https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
452
MATEMATIKA FANIDA INTERFAOL OʻYINLARDAN FOYDALANISH
Boʻronova Gulnozaxon Maxammadjonovna
Fargʻona viloyati Qoʻshtepa tumani MMTB ga qarashli 43-umumiy oʻrta taʼlim
maktabining boshlangʻich sinf oʻqituvchisi
Annotatsiya: ushbu maqolada boshlang’ich sinflarda matematika o’qitishda
interfaol metodlardan foydalanish haqida ma’lumotlar berilgan.
Kalit so’zlar: innovatsiya, interfaol, pedagogik mahorat, samaradorlik,
didaktik vazifa, xotira, ta’lim sifati.
Zamonaviy ta’lim tizimida o‘quvchilarning puxta bilim egallashi birinchi
darajali vazifa sifatida qaraladi. Har bir o‘quvchining o‘zlashtirish darajasini
oshirish, ularni darsga faol jalb etish va mustahkam bilim berish uchun
o‘qituvchilar tomonidan turli pedagogik yondashuvlar, xususan, zamonaviy va
interfaol metodlardan foydalanilishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Interfaol metodlar — bu o‘quvchi va o‘qituvchining o‘zaro hamkorlikda faol
ishtiroki asosida tashkil etiladigan o‘qitish usullaridir. Mazkur metodlar o‘quv
jarayonini jonlantirish, darsni qiziqarli va mazmunli tashkil etish, o‘quvchilarning
mustaqil fikrlash, tahlil qilish va qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish
imkonini beradi. Bu esa ta’lim samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.
Hozirgi kunda o‘qitish jarayonida qo‘llanilayotgan zamonaviy metodlar
ichida o‘yinli, muammoli, loyiha asosidagi va guruhlarda ishlashga asoslangan
usullar keng qo‘llanmoqda. Dars jarayonida o‘quvchilarning e’tiborini jalb etish,
ularni zeriktirib qo‘ymaslik, har bir bolaga individual yondashuvni yo‘lga qo‘yish
uchun interfaol metodlar juda qo‘l keladi. Ayniqsa, yosh bolalarning psixologik
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
453
xususiyatlarini inobatga olgan holda darslarni o‘yinlar orqali tashkil etish ularning
o‘rganish jarayonini yanada samarali qiladi. O‘qituvchi darsni rejalashtirar ekan,
tanlayotgan metodni darsning didaktik vazifalariga, mavzuning mazmuniga,
o‘quvchilar soni va ularning individual imkoniyatlariga, o‘quv muassasasining
moddiy-texnik bazasiga hamda o‘zining pedagogik mahoratiga tayangan holda
tanlashi lozim. Shuningdek, dars davomiyligi va belgilangan maqsadlarga erishish
imkoniyatlari ham e’tibordan chetda qolmasligi kerak.
Pedagogik adabiyotlarda metod va usul tushunchalarining farqlanishiga ham
alohida e’tibor qaratish lozim. Masalan, L.N. Skatkinning “Metodika” asarida
metodikaning umumiy masalalariga doir bo‘limlarda “metod” atamasi keng
qo‘llanilgan bo‘lsa, xususiy masalalar bayon qilingan bo‘limlarda “usul” atamasiga
ustuvorlik berilgan. Bu esa metodik yondashuvlarda ham sistemalilik va aniqlik
talab qilinishini anglatadi. Xulosa qilib aytganda, ta’lim jarayoniga interfaol
metodlarni samarali joriy etish o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasini oshirish,
ularning shaxsiy rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatish va mustahkam bilimlarni
shakllantirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Bunda o‘qituvchining kasbiy
salohiyati, metodik saviyasi va ijodkorligi muhim rol o‘ynaydi.
Zamonaviy pedagogikada
interfaol metodlar
deganda ta’lim oluvchini faol
ishtirok etishga chorlovchi, uni mustaqil fikrlashga undovchi va o‘quv jarayonining
markaziga ta’lim oluvchini qo‘yuvchi metodlar tushuniladi. Bunday metodlarda
o‘qituvchi — yo‘naltiruvchi, o‘quvchi esa — faol ishtirokchi rolini bajaradi. Bu
esa o‘z navbatida dars jarayonini biryoqlamalikdan chiqarib, o‘zaro fikr almashuv,
bahs-munozara, muloqot, hamkorlik asosida bilimlarni egallashga xizmat qiladi.
Interfaol metodlarning asosiy afzalligi shundaki, ular o‘quvchilarni fikr
yuritishga, muammoni tahlil qilish va echim topishga, mustaqil qaror qabul
qilishga o‘rgatadi. Shu orqali o‘quvchilarda nafaqat fanga bo‘lgan qiziqish, balki
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
454
hayotiy kompetensiyalar – jamoada ishlash, fikrini asoslab berish, muloqot
madaniyati, murosaga kelish ko‘nikmalari ham rivojlanadi.
Bu metodlardan foydalanilgan darslar o‘quvchilarda quyidagi ijobiy fazilatlarni
shakllantiradi:
➢
erkin va ijodiy fikrlash;
➢
tanqidiy yondashuv;
➢
olingan axborotni saralash va tahlil qilish;
➢
yozma va og‘zaki nutqni rivojlantirish;
➢
jamoa bilan samarali ishlash.
