimizda bo’ladigan huquqlardan to’g’ri
va samarali foydalana olmaymiz. Huquq va qonunni faqatgina huquqshunoslar
o’rganishi kerak degan qoida hech qayerda yozilmagan. Yurtimizda istiqomat
qilayotgan har bir fuqaro o’zining huquq va majburiyatlarini o’rganib olishi lozim.
Xususan, O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida ham bu huquq va
majburiyatlar berilgan. Yurtimizda sodir bo’layotgan huquqbuzarliklarning asosiy
sababi ham aynan fuqarolarimizning huquqiy ongi va madaniyatining pastligida.
Misol uchun ko’chada ketayotgan har qanday bir fuqaroni to’xtatib, undan
so’rasak o’zining qanday konstitutsiyaviy huquq va majburiyatlari borligini
bilmaydi. Buning yechimini ham topsa bo’ladi. Agar maktab darsliklarida 5-
sinfdan boshlab konstitutsiya darsliklari o’tilsa , shundagina fuqarolarimizda
mas’uliyat va qonunga itoatkorlik hissi paydo bo’ladi.
Huquqiy ong va madaniyatni oshirish borasida mamlakatimizda ham bir
qancha chora- tadbirlar olib borilmoqda. Xususan, mustaqilligimizga
erishganimizdan so’ng, aholining huquqiy ongi va madaniyatini oshirishga katta
e’tibor berildi. Jumladan, 1997-yil 29-avgustda O’zbekiston Respublikasi Oliy
Majlisi tomonidan “ Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy dasturi”
qabul qilingan edi
. Unda aholi huquqiy madaniyat darajasining oshirilishi qonun
chiqaruvchi, ijro etuvchi, va sud hokimyati xodimlarining bilimdonligiga ko’p
jihatdan bog’liqligi, huquqiy madaniyatning ilmiy asoslarini tadqiq etishni
rag’batlantirish, ijtimoiy-huquqiy tadqiqotlarni tashkil etish va boshqa masalalar
1
.U.Tajixanov, A.Saidov.Huquqiy madaniyat nazariyasi 1-tom. Toshkent.1998,11-b
2
https://lex.uz/ru/docs/-249352
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
126
o’z aksini topgan. Bundan tashqari , 2017-yil 7-fevraldagi “O’zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha harakatlar strategiyasi
to’g’risida”gi Prezident farmoni, 2017-yil 7-sentabrda qabul qilingan “ Huquqiy
axborotni tarqatish va undan foydalanishni ta’minlash to’g’risida”gi qonun
2018-yil 13-apreldagi “ Davlat huquqiy siyosatini amalga oshirishda adliya
organlari va muassasalari faoliyatini tubdan takomillashtirish chora- tadbirlari
to’g’risida”gi Prezident farmoni, 2019-yil 9-yanvardagi “Jamiyatda huquqiy ong
va huquqiy madaniyatni yuksaltirish tizmini tubdan takomillashtirish
to’g’risida”gi Prezident farmoni va boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlarning qabul
qilinganini ko’rishimiz mumkin.
Aholining qonunlarga huquqiy jarayonlarga ishtirokini va ularning
xabardorlik darajasini aniqlash uchun alohida jamoatchilik fikri so’rovlari ham
o’tkazilib turiladi. Misol tariqasida 2017-yilda “Ijtimoiy fikr” jamoatchilik fikrini
o’rganish markazi tomonidan “O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 25-
yilligi” mavzusida jamoatchilik fikri so’rovi o’tkazilgan edi. Bundan tashqari,
2023-yil 30-avgust yangi tahrirdagi Konstitutsiyaning qabul qilinishi munosabati
bilan ham keng jamoatchilik fikri o’tkazildi.
Demak, yuqoridagilardan xulosa qiladigan bo’lsak, qabul qilinayotgan
qonunlar, har qanday normativ-huquqiy hujjatlar, huquq sohasida bo’ladigan
o’zgarishlardan to’liq tarzda xabardor bo’lib, o’rganib chiqilishi natijasida
huquqiy ong va huquqiy madaniyat yuksak darajada shakllanadi.
Xulosa qilib aytganda “ Jamiyatda qonunlarga hurmat ruhini qaror toptirish-
demokratik huquqiy davlat qurishning garovidir!”. Shunday ekan, qonunlarning
samarali ishlashi uchun fuqarolarning huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini,
huquqiy mafkurasini yuksaltirish juda muhim. Aholining barcha tabaqalari,
ayniqsa yosh avlodning huquqiy bilim saviyasini yuqori darajaga ko’tarish bilan
biz qonun buzilishlari, adolatsizliklar, jinoyatlarning oldini olgan bo’lamiz. Zero,
3
https://lex.uz/acts/-3329163
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
127
har bir fuqaro iqtisodiy va siyosiy islohatlar jadal o’tkazilayotgan hozirgi davrda
qayerda ishlamasin, xizmat qilmasin, o’qimasin, har qadamda huquqiy bilimga
ehtiyoj sezishi tayin. Shunday ekan biz yoshlar jamiyatda huquqiy madaniyatni
rivojlantirish uchun o’z hissamizni qo’shamiz, eng birinchi navbatda huquqiy
qonun va normalarga o’zimiz amal qilib o’rnak bo’lishimiz darkor.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Islomov.Z.M.Davlat va huquq nazariyasi.-T.: Adolat, 2007.-537-b
2.O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi 29.08.1997-yil 466-I son qarori
bilan tasdiqlangan .Norma.uz.
3.“ Ijtimoiy fikr” jamoatchilik fikrini o’rganish markazi tomonidan
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 25 yilligi” mavzusida jamoatchilik
fikri so’rovi.Kun.uz.24.11.2017
4.Odilqoriyev X.T Davlat va huquq nazariyasi(darslik).-T.:”
Adolat”,2018,287-b
5.U.Tajixanov, A.Saidov.Huquqiy madaniyat nazariyasi 1-tom.
Toshkent.1998,11-b
6.Lex.uz
