https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
98
YO‘LDOSH OXUNBOBOYEV NASOS STANSIYASI JOYLASHGAN
O‘RNI VA SUV MANBAYI.
Mannonov Jo‘rabek Sobir o‘g‘li
magistrant., Qarshi davlat texnika universiteti
Tursunboyev Dilshodbek Jamshid o‘g‘li
talaba., Qarshi davlat texnika universiteti
Annotatsiya: So‘ngi yillarda yer va suv resurslaridan samarali foydalanish,
suv resurslarini boshqarish tizimini takomillashtirish, suv xo‘jaligi obyektlarini
modernizatsiya qilish va rivojlantirish bo‘yicha izchil islohotlar amalga
oshirilmoqda. Shu bilan birga, global iqlim o‘zgarishi, aholi sonining va
iqtisodiyot tarmoqlarining o‘sishi, ularning suvga bo‘lgan talabi yil sayin oshib
borishi tufayli suv resurslarining taqchilligi yildan-yilga kuchayib bormoqda.
Kalit so‘zlar: Nasos, so‘rish quvuri, suv resurslari, bosim quvuri, gidravlik
zarba, napor, suv sarfi, elektrodvigatel.
Аннотация: В последние годы осуществляются последовательные
реформы по эффективному использованию земельных и водных ресурсов,
совершенствованию системы управления водными ресурсами, модернизации
и развитию объектов водного хозяйства. Вместе с тем из года в год
усиливается дефицит водных ресурсов в связи с глобальным изменением
климата, ростом численности населения и отраслей экономики, их
растущей потребностью в воде.
Ключевые слова: Насос, всасывающий трубопровод, водные ресурсы,
напорный трубопровод, гидравлический удар, напор, расход воды,
электродвигатель.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
99
Abstract: In recent years, consistent reforms have been carried out to
effectively use land and water resources, improve the water resource management
system, and modernize and develop water management facilities. At the same time,
the shortage of water resources is increasing year by year due to global climate
change, population growth, and the growth of economic sectors, as well as their
demand for water.
Keywords: Pump, suction pipe, water resources, pressure pipe, hydraulic
shock, head, water flow rate, electric motor.
Kirish
Yo’ldosh Oxunboboyev nasos stansiyasi va inshootlari Kitob tumanida
joylashgan. U Oqsuv daryosidan suv oladi va Yo’ldosh Oxunboboyev fermerlar
xo’jaligi uyushmasining maydoniga suv uzatadi.
Nasos stansiyasi inshooti 6.5 m × 24.95 m o’lchamda g’ishtdan qurilgan.
Nasos stansiyasi bosim quvuri diametri 273 mm. Nasos stansiyasi suv berishga
mo’ljallangan 2-nasos suv haydash xususiyatiga ega va 2 ta suv haydash zonasidan
iborat.
I - zona suv sarfi - 90 l/sek napori 41.7 m.
II - zona suv sarfi - 65 l/sek napori 98.6 m.
I - zona uchun 3 dona, quvvati 30 kvt li 4A – 180M2U.Z elektrodvigateli bilan
birgalikda K100 – 65 – 200 nasosi tanlangan.
II – zona uchun, 2 dona quvvati 75 kvt bo’lgan 4A 250X2 elektrodvigateli
bilan birgalikdagi TSNS 10S – 14Z nasosi tanlangan. So’rish quvuri metaldan,
diametri 219 mm. Bosim quvuri ham xuddi shunday metaldan
diametri 273 mm.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
100
II – zona trassasining oxirgi bosim quvuri 7 ta “kompakti” suv filtri bilan
ulangan.
Bu sistemaga GDP – 50 gidroqurilmasi va mikroelementlarni quritish
qurilmasi ulangan. Tozalangan suv 50 m
3
xajmi suv to’plash rezuruvariga uzatiladi.
Nasos sistemasi ishlashi avtomatlashtirilgan suv yig’ilish rezuruvaridan suv
tomchilab sug’orish sistemasi tarmog’iga uzatiladi.
Bu nasos stansiyasi va inshootlari joylashgan yerlar iqlim sharoiti Kitob
meteostansiyasi malumotlariga mos kelib keskin o’zgaruvchan qishi sovuq va
yozi uzoq muddatli namli issiq qishi nisbatan yumshoq yanvar oyidagi o’rtacha
harorat 0,8° S eng sovuq harorat -26°S iyul oyining o’rtacha harorati 28° S eng
maksimal harorati 40.8°S. Nasos stansiyasi foydalanilayotgan joyining yil
davomida o’rtacha atmosfera yog’inlari miqdori viloyatning quyi tumanlariga
nisbatan 2,1- 2,3 barobar ko’p 545 mm eng ko’p atmosfera yog’inlari miqdori 758
mm ga to’g’ri keladi . Bu yog’inlarning 45-50 % qismi baxor (mart-may) oylariga,
qish (dekabr-fevral) oylariga 37- 40 %, kuz (sentyabr-
noyabr ) oylariga 10- 15% qismi va yoz ( iyun-avgust) oylarida 2-3% to’g’ri keladi,
yillik eng kam yog’ingarchilik miqdori 349 mm ni tashkil etadi.