Interfaol yondashuvning mazmuni faqatgina an’anaviy usullardan voz
kechish emas, balki o‘qitish mazmunini o‘zaro faollikda hal etish orqali ta’lim
samaradorligini oshirishdan iboratdir. Bunda o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi
muloqot muhim o‘rin tutadi. O‘quvchi faqat bilimni eslab qoluvchi emas, balki uni
tushunuvchi, qayta ishlovchi va hayotiy tajribada qo‘llay oluvchi subyekt sifatida
shakllanadi.
Interfaol metodlarni tatbiq etishdan ko‘zlangan bosh maqsad — o‘quv
jarayonida o‘quvchilar uchun imkoniyatlarga boy, ijodiy muhit yaratishdir. Bunday
darslar o‘quvchining intellektual salohiyatini yuzaga chiqarish, uning bilimga
bo‘lgan ichki ehtiyojini uyg‘otish, ta’lim sifati va samaradorligini sezilarli darajada
oshirish imkonini beradi. Xulosa qilib aytganda, interfaol metodlar zamonaviy
ta’limning ajralmas bo‘g‘ini bo‘lib, ular orqali o‘quvchi faqat bilim emas, balki
hayot uchun zarur ko‘nikmalarni ham egallaydi. Bu esa uni nafaqat bugungi darsga,
balki kelajak hayotiga tayyorlaydi.
Boshlang‘ich
sinf
matematika
darslarida
interfaol
metodlardan
foydalanishning samaradorligi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
455
Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning bilimlarni puxta egallashi,
ularni mustaqil fikrlashga undash va darslarga bo‘lgan qiziqishini oshirishda
interfaol metodlar muhim o‘rin tutadi. Ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim bosqichida bu
metodlardan foydalanish darslarni yanada mazmunli va samarali tashkil etish
imkonini beradi. Chunki bu yoshdagi o‘quvchilar o‘zlarining psixologik
xususiyatlariga ko‘ra o‘yinga, harakatga va yangilikka intiluvchan bo‘lishadi. Shu
sababli darslarni rang-barang, o‘yin va muammoli vaziyatlarga boy metodlar
asosida tashkil qilish maqsadga muvofiqdir. Masalan, ko‘paytirish jadvali kabi
mavzular o‘quvchilarga dastlab murakkab va qiyin tuyulishi mumkin. Bunday
mavzularni tushuntirishda
"Zanjirli misollar", "Matematik domino", "Top-
diagramma", "Bilimlar auksioni"
kabi interfaol metodlardan foydalanish orqali
nafaqat mavzuni tushunishga, balki uni xotirada mustahkamlashga ham erishiladi.
Bu jarayonda o‘quvchilar mavzuga nisbatan faollik ko‘rsatadi, fikrlashga, tahlil
qilishga va bir-biri bilan hamkorlikda ishlashga odatlanadi.
Pedagogik nazariyaga ko‘ra, o‘qitish metodlari – bu o‘qituvchi va
o‘quvchining birgalikdagi faoliyat usullaridir. Bu faoliyat davomida o‘quvchilar
yangi bilimlarni egallaydi, amaliy ko‘nikmalar hosil qiladi, dunyoqarashi
kengayadi va intellektual salohiyati rivojlanadi. Interfaol metodlar ana shu
jarayonni tabiiy va qiziqarli yo‘l bilan tashkil etadi. Shu o‘rinda interfaol
metodlarning samarali natija berishi uchun quyidagi shartlarga rioya qilish zarur:
1.
Dars va mavzu maqsadi aniq belgilanishi lozim;
2.
Mavzuga mos, didaktik maqsadga xizmat qiladigan metodlar tanlanishi
kerak;
3.
Bir dars davomida faqat bitta metoddan foydalanish emas, balki bir nechta
usullarni navbatma-navbat tatbiq etish muhim;
4.
Tanlangan metod o‘quvchilarning bilim saviyasiga mos tushgan bo‘lishi va
ularga yangi axborotlarni yetkazib bera olishi kerak.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
456
Bunday yondashuv natijasida o‘quvchilarda mustahkam bilimlar shakllanadi,
ularda o‘z fikrini bayon qilish, guruhda ishlash, mustaqil izlanish va muammoni
hal etish kabi kompetensiyalar rivojlanadi. Interfaol metodlar, ayniqsa, matematik
tafakkurni shakllantirish, mantiqiy fikrlashni kuchaytirish va mavzuni amaliy
faoliyatga bog‘lab o‘rganishda beqiyos ahamiyat kasb etadi.
Xulosa qilib aytganda, matematika darslarida interfaol metodlardan foydalanish
nafaqat darslarni jonlantiradi, balki o‘quvchilarning bilimlarni o‘zlashtirish
darajasini oshirish, ularda fanga bo‘lgan qiziqishni kuchaytirish va shaxs sifatida
kamol topishiga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. M.Ochilov, N.Ochilova “Oliy maktab pedagogikasi” T.-2008
2. B.X.Xodjayev “Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti” T.-2017
3. R.Mavlonova, N.Voxidova va N.Raxmonqulova “Pedagogika nazariyasi va
tarixi” T.-2010