Inshootlar quriladigan yerlarning muzlash chuqurligi 0,60 m tashkil etadi. Bu
yerlarning seysmik mustaxkamligi 6,5 ballga teng.
Aprel, sentyabr oylarida bug’lanish meteostansiyasi bo’yicha 1322 mm yillik
bug’lanish esa 1713 mm va undan ko’proqni tashkil etadi. Nasos stansiyasi
foydalanilayotgan joyda shamolning asosiy yo’nalishi g’arbdan janubiy - g’arbga
tomon yo’nalgan bo’lib o’rtacha tezligi 2,8 m/s ni tashkil etadi. Eng kuchli
shamol janubiy g’arbga yo’nalgan bo’lib 36 m/s ga teng. Qarshi cho’lida
sug’oriladigan davr 22- maydan, 5-sentyabrgacha bo’lgan muddatni
tashkil etadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
101
Nasos stansiyasi sug’oriladigan joyda sug’orish, talab qilinadigan davr
26-iyundan 22-sentyabrgacha belgilangan muddatda to’g’ri keladi. Inshoot
foydalanilayotgan joyda o’simliklar o’sishi uchun foydali haroratlar yig’indisi
4700° S yetadi. Bu esa o’z navbatida joyda turli qishloq xo’jalik ekinlari va
bog’dorchilik uchun juda qulaydir. Yengil soz och tusli tuproqlar zonasida namlik
yetishmasligi 985-1128 mm gacha, yillik namlik yetishmaslik esa
1238-1348 mm.
Nasos stansiyasi, sug’oriladigan sug’oriladigan joyda maydon relyefi tog’ yon
bag’rida joylashganligi sababli asosan yirik past balandliklardan iborat. Umumiy
nishablik yo’nalishi janubiy sharqdan shimoliy g’arbga tomon yo’nalgan.
Foydalanilayotgan nasos stansiyasi geografik tasnifga ko’ra to’rtlamchi
yotqiziqlaridan iborat. Allyuviyal yotqiziqlari asosan konglomeratlar galechniklar
qumlar va usti o’tloq qumloq, tuproqlar bilan qoplangan.
Geologik tuzilishiga ko’ra Hisor tog’ tizmasi bag’rida joylashgan bo’lib
inturiziv jinslar 3 ta tabiiy har xil fazali guruxlarga bo’linadi. 1) Bo’zariq kanali
boshlanishidan kvarsli diorital va plagigoranitallar ko’p uchraydi.Ular o’rta
poleozoy metamorfologik qatlamigacha yorib chiqqan
2) Xisor tog’ tizmasi markaziy qismigacha torfirsimon biotitlar granitlardan
iborat.
3) Torfirsimon biotitlar granitlargacha yorib chiqqan mayda tarkibga
granitlar va ular usti yura yotqiziqlari bilan qoplangan.
Xulosa
1.Nasos stansiyasiga tegishli bo’lgan asosiy ko’rsatgichlar aniqlanib,
foydalanish ko’rsatgichlarini hisoblash uchun asos qilib olindi.
2.Nasos stansiyasining texnik ekspluatatsion ko’tsatgichlari aniqlandi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
102
3.Nasos stansiyasi xizmatchi xodimlari shtati aniqlanib ularning vazifalari,
huquqlari va majburiyatlari ko’rsatib berildi
4.Nasos
stansiyasining foydalanish bo’yicha texnologik sexemasi
(avtomatik boshqarish) ishlab chiqildi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.К.И.Лысов, М.А.Чаюк, Г.Е.Мускевич Эксплуатация мелиоративных
насосных станций. М., 1988. – 255 с.
2.В.Ф.Чебаевский. Насосы и насосные станции. М., 1989. – 416 с.
3.M.M.Muxammadiyev, B.U.Urishev. Nasos stansiyalarini loyixalash. O‘quv
qo‘llanma. T., TDTU., 1998. – 74 b.
4.Urishev B.U. Nasos va nasos stansiyalari fanidan ma’ruzalar matnlari
to‘plami. K., KarMII., 2000. – 76 b.
5.Urishev B.U. Nasos stansiyalardan foydalanish (kurs loyihasini bajarish
uchun uslubiy qo‘llanma), Qarshi: QarMII. 2013. - 22 bet.
6.Urishev B.U. Nasos stansiyalarni ta’mirlash (uslubiy k’orsatma) Qarshi:
QarMII. 2010. – 14 bet.
7.Справочник. Устройства закрытых ораситильных систем. Трубы.
Арматуры. Оборудование./ Под ред. проф. д.т.н. В.С.Дикаревского, М., 1986.
– 256 с.
